Azəri
Saturday 23rd of March 2019
  1019
  0
  0

QANUN QARŞISINDA BƏRABƏRLİK

QANUN QARŞISINDA BƏRABƏRLİK

 İslam dininin mühüm və həyati qanunlarından biri bütün şəxslərin qanun qarşısında bərabər olmasıdır. Bu əsasarə Allah-taala hər birnahınzasını bütün insanlar üçün eyni səviyyədə tə`yin etmişdir. Bütün insanlar İslam qanunları qarşısında bərabər və onlarınzalanması sasində birdirlər. Bun dünyada özlərinimütərəqqi ölkə” adlandıranlar iddia edirlər ki, qanunları bütün ictimai təbəqələrin haqqında eyni səviyyədə icra olunur. Amma əməldə bu bərabərliyin icra olunmasına h bir zəmanət yoxdur. Şiələrin birinci imamızrəti Əlileyhissalam)-ın zirehli paltarı oğurlanır, onu tapdıqda zirehizünün qarşısında olan halda dəlili olmasa da, öz məqamından istifadə edib oğrunu müttəhim etmir. Adi şəxslər kimi öz haqqını almaq üçün ölkənin qazisinə müraciət edir. Bundan əlavə, məhkəmədə qazi ona daha çoxrmət etdiyi və oğrunun haqqınızləmədiyi üçün qəzəblənərək məhkəməni tərk edir. Bu yolla Qüreyşin seyyidininbəşli qul ilə məhkəmə salonunda birquqa malik olduğunu əməli olaraq isbat edir. Bu baxımdan Malik Əştərə buyurur:

وَ أَلْزِمِ الْحَقَّ مَنْ لَزِمَهُ مِنَ الْقَرِيبِ وَ الْبَعِيدِ وَ كُنْ فِي ذَلِكَ صَابِراً مُحْتَسِباً وَاقِعاً ذَلِكَ مِنْ قَرَابَتِكَ وَ خَاصَّتِكَ حَيْثُ وَقَعَ وَ ابْتَغِ عَاقِبَتَهُ بِمَا يَثْقُلُ عَلَيْكَ مِنْهُ فَإِنَّ مَغَبَّةَ ذَلِكَ مَحْمُودَةٌ

Yaxında da, uzaqda da olsa, ədalətə və haqqa əməl et! Bu yolda səbirli və dözümlü ol! Əməlini Allahın hesabına tapşır! Bu yaxınlarının və qohumlarının zərərinə tamam olsa da,, həmişə haqqın aqibəti haqqında fikirləş! Onarə ki, haqqın nətisi bəyənilən və xoşaləndir.

XALQI İŞİN GEDİŞİNDƏN AGAH ETMƏK

İslam dinində dövlət məs`ulları ilə xalqın bir-birinə qarşı e`timadlı olmasıkumətin həyati əsaslarından biri hesab olunur. Belə ki, əgər hakimlə əhali arasında e`timad olmasa, dövlət özünün ictimai həyatını davam etdirməyə qadir olmayacaq. Hakim əhaliqarşı e`timadlı və hüsn-niyyətli olduğu kimi, əhali də öz növbəsində İslam hakiminə qarşı yaxşı niyyətli olmalı və ona e`timad etməlidirlər. Bunarə də hər vaxt müəyyən bir məsələ haqqında əhali üçün anlaşılmazlıq olsa, işin düzn icra olunmadığına, bə`zilərinin vəzifəyə tə`yin olunmasında və ya vəzifədən kənarlaşdırılmasında və sair şəkk etsələr, bu halda hakim əhalini işin gedişindən xəbərdar etməlidir ki, İslam ümmətinin məntiqi nəzərini aydınlaşdırmaqla əhalinin e`timadını qazansın və onların qaranlıq və anlaşılmaz məsələlərinill etsin.

