Azəri
Thursday 18th of April 2019
  700
  0
  0

ÜÇÜNCÜ: ƏHALİNİN İSLAH OLUNMASI

ÜÇÜNCÜ: ƏHALİNİN İSLAH OLUNMASI

Bu bəyandan aydın olur ki, hakimin vəzifəsi yalnız əhalinin maddi rifah və müdafiəsi ilə bitmir, əksinə, mə`nəvi cəhətdən islah olunmaları və hidat edilmələri də onun əsas vəzifələrindən biri sayılır.

Beləliklə, məs`uliyyətli şəxslər diqqət etməlidirlər ki, onların vəzifələri təkcə yollara asfalt döşəyib, küçə və xiyabanları düzəltmək, həmçinin, başqa maddi məsələlərill etməklə sona yetmir. Hakim, əhalinin mə`nəvi cəhətlərini diqqət mərkəzində saxlamalı və onların bu cəhətdə inkişaf etmələrindən ötrü əlindənləni əsirməməlidir. O, bu kimi məsələləri ruhani sinfinin boynuna atmaqla özünü məs`uliyyətdən kənarlaşdırmamalıdır.

 DÖRDÜNCÜ: ŞƏHƏR VƏ KƏNDLƏRİN ABADLAŞDIRILMASI

 Malikin başqa əsas vəzifələrindən biri də şəhər və kəndlərin abadlaşdırılması hesab olunur. İmamın bu sözü tarix boyu bu müqəddəs dinə vurulan töhmətlərin qarşısını alır. Bunarə də demək olar ki, İslam, məsihi rahiblərinin əksinə olaraq, cəmiyyətin maddi və rifahi məsələlərinə çox diqqət yetirmişdir. Nə qədər ki, dünya ne`mətləri və maddi ləzzətlər insanın Allahdan qafil olmasınatirib çıxarmayıb, eləcə də zülmə, sitəmə və başqalarınınququnun pozulmasına səbəb olmayıb, şəriət insanın bu ne`mətlərdən istənilən qədər istifadə edilməsinə icazə verir.

MƏRKƏZLƏŞMİŞ SİSTEM, YOXSA... . ?

 Bə`ziləri Əlileyhissalam)-ın bütün bu ixtiyarları (vergilər, hərbi, qəzavət və mədəni işləri) Malik Əştərə verməsilə İslamdakumətin idarəçilik sistemi, mərkəzləşmiş yolla deyil və İslam mərkəzləşmə ilə müxalifdir. ” – deyə güman edə bilərlər. Həzrətin başqa köməkçiləri ilə – kumətlə əlaqadar işlərinə diqqət etdikdə bumana yer qalmır. Nümunə üçün: İmamleyhissalam) Əşs ibn Qeyslə tam başqar rəftar edir, ona az ixtiyar verir və əsas ixtiyarları mərkəzikumətdə saxlayır. Belə nəzərə çarpır ki, Həzrətin ölkəni bu yolla idarə etməsi onun dostlarının şəxsiyyətindən asılıdır. Əslində isə İslamınkumət sistemi mərkəzləşmə əsasındadır. Sadalanan bütün bu xüsusiyyətləri Malik Əştərdə gördükdə insana elə gəlir ki, bu ixtiyarların hamısının Malik Əştərə verilməsinin əsas səbəbizrət Əlileyhissalam)-ın Ona tam əmin olması və onukumət sisteminin bütün cəhətlərində əmanətdar olmasını qəbul etməsidir. Bunarə də, Malikin əməllərinə nəzarət etməyi lazım bilmir. Lakin o həzrətin başqakumət işçiləri ilə olan rəftarı tam fərqlidir. Onarə də onlara az ixtiyar verib, əməllərinə nəzarəti çoxaldır.


