فارسی
شنبه 04 بهمن 1399 - السبت 9 جمادى الثاني 1442

99
0
نفر 0
0% این مطلب را پسندیده اند

قناعت، مالی تمام نشدنی

شاید تا به حال از بزرگترها شنیده باشید که همیشه ما جوان ها را نصیحت می کنند و می گوییند : " عزیزم ، کم بخور ، همیشه بخور ! "  یا اینکه  " قناعت گنجی است تمام نشدنی ! " و امثال این سخنان .
پیرامون جمله ی آخر حقیقتاً جمله ی به جا و خردمندانه ای است ؛ چرا که به راستی اگر در زندگی قناعت را سرلوحه خود قرار دهیم ، نه تنها هیچ گاه تمام نمی شود ، بلکه موجب ازدیاد آن نیز خواهد شد .
قناعت چیست؟
قناعت از ماده قنع ، به معنای اکتفا کردن به اندک از آنچه مورد نیاز انسان است ویا در کتب دیگر به معنای ؛ راضی شدن و به اندازه نیاز بسنده کردن و صرف کردن ، زیاده طلبی نداشتن در خرج و صرف مال و در هر چیزی اندازه نگه داشتن و ... و همچنین به معانی صرفه جویی – روحیه بی نیازی – حرص و طمع نداشتن و ضد اسراف کاری بیان شده است.
در اصطلاح شرعی قناعت را این گونه معنا می کنند ؛  صفتی است که با تکرار و تمرین در انسان بصورت ملکه ای درمی آید که باعث خشنودی و راضی شدن به چیز کم و نگه داشتن نفس از زیاده خواهی می شود .
به بیان دیگر می توان گفت : قناعت ؛ رضایت به کم و حسن تدبیر معاش است  بدون دوست داشتن زیاده از حد زندگی و اعتدال و میانه روی می باشد.
ارزش و فواید قناعت
قناعت دارای آثار مادی و معنوی فراوانی است ، كه اگر انسان از آنها مطلع باشد ، بیشتر رغبت دارد که به این سو روی آورد ؛
در ذیل به برخی از فواید قناعت از زبان امیرالمؤمنین ـ علیه السّلام ـ اشاره می كنیم :
1. قناعت باعث عزّت و سربلندی
همه انسان ها خواهان شخصیت ، عزّت و سربلندی هستند . فردی كه دارای مناعت طبع و عزت نفس است ، در نزد همگان عزیز و سربلند و با همّت جلوه می كند ، ولی كسی كه به دیگران طمع و چشم داشت دارد ، خود را ذلیل و اسیر ساخته و مردم با چشم حقارت به او می نگرند . امام علی ـ علیه السّلام ـ در این باره می فرماید : «كَفَی بِالقَناعَهِ مُلكاً ، و بِحُسنِ الخُلُقِ نَعِیماً ، و سُئل ـ علیه السّلام ـ عن قوله تعالی : « فَلَنُحْیِیَنَّهُ حَیاهً طَیِّبَهً »1 فقال: هِیَ القَناعَهُ؛2 آدمی را قناعت برای دولت مندی، و خوش خلقی برای فراوانی نعمت ها كافی است . از امام سؤال شد ، تفسیر آیه « فَلَنُحْیِیَنَّهُ حَیاهً طَیِّبَهً » چیست ؟ فرمود: قناعت است. »
2. قناعت، مال تمام نشدنی و بی نیازی واقعی
فقر و احتیاج چیزی است كه همه از آن نفرت دارند ، چنان كه غنی بودن و بی نیازی مورد علاقه همه است. بسیاری از مردم چون بی نیازی را در جمع آوری ثروت ، امور مادی و تهیه تجملات می دانند، لذا تا آن جا كه توان دارند در تحصیل آنها تلاش می كنند ، ولی باید دانست که هر اندازه انسان از این امور بیش تر بهره مند باشد، به خاطر حفظ و اداره آنها ، دایره احتیاجاتش زیادتر خواهد بود و تنها چیزی كه موجب بی نیازی انسان می گردد ، قناعت و سازگار بودن به اموری است كه برای انسان فراهم شده و احتیاجات ضروری او را برطرف می سازد ، چنانچه امیر المؤمنین ـ علیه السّلام ـ می فرمایند : « القناعَهُ مالٌ لا یَنفَدُ؛3 قناعت ، ثروتی است پایان ناپذیر .»
امیر المؤمنین ـ علیه السّلام ـ می فرمایند: « هیچ گنجی بی نیاز كننده تر از قناعت ، و هیچ مالی در فقرزدایی ، از بین برنده تر از رضایت دادن به روزی نیست. و كسی كه به اندازه كفایت از دنیا بهره مند باشد به آسایش دست یابد، و آسوده خاطر گردد، در حالی كه دنیاپرستی كلید دشواری، و مركب رنج و گرفتاری است»
3. قناعت باعث آسایش خاطر و آرامش روان
بیش تر مردم سعی می كنند كه آسایش و راحتی خود را با به دست آوردن مال و كسب مقام و تجملات زندگی فراهم سازند و هرگاه موفق نشدند ، كه آن ها را به دست آورند ، نگران شده و خود را بدبخت می دانند ؛ در صورتی كه امور یاد شده نه تنها موجب آسایش و راحتی انسان نمی گردد ، بلكه بیش تر موجب ناراحتی و سلب آسایش می باشد . آن چه موجب آسایش و راحتی جسم و روح انسانی است،  قناعت و بی توجهی به امور مادی دنیا است. امیر المؤمنین ـ علیه السّلام ـ می فرمایند: « و لا كَنزَ أغنَی مِنَ القَناعَهِ، و لا مالَ أذهَبُ لِلفَاقَهِ مِنَ الرِّضی بِالقُوتِ. وَ مَنِ اقتَصَرَ عَلی بُلغَهِ الكَفافِ فَقَدِ انتَظَمَ الرَّاحَهَ، و تَبَوَّأ خفض الدَّعَهِ. و الرَّغبَهُ مِفتاحُ النَّصَبِ، و مَطِیَّهُ التَّعَبِ ؛4 هیچ گنجی بی نیاز كننده تر از قناعت ، و هیچ مالی در فقرزدایی ، از بین برنده تر از رضایت دادن به روزی نیست. و كسی كه به اندازه كفایت از دنیا بهره مند باشد به آسایش دست یابد، و آسوده خاطر گردد، در حالی كه دنیاپرستی كلید دشواری، و مركب رنج و گرفتاری است .»