وَ إِنْ ظَنَّتِ الرَّعِيَّةُ بِكَ حَيْفاً فَأَصْحِرْ لَهُمْ بِعُذْرِكَ وَ اعْدِلْ عَنْكَ ظُنُونَهُمْ بِإِصْحَارِكَ فَإِنَّ فِي ذَلِكَ رِيَاضَةً مِنْكَ لِنَفْسِكَ وَ رِفْقاً بِرَعِيَّتِكَ وَ إِعْذَاراً تَبْلُغُ بِهِ حَاجَتَكَ مِنْ تَقْوِيمِهِمْ عَلَى الْحَقِّ

Əgər əhali sənin haqqında pis fikirdə olsa, üzrünü və dəlilini onlara açıq söylə! Ehtimal olunan zənni fikirləri əhalinin zehnindən çıxart! Çünki, bu yol sənin üçün nəfsini pak etmək, əhali üçün lütf və mərmətdir. Bu üzürxahlıq, haqqı və ədaləti onlara başa salmağından ötrü bir vəsilə olacaqdır. Onları haqdan tərəfdarlıq etməyə məcbur etmiş olarsan.

zrətin buyurduğu bu həyatbəmlələrdən bə`zi məsələlər üçün məntiqi nətilər alırıq. Bu nətilər aşağıdakılardan ibarətdir:

1-Əhali qarşısında müxtəlif məsələlər haqqında izahat verməyi özünə borc bilən hakim, həqiqətdə onların üstünlüyünü qəbul etmişdir. Əhali ilə bur davranış səbəb olacaq ki, hakim öz nəfsinə hakim olsun. Bu hakimliklə (hakimlik özü böyük bir işdir) pisliklərlə və nəfsinin istəkləri ilə mübarizə aparmağa qadir olar.

2-Məsələlərin izahı səbəb olur ki, əhali haqqı tanısın, haqq və ədalətin riat olunmasını özünə vacib bilsin və onun icra olunmasından narazılıq hissi keçirməsin.

SÜLH VƏ SLAM YAŞAY

İslam dinir şeydən əvvəl insanları sülhə, birliyə, dinc və sağlam yaşayışa də`vət edir. Sülh sizin üçün ən xeyirlidir şüarı ilə özünün ən mühüm və alidəflərini bəyan edir. Qur`ani-Kərim bu barədə buyurur:

 وَإِن جَنَحُواْ لِلسَّلْمِ فَاجْنَحْ لَهَا

“Hər vaxt kafirlər sülh təklif etsələr, onu qəbul et!”[1]

Başqa adə Allah-taala mö`minləri ümumi süldə`vət edir:

يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُواْ ادْخُلُواْ فِي السِّلْمِ كَآفَّةً وَلاَ تَتَّبِعُواْ خُطُوَاتِ الشَّيْطَانِ إِنَّهُ لَكُمْ عَدُوٌّ مُّبِينٌ

Ey mö`minlər, hamınız sülhə gəlin! Şeytanın tərəfdarı olmayın, çünki o sizin üçün aşkar düşməndir. ”[2]

Bu iki avə müsəlmanların kafirlərlə rabitəsi haqqında nazil olan başqa alərdən, habelə, İslam Peyğəmbərinin (səlləllahu əleyhi və alih) risalət dövranını mülahizə etməklə belə nətialmaq olur ki, İslam dininin xarici və daxili siyasəti ilk növbədə sülh və sağlam yaşayış əsasındadır. İslammişə və hər yerdə dünyada sülh və əmin-amanlığın olamsına çalışır. Bu əsasarə hər vaxt düşmən tərəf sülh və sakitlik təklif etsə, İslam hakiminin (qeyd olunacaq şərtlər əsasında) vəzifəsi budur ki, sülqəbul etsin və müharibəni saxlasın.

İndi ki, İslamın bu mütərəqqi siyasəti ilə tanış olduq, belə bir sual yaranır ki, İslam sülhü görəsən bütün yerlərdə, bütün hallarda və qeydsiz-şərtsiz qəbul edir, yoxsa sülqəbul etmək üçün xüsusi şərtlər var? Bütün şiə alimlərinin nəzərinə görə sülqəbul etməyin başlıca şərtlərindən biri odur ki, sülh müqaviləsi müsəlmanların xeyrinə olsun. Əgər sülh İslamın zərərinə və müsəlmanların zəifləməsinə səbəb olarsa, bur sülqəbul etmək düzn deyil. Bu əsasarə Həzrəti Əlileyhissalam) buyurur:

وَ لَا تَدْفَعَنَّ صُلْحاً دَعَاكَ إِلَيْهِ عَدُوُّكَ و لِلَّهِ فِيهِ رِضًا فَإِنَّ فِي الصُّلْحِ دَعَةً لِجُنُودِكَ وَ رَاحَةً مِنْ هُمُومِكَ وَ أَمْناً لِبِلَادِكَ وَ لَكِنِ الْحَذَرَ كُلَّ الْحَذَرِ مِنْ عَدُوِّكَ بَعْدَ صُلْحِهِ فَإِنَّ الْعَدُوَّ رُبَّمَا قَارَبَ لِيَتَغَفَّلَ فَخُذْ بِالْحَزْمِ وَ اتَّهِمْ فِي ذَلِكَ حُسْنَ الظَّنِّ

Düşmənin sənə təklif etdiyi sülh, Allahın razılığı ilə düzlsə, onu rədd etmə! Çünki sülh, qoşunların sakitləşməsinə, sənin qəlbinin rahatlığına və ölkənin əmin-amanlığına səbəb olur. Amma barışıq və sülhdən sonra ciddi şəkildə ayıq ol! Çox vaxt sülh təklifi qarşı tərəfi qəflətdə saxlamaq üçün olur. Bunarə də ehtiyatı əldən vermə və müqavilədə təklif olunan barışığamişə imtahan nəzəri ilə bax!

zrətin bəyanlarına diqqət etdikdə süln əsas faydalarını başa düşmək daha asan olur. Sülh və əmin-amanlıq olan yerdə qoşunlar və silah qüvvələr sakitliklə qarşılaşırlar, İslam hakiminin ruhiyyəsi asudə və əmin-amanlıqda olur. Bu sakit ruhiyyə ilə hakim üçün ölkədə mövcud olan çatışmazlıqlar haqqında fikirləşib qərar çıxarmağa fürsət yaransın. Bütün bunlardan da əhəmiyyətlisi odur ki, cəmiyyətin üzvləri sülh və əmniyyət arzularına çatırlar. Həzrət süln faydalarını qeyd etdikdən sonra xəbərdarlıq edir ki, sülh e`lan olunduqdan sonra düşməndən qəflətdə olmaq lazım deyil. Çünki, düşmən düşməndir və həmişə qarşı tərəfi döyüş meydanında məğlubiyyətə uğratmaq arzusundadır. Ola bilsin, sülh təklifini qüvvə toplamaq üçün irəli sürmüşdür. Bu səbəbdən hakimrək ehtiyatlırəkət etsin, düşmənə qarşısn-zənnini sui-zənnə və ehtiyat baxışına çevirsin.

ƏHDƏ VƏFA ETMƏK

 Əhdə vəfa və öhdəliyə əməl etmək İslamda insanın ən ali fəziləti hesab olunur. Qur`ani-Kərim və mə`sum İmamlarınləyhimussalam) əməlləristərir ki, əhdə əməl etmək imanın əsas şərtlərindən biridir. Əhddən qaçmaq isə dinsizlik və imansızlıq əlamətidir. [3]

Bu rabitə normaları yalnız müsəlmanların bir-biri ilə rəftarına dəlalət etmir. Əksinə, müsəlmanlar başqa dindən olan şəxslər və kafirlər qarşısında da bu öhdəliriat etməyə borcludurlar.


 