أَمَرَهُ بِتَقْوَى اللَّهِ

 “Həzrət Əlileyhissalam) Malikə İlahi təqvanı əmr edir. ”

Bumləni əvvəlkimlələrlə yanaşı qoyduqda aydın və dərin bir mə`na alınacaq. Əvvəlkimlələrin birində Həzrəti Əlileyhissalam) Malik Əştərikumət başçısı olaraq xalqı düzn yola də`vət edən bir şəxs kimi tanıtdırmışdır. Aydındır ki, əgərkumət başçısı təqvalı olmasa, həmçinin, nəfsinin, arzularının, heyvani istəklərinin əlində əsir olsa, onda əhalini özstərişləri ilə düzn yola hidat edə bilməz. Onarə də başqalarına düz yolstərmək istəyən insan ilk növbədə özünə xitab etməlidir. Əgər nəfsani istəklərini əql və mə`nəvi cəhətdən nəzarət altına almaq və öz nəfsinə kamil surədə qaliblməyə qadir olsa, onda bir nəfəri hidat etməyə də (özü-özünə) qadir olar. Beləliklə, bu əqidədə olan şəxs öz vücudundan xaricdə olanlara (cəmiyyətə) tə`sir qoya və cəmiyyəti düzn yola də`vət edə bilər. Amma əgər onun özü nəfsani istəklərə tabe olsa, şeytani istəklərinin əsiri olsa, özünün düz yolalməsində qüvvəti olmasa, başqalarını hidat etməkdə nemüvəffəq ola bilər.

Əgər insan öz nəfsi ilə mübarizədə h bir müvəffəqiyyət əldə edə biməsə, nemümkün ola bilər ki, başqaları ilə hərdən qarşılaşdığı halda onları düzn yola hidat edə bilsin? Əgərr hansı bir miyyəti nəzərə alsaq, insanların sayı bir neçə dəfə artacaq. Həmin mətləb, vəzifəsi əhalini hidat etmək və düzn yolatirmək olan ruhanilərə də aid olur. Əgər ruhani öz nəfsini rəzil xislətlərdən pak etməyə qadir olmasa, özünü Allah dərgahına yaxın edə bilməsə, nəfsinin əlində əsir olsa, bu şəxsin başqalarını hidat etməyə qüdrəti çatmaz. Hətta belə bir halda onun vücudunun tə`sirindənmiyyət bərbad hala düşəcək. Bizmiyyətdə belə ruhaniləri dəfələrlə müşahidə etmişik. Qur`an məhz belə şəxsləri nəzərə alaraq buyurur:[1]

فَاعْتَبِرُوا يَا أُولِي الْأَبْصَارِ

 Ey ağıl sahibləri! Bu hadisədən ibrət alın!” Dir nümunələr tarix boyu çox müşahidə edilmişdir. Məhz bunların nətisində müqəddəs İslam dinində müxtəlif məzblər və qarşıdurmalar əmələ gəlir. Bu da İslam ümmətini fəsada və gerilidoğru çəkir.

QUR`ANDA TƏQVANIN ƏHƏYYƏ

 Qur`ani-Kərimdə müxtəlif izahlarla təqva, cihad, elm və sair haqqında bəhslər olunmuşdur. Bu şərif kitabda daha çox tə`kid olunan məsələlərdən biri də təqvadır. Qua`ni-Kərim alimin cahildən üstünlüyündən söz açanda belə buyurur:

قُلْ هَلْ يَسْتَوِي الَّذِينَ يَعْلَمُونَ وَالَّذِينَ لَا يَعْلَمُونَ

 Məgər elm əhli cahil adamlarla bərabərdirlər?”[2]

 Bu bəyanstərir ki, hər aqil insan öz əql və vicdanınınkmü ilə alimin cahilə olan üstünlüyü bilir. Bunu isbat etmək üçün əlavə dəliltirməyə ehtiyac yoxdur. Başqa yerdə Qur`ani-Kərim mücahidlərdən (Allah yolunda cihad edənlərdən) söz açanda, onların cihada getməyib evdə oturanlarla nisbəti haqqında buyurur:

 فَضَّلَ اللّهُ الْمُجَاهِدِينَ بِأَمْوَالِهِمْ وَأَنفُسِهِمْ عَلَى الْقَاعِدِينَ دَرَجَةً

 “Allah malları və canları ilə cihad edənləri (cihada getməyib evdə) oturanlardan uca və üstün tutdu. ”[3]