اگر قناعت مهم است، پس چرا ما را دعوت به کار و تلاش کرده اند؟
دین مبین اسلام فرد را برای بدست آوردن رزق و روزی خود ترغیب به تلاش و سعی می کنند . از طرفی فرموده است : خداوند روزی همه مخلوقات را بر عهده دارد و روزی همه جنبندگان را خداوند می رساند . خداوند در قرآن کریم می فرماید : « فرزندانتان را از ترس گرسنگی نکشید، ما روزی آنها و شما را می دهیم . »5
درجای دیگر می فرماید :« به راستی خداوند تنها روزی دهنده صاحب قوت و قدرت است .»6
حضرت علی علیه السلام می فرمایند : « روزی شما را خداوند ضمانت کرده است و شما تنها مأمور به عمل هستید.»7شرع مقدس از طرف دیگر ، مردم را همان طور که تشویق به سعی و تلاش می کند از طرف دیگر سفارش می کند که دندان طمع را کنده و ریشه حرص را دروجودتان بخشکانید . در موارد گوناگون بیان می کند که ؛ تلاش در روزی ، شما را به فزون طلبی نکشاند ، به آنچه که شرع دستور داده از راه حلال به دست آورید و قانع و راضی باشید و زیادی اموال خود را خمس و زکات و انفاق و ... بدهید.
باید به این نکته آگاه باشیم که ؛ تضمین روزی بدان معنی نیست که هر کس در خانه اش بنشیند تا روزی او را به درخانه اش بیاورند یا از آسمان برای او مائده نازل کنند ، بلکه مقصود این است که در عالم طبیعت ، منابع تامین کننده روزی جانداران پیش بینی شده است ؛ همان طوری که خداوند روزی نوزادی که به دنیا می آید در پستان مادر قرار داده است .
قانع ترین افراد، شکرگزارترین هستند
در احادیث و روایات از افراد قانع به عنوان سپاسگزارترین مردم یاد شده است و نشانه های دیگری از جمله : آزادگی، مردانگی و همت بلند برای آنان بیان شده است .
حضرت علی علیه السلام فرمودند : « قانع ترین مردم باش تا شکرگزارترین آنان باشی . »8
حضرت علی علیه السلام فرموده اند : « زندگی با قناعت نشانه همت بلند است. » 9
حضرت علی علیه السلام می فرمایند : « روزی شما را خداوند ضمانت کرده است و شما تنها مأمور به عمل هستید»حرص و طمع، راهی برای بی آبرو شدن
بدترین وضع یک انسان آن است که با داشتن حرص و طمع و زیاده خواهی ،به وادی بی آبرویی گام بردارد ، به طوری که پا بر روی عزت نفس خود بگذارد ؛ چرا که طلب و خواستن ، مانند پلی است که از آبرو و شخصیت و عزت نفس آدمی گذر می کند و آن را ازبین می برد .
زیاده خواهی مانند باتلاقی است که اگر کسی وارد آن شود ، در آن فرو می رود و دیگر دست و پا زدن در آن ، باعث بیشتر فرو رفتن می شود و در نهایت به نابودی خواهد کشاند .
حضرت علی علیه السلام می فرمایند : « خویشتن را از هر چه که پست باشد بالاتر بدان و پرهیز کن هر چند تو را به خواسته ها و آرزوهایت برساند ، چرا که تو هرگز از آنچه از خویش می دهی چیزی عوض نخواهی یافت.» 10
درمان بیماری حرص و طمع
برای درمان این بیماری توصیه هایی بیان شده که به ذکر آنان می پردازیم :
به عاقبت ثروتمندان و مردمان مال اندوز فرومایه بنگریم که در صفات چهارپایان دست و پا می زنند. مثل چهارپایان حریص شکم و شهوت و .. هستند و سرانجام و عاقبت فرعونیان را مشاهده کنیم .
دیگر اینکه به شرافت و عزت انسانی و نفسانی و آزادگی از قید و بندهای دست و پاگیر دنیا که در قناعت نهفته است بیاندیشیم .
به رزّاق بودن خداوند اعتقاد و ایمان داشته داشته باشیم و بیشتر از حد خود تجاوز نکنیم .
درراه تحصیل معاش اعتدال و میانه روی پیشه کنیم ، مخارج اضافه را فاکتور بگیریم و آنها را از زندگی حذف کنیم .
به بالا دست خود نگاه نکنیم ، در موارد مادی به پایین دست خود توجه کنیم ، چرا که اگر به بالاتراز خود بنگریم ، گرفتار طمع خواهیم شد و شیطان در این موقع آدمی را متوجه دنیا کرده و او را در این باتلاق خفه خواهد کرد .
چنانچه خداوند نیز در تین باره می فرماید : « هرگز چشم خود را به نعمت های مادی که به گروههایی از مردم داده ایم ، میفکنید که اینها شکوفه های زندکی دنیا است و برای آن است که آنان را با این بیازماییم و روزی پروردگارت پایدار است .»11
حضرت علی علیه السلام می فرمایند: «خویشتن را از هر چه که پست باشد بالاتر بدان و پرهیز کن هر چند تو را به خواسته ها و آرزوهایت برساند ، چرا که تو هرگز از آنچه از خویش می دهی چیزی عوض نخواهی یافت»
نتیجه گیری:
برای اینکه یک جمع بندی خوبی از بحث داشته باشیم ، چه خوب است که نگاهی به قناعت ابوذر غفّاری داشته و از آن درس نهایی را کسب کنیم ؛