وَ إِنْ عَقَدْتَ بَيْنَكَ وَ بَيْنَ عَدُوِّكَ عُقْدَةً أَوْ أَلْبَسْتَهُ مِنْكَ ذِمَّةً فَحُطْ عَهْدَكَ بِالْوَفَاءِ وَ ارْعَ ذِمَّتَكَ بِالْأَمَانَةِ وَ اجْعَلْ نَفْسَكَ جُنَّةً دُونَ مَا أَعْطَيْتَ فَإِنَّهُ لَيْسَ مِنْ فَرَائِضِ اللَّهِ شَيْ ءٌ النَّاسُ أَشَدُّ عَلَيْهِ اجْتِمَاعاً مَعَ تَفَرُّقِ أَهْوَائِهِمْ وَ تَشَتُّتِ آرَائِهِمْ مِنْ تَعْظِيمِ الْوَفَاءِ بِالْعُهُودِ وَ قَدْ لَزِمَ ذَلِكَ الْمُشْرِكُونَ فِيمَا بَيْنَهُمْ دُونَ الْمُسْلِمِينَ لِمَا اسْتَوْبَلُوا مِنْ عَوَاقِبِ الْغَدْرِ فَلَا تَغْدِرَنَّ بِذِمَّتِكَ وَ لَا تَخِيسَنَّ بِعَهْدِكَ وَ لَا تَخْتِلَنَّ عَدُوَّكَ فَإِنَّهُ لَا يَجْتَرِئُ عَلَى اللَّهِ إِلَّا جَاهِلٌ شَقِيٌّ وَ قَدْ جَعَلَ اللَّهُ عَهْدَهُ وَ ذِمَّتَهُ أَمْناً أَفْضَاهُ بَيْنَ الْعِبَادِ بِرَحْمَتِهِ وَ حَرِيماً يَسْكُنُونَ إِلَى مَنَعَتِهِ وَ يَسْتَفِيضُونَ إِلَى جِوَارِهِ فَلَا إِدْغَالَ وَ لَا مُدَالَسَةَ وَ لَا خِدَاعَ فِيهِ وَ لَا تَعْقِدْ عَقْداً تُجَوِّزُ فِيهِ الْعِلَلَ وَ لَا تُعَوِّلَنَّ عَلَى لَحْنِ قَوْلٍ بَعْدَ التَّأْكِيدِ وَ التَّوْثِقَةِ وَ لَا يَدْعُوَنَّكَ ضِيقُ أَمْرٍ لَزِمَكَ فِيهِ عَهْدُ اللَّهِ إِلَى طَلَبِ انْفِسَاخِهِ بِغَيْرِ الْحَقِّ فَإِنَّ صَبْرَكَ عَلَى ضِيقِ أَمْرٍ تَرْجُو انْفِرَاجَهُ وَ فَضْلَ عَاقِبَتِهِ خَيْرٌ مِنْ غَدْرٍ تَخَافُ تَبِعَتَهُ وَ أَنْ تُحِيطَ بِكَ مِنَ اللَّهِ فِيهِ طِلْبَةٌ لَا تَسْتَقْبِلُ فِيهَا دُنْيَاكَ وَ لَا آخِرَتَكَ

 Əgər düşmənlə peyman (sülh müqaviləsi) bağlayıbsansa və ya ona aman vermisənsə, öz əhdinə vəfa et! Öhdənə aldığın əmanətin şərtini yerinə yetir! Özünü düşmənə verdiyin şeyin qarşısında sipər qərar ver! Çünki, Allahın vacibatlarından h biri əhdə vəfa etməkdən üstün deyil. Bütün insanlar müxtəlif fikir və əqidələrlə yanaşı vacibatlardan ən çox “əhdə vəfa etməkvəzifəsi barəsində eyni fikirdədirlər. İslamdan əvvəlki müşriklər belə, əhdə vəfa etməyi özlərinə vacib hesab edirdilər. Onarə ki, onlar əhdə vəfa etməməyin və onu pozmağın ağır aqibətinirmüşdülər. H vaxt (belə) olmasın ki, bağladığın əhdə vəfasız olasan! H vaxt əhdini pozma və bununla düşməninə qarşı hiylə işlıtmə! Onarə ki, Allahın adı ilə peyman bağlayıb sonra onu ayaqlar altına atan şəxs yalnız bədbəxt insan olar. Allah-taala əhd-peymanı əmin-amanlıq üçün səbəb qərar vermişdir. İnsanlar onun səbəbinə asudə yaşayırlar. Bu yolda hiyləgərlik, fəsad və aldatmaq yoxdur. Elə bir müqavilə bağlayıb imzalama ki, orada bəhanəçilik üçün yol açıq olsun. Əhd-peymanı möhkəmlətdikdən sonra ikitirəli söz danışma! (tövriyə, təfsir, tə`vil)[4]

 Allahın əhdinə əməl etməkdə olan çətinlik səni haqsız olaraq peymanın pozulmasına vadar etməsin. Çünki, müşkül məsələninll olunması ümidi üçün səbir etmək və işinin axırının xeyirli olması, səni dünya və axirətdə boynundan tutub əzaba çəkmək və səni Allah dargahından uzaqlaşdıran “hiyləgərlikkimi işdən yaxşıdır!”