 Bur məsələlər (bir dəstənin başqa dəstəyə üstünlüyü) yalnız əql və vicdanınkmü ilə isbat olunur. Ammar vaxt Qur`anda təqvadan söz açılanda müttəqilər şöhrətpərəst və əxlaqsızlarla müqayisə olunmur, onların bir-birinə nisbət üstünlüyü aşkar edilib qiymətləndirilmir. Əksinə, müttəqi kəlməsi Qur`anda Allah kəlməsi ilə birlikdə qeyd olunur:

إِنَّ أَكْرَمَكُمْ عِندَ اللَّهِ أَتْقَاكُم

 “Allah yanında sizlərin ən üstünü, ən təqvalı olanınızdır. ”[4]

 Burada müttəqinin, qeyri-müttəqidən üstünlüyündən, onların bir olmasından söz açmır, əksinə, buyurur ki, müttəqi Allah yanında mə`lum olur və onun hesabı Allahladır. Məhz təqva səbəbilə insan kəramətli olur. Bu kəramət (hörmət) də Allah dərgahındadır. Bütün bunlar təqvanın xüsusi səciyyə olmasından, onun əzəmət və kəramətindən xəbər verir.

TƏQVANIN MƏ`NASI

Təqvanın əhəmiyyəti və zəruriliyi mə`lum olduqdan sonra onun mə`nası haqqında söhbət açırıq. Rağib İsfahani özününMüfrədatadlı lüğət kitabında yazır:[5]

Viqatbir şeyi, ona yetişəcəkr bir zərər və ziyandan qorumağa deyilir. Təqva”-yə`ni, nəfsir hansı təhlükəli şeydən qorumaq. Əsl mətləb budur ki, kəlməninmlədə işlənmə qaydasınarə bə`zən müsəbbəbi (səbəb olunmuş kəlməni) səbəbin əvəzində, bə`zən də səbəbi müsəbbəbin (səbəb olunmuş kəlmənin) əvəzində işlədirlər. ” Bə`zən qorxu, təqvakəlməsinin yerində, bə`zən dətəqvakəlməsi qorxukəlməsinin əvəzində işlənilir. Təqvaşəriət istilahındainsanın öz nəfsini onunaha tərəf çəkən və ya rəğbətləndirənr bir şeydən qorumağına, bunun vasitəsi ilə də haram olunmuş şeyləri tərk etməsinə” deyilir. [6]

Bu izahdan və təqva barəsində mə`sum İmamlardanləyhimussalam) söylənilən rəvatlərdən istifadə edirik ki, təqva”, təkpərhizkarlıq mə`nasında deyil, həm də “özünü qorumaq ehtiyatlı olmaqnəfsi nəzarət altına almaq”, “nəfsə hakim olmaq mə`nalarında da işlənir. Bə`ziləri təqvanıpərhizkarlıq mə`nasında işlədərək deyirlər ki, təqvadedikdə cəmiyyətdən və İslam ümmətindən uzaqlaşmaq, tək qalmaq mə`nası nəzərdə tutulur. Bu h də düzn
 
deyil. Bə`ziləri təqvanı qorxu mə`nasına yozur və inanırlar ki, təqva şəriətdə qorxu mə`nasında işlənir. Bizim fikrimizcə, bütün Qur`an alərini və rəvatləri nəzərə almaqla təqvaqorxmaqmə`nasında işlənmir. Onarə ki, Qur`anda oxuyuruq:

يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُواْ كُتِبَ عَلَيْكُمُ الصِّيَامُ كَمَا كُتِبَ عَلَى الَّذِينَ مِن قَبْلِكُمْ لَعَلَّكُمْ تَتَّقُونَ

 Oruc (hökmü) sizin üçün yazıldı, neki, sizdən əvvəlkilər üçün yazılmışdı. Bəlkə təqvalı olasınız!”[7]

 Əgər təqva qorxu mə`nasında olsa, onda demək olarmı ki, oruc tutmaq insanda qorxu yaradır?! Axı qorxu ilə oruc tutmaq arasında hansı münasibət var? Halbuki, əgər təqva özünü qorumaq mə`nasında olsa, (və elə həmin mə`nadadır) oruc tutmaqla özünü qorumaq arasında  birbaşa rabitə vardır. Onarə ki, oruc tutmaq özünü və nəfsi (günahdan) qorumaq üçün şərait yaradır. Qur`an başqa bir adə buyurur:

يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُواْ اتَّقُواْ اللّهَ حَقَّ تُقَاتِهِ

 Ey imantirənlər! Allah qarşısında layiqintəqvalı olun!”[8]

 Aydındır ki, əgər yuxarıdakı adə təqva kəlməsini qorxu mə`nasındatürsək, mə`na düzn olmayacaq. Amma əgər təqvanı hifz etmək, qorumaq mə`nasında işlətsək, anindəfi aydın olacaq. Həmçinin başqa adə oxuyuruq:

إِنَّ أَكْرَمَكُمْ عِندَ اللَّهِ أَتْقَاكُمْ

 Sizin Allah yanında ənrmətliniz, ən çox təqvalı olanınızdır!”[9]

 Bu adə də əgər təqvanı “hifz etmək və özünü qorumaq mə`nasında işlətsək, anin məqsədi və mə`nası aydın olur. Amma əgər qorxu mə`nasında işlənsə, anin mə`nası tamamilə dəyişir.

TƏQVANIN DƏRƏCƏ VƏ MƏRTƏBƏLƏ

 Qur`an alərində və Nəhcül-bəlağədə təqvahaqqında deyilənlərdən mə`lum olur ki, İslam nəzərində təqvanın müxtəlif mərtəbə və dərəcələri vardır. Bir dərəcədə və eyni bir mərtəbədə qalmaqtəqvadadan deyil. Yolçur mənzili keçdikdən sonra təzə mənzilə qədəm qoymalıdır. Deməli, belə fikirləşmək olmaz ki, əgərr hansı bir şəxs Allahın haram buyurduğu işlərdən çəkinsə və vacib əməlləri yerinə yetirsə, təqvası və özünü qoruma səciyyəsi kamil olub və bununla da əlavə hərəkətə, təkamülə ehtiyacı yoxdur. Xeyr! Bundan sonra darəkət vardır. Burəkət elə geniş səviyyəlidir və bu təkamül elə ucadır ki, qurtaran deyil. Əhli-Beytləyhimussəlam)-dan və İlahi şəxsiyyətlərdən başqa h kəs onun təkamül zirvəsinə çata bilməz. Bu müddəanın dəlili Qur`anın bə`zi aləri və mə`sum İmamlarınləyhimussəlam) təqva haqqındakı sözləridir. Qur`anda oxuyuruq:[10]

إِنَّ أَكْرَمَكُمْ عِندَ اللَّهِ أَتْقَاكُمْ

 “Həqiqətən, Allah yanında sizin ənrmətliniz, ən təqvalı olanınızdır.

 “Ətqa kəlməsinin “özünü ən çox qoruyan mə`nasında işlənməsistərir ki, bu səciyyənin müxtəlif mərtəbələri var. Yə`ni “ən çox qoruyan, qoruyan”, “az qoruyan və sair. Əks haldar növ səhvdən və xətadan uzaq olan Qur`ani-Kərim kəlməni bu formada işlətməzdi.

 zrəti Əlileyhissalam) özünün “Həmmam adlı xütbəsində müttəqilər haqqındazdən çox fəzilət, daha doğrusu, yüzdən çox sifət və xasiyyət saymışdır. Bu bəhsdə mətləbə aydınlıqtirmək üçünzrətin bə`zi kəlamlarını qeyd edəcəyik. Həmmamzrəti Əlileyhissalam)-ın yaxın səhabələrindən biri olub. Birn İmama deyir: “Ey mənim mövlam! Təqvalı şəxsləri mənim üçün elə bəyan et ki, sanki onlarırürəm. ” Həzrət, təqvalı şəxslərin bir neçə əlamətini saymaqla sözlərini tamam edir. Ammammam bununla qane olmur, tə`kid edir ki, İmam daha çox əlamət söyləsin və sözlərinə davam etsin. Bu zaman İmamleyhissalam) ənzəl söz ustalığı və mə`na çalarlığı ilə özünün məşhur “Həmmamxütbəsinə başlayır:

 Təqvalıların xüsusi fəzilətləri var. Onların sözlərimişə sadiqdir. Geyimlərində və libaslarında (həyatda) orta səviyyədə olarlar. Yol getmələri təvazökarlıqladır. Gözlərini Allahın onlara haram etdiyi şeylərdən yumarlar. Əgər əcəl olmasay, savaba yetmək və əzabdan qurtarmaq üçün birz qırpımında olsa da canları bədənlərində qalmaz, fikirləşmədən Allaha qovuşardılar. (Yalnız) Allah onların yanında ucadır. Ondan başqa (nə varsa hamısı) gözlərində h və kiçikrünər. ”

 zrətin dəyərli kəlmələrinin tə`siri altına düşənmmam (bəlkə də fikirləşdi ki, bur sifətlərə yetişmək onun qüdrətindən xaricdir) titrəyib yerə yıxılır. Onu huşatirmək istəyirlər, amma mə`lum olur ki, fani dünya ilə vidalaşıb.

Bəli, bütün bunlar öz aydınlığı ilə təqvanın mərtəbəsini isbat etməkdə bizə kömək edir. Onarə ki, Allahın haram buyurduqlarınaz yummaq təqvanın bir mərtəbəsi, təvazökar və ədəbli olmaq onun başqa mərtəbəsi, nəhat Allahınzurunda Ondan başqar bir şeyi əhəmiyyətsiz və zəlil hesab etmək, təqvanın başqa mərtəbəsi sayılır...



[1] Һәşr surәsi, 2-ci a

[2] Zümәr surәsi, 9-cu a

[3] Nisa surәsi, 95-ci ayә.

[4] Һucurat surәsi, 13-cü ayә.

[5] Müfrәdati әlfazi Qur`an, “Vәqәyә” kәlmәsi.

[6] Әgәrtәqvanın pәrһizkarlıq mә`nasında işlәdildiyini fәrz etsәk, onda sual verilər ki, nәdәn pәrһiz etmәktәqvalıolmağa sәbәb olur? Әgәr yalnız Allaһın һaram buyurduğu işlәrdәn pәrһiz etmәktәqvaolarsa, bu kifat deyildir. Onarә ki, “tәqvanınolmasında, Allaһın vacib buyurduğu әmәllәr qarşısında müti olmaq vә onlara әmәl etmәk şәrtdir. Bu әsasarә deyirik ki, “tәqva” һifz etmәk mә`nasında işlәnir. Bu mә`na һәm Allaһın һaram buyurduğu işlәrdәn çәkinmәk, һәm dә vacib әmәllәr qarşısında müti olmaq vә dini fәrizәlәrә әmәl etmәk mә`nasına aid olur.

[7]Bәqәrә surәsi, 183-cü a

[8] Ali-İmran surәsi, 102-ci a

[9] Һucurat surәsi, 13-cü a

[10] Һucurat surәsi, 13-cü a

  700
  0
  0
امتیاز شما به این مطلب ؟

latest article

      Bədr və Təbuk müharibələrində Peyğəmbər (səlləllahu əleyhi və alih) övlanı və ya ...
      Aşura günündə imam Hüseyn (əleyhis-salam)-ın səhabələri quyu qazmaqla su əldə edə ...
      İmam Əli (ə)- ın leylətul- məbit gecəsi (Peyğəmbərin yerində yatması) ölüm ...
      Qədir hədisini isbat edən hansı sənəd və mənbələr vardır?
      Həzrət İsa (əleyhis-salam)-ın adı Quranda neçə dəfə gəlmişdir?
      Həmd surəsində olan nemət verilmişlər, qəzəb olunanlar və yolunu azanlardan məqsəd ...
      Necə olur ki, həzrət Süleyman (ə) övladının vəfatından sonra mülk və hakimiyyət arzusu ...
      İnsanlarda təfavüt və ixtilafların fəlsəfəsi, o cümlədən çirkinlik və gözəlik, ...
      Quranın dəfi və ya tədrici nazil olmasından nə qədər keçir?
      Nə üçün İmam Həsən (ə) İmam Hüseyn (ə) kimi qiyam etmədi?

 
user comment