عثمان دویست دینار به وسیله دو نفر از غلامانش برای ابوذر فرستاد، كه احتیاجاتش را تأمین كند . ابوذر پرسید: آیا عثمان به كس دیگری از مسلمانان چنین پولی داده است؟  گفتند: خیر.
ابوذر گفت: من هم یك مسلمانم، پس آن چه به من می رسد، به آنان نیز باید برسد. گفتند: عثمان گفته؛ این پول از شخص خودم می باشد و با حرام آمیخته نشده است.
ابوذر گفت: من از بی نیازترین مردم هستم و احتیاجی به آن ندارم. غلامان گفتند: ما كه چیزی نزد تو نمی بینیم؟!
گفت: من دو قرص نان جو دارم و به این پول احتیاج ندارم و به خدا سوگند! آن را نمی پذیرم؛ زیرا من ولایت علی ـ علیه السّلام ـ و اهل بیت او را كه پاك هستند و به حق دعوت می كنند دارم، لذا (از هر كس و هر چیزی) بی نیازم .12
پی نوشتها:
1 - سوره نحل ، آیه 97
2- نهج البلاغه، قصار 229، با ترجمه محمد دشتی، ص 676
3 - همان، حكمت 57
4 - همان، حكمت 371
5- اسراء ، 31
6- ذاریات ، 58
7- نهج البلاغه، صبح صالحی ،خطبه 114
8- ارشاد القلوب ، جزء اول ، ص 118
9- میزان الحکمه ، ج2 ، ح 16863
10- نهج البلاغه ، فیض الاسلام ، نامه 31 ، ص 929
11- طه ،131
12 - سفینه البحار، ج 2، ص 452 


منبع : پایگاه تبیان
99
0
0% (نفر 0)
 
نظر شما در مورد این مطلب ؟
 
امتیاز شما به این مطلب ؟
اشتراک گذاری در شبکه های اجتماعی:

آخرین مطالب

درخواست حضرت فاطمه زهرا (س)
افزایش رزق و روزی با نسخه‌ امام جواد (ع)
حجاب از نگاه استاد انصاریان
حجاب و پاكدامنى زن‏
کرامات و معجزات حضرت فاطمه زهرا (س) (2)
سوره ای که علی علیه السلام‌ برای مشرکان می خواند
زنان شايسته از ديدگاه اسلام‏  
تاثیر قرآن و نماز بر اضطراب
عقیله بنی هاشم حضرت زینب کبری(س)
حاجت خود را جز نزد سه نفر نگو!

بیشترین بازدید این مجموعه

فضیلت سیاه پوشى در ایام سوگوارى اهلبیت (ع)
خلاصه از زندگی نامه پیامبر اکرم (صل الله علیه و آله)
تفاوت عشق حقيقي با عشق مجازي
حمد خدا
آیاتی که در شأن امام حسین نازل گردید
جستاری در مکتب عرفانی مرحوم آیت الله قاضی طباطبائی
حاجت خود را جز نزد سه نفر نگو!
بهترین هدیه تولد منجی عالم بشریت
تشییع جنازه امام حسن مجتبی علیه السلام  
23 ربيع الاول سالروز ورود حضرت معصومه (س) به شهر قم

 
نظرات کاربر
پر بازدید ترین مطالب سال
پر بازدید ترین مطالب ماه
پر بازدید ترین مطالب روز

گزارش خطا