Peyğəmbərlərin yolu da məhzmin əsasda idi. Onarə də Həzrəti İsmailleyhissalam) haqqında İmam Sadiqleyhissalam)-dan belə nəql olunur:

“Həzrəti İsmailleyhissalam) Məkkədən xaricdə “Vəfah” adlı yerdə bir nəfərlə və`də tə`yin edirlər. Bir müddətmin yerdə gözləyir, amma min şəxslib çıxmır. Məkkə əhalisi İsmailleyhissalam)-ı axtarmağa gedirlər, amma tapa bilmirlər. Nəhat, bir kişizrətin yanından keçir və deyir: Ey Allahın Peyğəmbəri! Əldən düşənə qədər səni axtarmışıq. Həzrəti İsmailleyhissalam) buyurur: Mən filankəslə və`də etmişəm ki, buradarüşək. Olməyinburadanrəkət edən deyiləm. ” Əhali kişinin arxasınca gedir. Ona deyirlər: “Ey Allahın düşməni, Allahın Peyğəmbəri ilə peyman bağlayırsan, sonra onu pozursan?!” Kişi işin nə yerdə olduğunu başa düşür, İsmailleyhissalam)-a tərəflir, deyir: Ey Allahın Peyğəmbəri (məni bağışla), mən bu və`dəni unutmuşdum.

İmam Sadiqleyhissalam) bu hadisəni nəql etdikdən sonra buyurur: “Allah-taala bu rəftararə Həzrəti İsmailleyhissalam) Qur`andaSadiqul-və`dadlandırır.” [5]

İmam Sadiqleyhissalam) İslam Peyğəmbərinin (səlləllahu əleyhi və alih) adəti haqqında buyurur:

İslam Peyğəmbəri (səlləllahu əleyhi və alih) bir kişi ilə bir daşın üstündə və`dələşmişdilər. Həzrət müəyyən olunmuş vaxtda ora gedir. Gün çıxır, hava istiləşir. Dostları xah edib deyir ki, Ya Rəsuləllah! Nə olar ki, günəşin altından kölgəyə gələsiniz?! Həzrət buyurur: Mən onunla burada və`dələşmişəm. Əgər olməsə, qiyamətə qədər burada duracam. ”[6]

Bütün bu deyilənlərdən, eləcə də mə`sum İmamlarınləyhimussalam) əhdi pozmağın pis olması barəsində bizə çatan kəlamlarından aydın olur ki, əhdi pozmaq, qəbul etdiyi öhdəliyə əməl etməmək insan üçün ziyanlı nətiilə tamamlanacaqdır. Onarə ki, insan (filosofların sözü ilə desək) fitrətən ictimai yaşamaq meylindədir. Həmişə başqa şəxslərlə alış-veriş etmək və gəliş-gediş etmək istəyir. Bur yaşayış tərzi tələb edir ki, hər bir insan öz öhdəsinə aldığı ə əməl etsin, əhd-peymanın pozulmasına səbəb olanr bir amildən uzaq olsun (bu amillərzrətinmlələrində “idğal”, “müdalisə” və xida kəlmələri ilə qeyd olunub). Əks halda dünyanın ictimai nizamı tamamilə pozulacaqdır. Həmin əsasarə dünyaquqşünaslarının ən mühüm bəhslərindən biri müahidat (əhd və peyman) bölməsidir. Onlar inanırlar ki, beynəlxalq əhd-peyman xalqlar arasında sülh və sağlamlığın bərqərar olmasına səbəb olur.

Bu əsasarə İslam Peyğəmbəri (səlləllahu əleyhi və alih) risalət dövründə müşriklər, Nəcran məsihiləri, əhli-kitab və ərəb qəbilələri ilə əhdnamə bağlayıb ona əməl edirdi.



[1] Әnfal surәsi, 61-ci ayә.

[2] Bәqәrә surәsi, 208-ci a

[3] İmam Sәccadleissalam)-ın kömәkçilәrindәn olan Әbi Malik birn İmamdan soruşdu: “Yәbnә Rәsulillaһ! Dinin bütün şәrti nәdir? Һansı şәrtlә insan İlaһi dindә vә dindar һesab olunur?” İmamleissalam) buyurdu: “Dinin bütün şәrti üç şeydә xülasә olunub: Birinci, һaqq sözü demәk. İkinci әdalәtlә һakimlik etmәk. Üçüncü: Әһdә vәfa etmәk.”

[4] Һәr vaxt bir kәlmәnin iki mә`nası olsa, danışan şәxs kәlmәnin ikinci mә`nasını nәzәrdә tutsa, bu tәrzdә söz danışmağatövriyә” deyirlәr. Tarixdә oxuyuruq ki, һәzrәti Әlilәyһissalamın) vәfalı kömәkçilәrindәn birini Vә`dә ibni Cabiri zorla Һәcac ibni Yusifin qәsrinә gәtirirlәr. Һәccac soruşur: Mә`nim һaqqımda nәzәrin nedir? Cavab verir: “Әntә qasitun, adilun (sәn adil adamsan). Mәclis qurtardıqdan sonra Һәccac öz adamlarından soruşur: Vә`dәnin nәzәri neidi? Dedilәr: Sәnin yaxşılığından başqa bir şey deyildi. ” Һәccac: Vә`dәnin nәzәri mәnim һaqımda pis idi. Onunqasitkәlmәsindәn mәqsәdi “Amma zülmkarlar Cәһәnnәmin oduna çevrilәcәklәr” – asindәki qasitun kәlmәsidir ki, zülmkar mә`nasındadır. “Adil kәlmәsindәn mәqsәdi bu kәlmәnin ikinci mә`nası olan “һaqdan vә һәqiqәtdәn aşmaq, tәcavüz etmәk mә`nası idi.

 Başqa yerdә qeyd olunur ki, Һarunәr-Rәşid öz dövründә göstәriş verir ki, “Bәramәkә” mәntәqәsinin bütün kişilәrini öldürsünlәr. Bu mәntәqәdә bir qadın Һarunun һüzurunalib ondan kömәk istәyir. O da kömәk edir. Qadın sonra Һaruna xitab edәrәk deyir: Allaһ sәninzlәrini aydın etsin, etdiyin һәdiyyәyә görә sәni şad etsin. Sәn qist vә әdl üzrә һәrәkәt etdin. ”(әqrә Allaһu eynәykә vә fәrәһәkә bima әtakә) Һarun soruşur: Һansı qәbilәdәnsәn? Cavab verir: “Ali-Bәramәkә” qәbilәsindәnәm ki, göstәriş vermisәn kişilәrini öldürәlәr. Qadın getdikdәn sonra Һarun deyir: Bu qadın bizi pisliklә yad etdi. Çünki “әqrә” kәlmәsindәn mәqsәdiistiqraridi. Yә`ni, gözlәrin һәrәkәtdәn dayansın kor olasan. Fәһәkә” kәlmәsindәn mәqsәdi dünya һaqqındalәn ayәyә işarә etmәk idi. “ Qistkәlmәsindәn mәqsәdi һәminzülmkarmә`nasıdır ki, adә zikr olunub (Cin surәsi, 15-ci ayә). “Әdlkәlmәsindәn mәqsәdi һaqdan dönmәk vә һәqiqәti inkar etmәk mә`nası idi.

[5] Biһarulnvar, 15-ci cild, sәһ. 144.

[6] Biһarulnvar, 15-ci cild, sәһ. 144.

  1019
  0
  0
امتیاز شما به این مطلب ؟

latest article

      Bədr və Təbuk müharibələrində Peyğəmbər (səlləllahu əleyhi və alih) övlanı və ya ...
      Aşura günündə imam Hüseyn (əleyhis-salam)-ın səhabələri quyu qazmaqla su əldə edə ...
      İmam Əli (ə)- ın leylətul- məbit gecəsi (Peyğəmbərin yerində yatması) ölüm ...
      Qədir hədisini isbat edən hansı sənəd və mənbələr vardır?
      Həzrət İsa (əleyhis-salam)-ın adı Quranda neçə dəfə gəlmişdir?
      Həmd surəsində olan nemət verilmişlər, qəzəb olunanlar və yolunu azanlardan məqsəd ...
      Necə olur ki, həzrət Süleyman (ə) övladının vəfatından sonra mülk və hakimiyyət arzusu ...
      İnsanlarda təfavüt və ixtilafların fəlsəfəsi, o cümlədən çirkinlik və gözəlik, ...
      Quranın dəfi və ya tədrici nazil olmasından nə qədər keçir?
      Nə üçün İmam Həsən (ə) İmam Hüseyn (ə) kimi qiyam etmədi?

 
user comment