فارسی
دوشنبه 02 ارديبهشت 1398 - الاثنين 16 شعبان 1440
  1842
  0
  0

توشه راه کمال

توشه راه کمال

مجله:موعود جوان- شماره 23

نویسنده : ابراهیم شفیعی سروستانی ، 

 

در سلسله مقالاتی که پیش از این با عنوان «در مسیر کمال » خدمت شما عزیزان عرضه می شد گفتیم که دین مبین اسلام دربردارنده برنامه کمال و تعالی انسان و عهده دار رساندن او به سعادت و نیک بختی است . از این رو هر کس که نسبت به تعالیم و دستورات این دین پای بندی بیشتری داشته باشد راه کمال را سریع تر پیموده و به فلاح و رستگاری نزدیکتر می شود .

همچنین گفته شد تقوی یکی از مراحل اساسی کمال انسان است که برای رسیدن به آن باید به عنوان نخستین قدم تکالیف و واجبات الهی را انجام داد و از محرمات و گناهان دوری جست تا رفته رفته به مراتب بالای تقوی رسید و به تعبیر قرآن، گرامی ترین مردم نزد خدا شد .

در سلسله مقالاتی که از این پس تقدیم شما ره پویان جاده کمال می شود، به بررسی یکی از ارزشمندترین ره توشه های مسیر کمال; یعنی نماز می پردازیم و تلاش خواهیم کرد که جایگاه این فریضه الهی در تعالیم انسان ساز اسلام و نقش آن در رشد و کمال انسان را پیش از پیش روشن سازیم .

1 - جایگاه نماز در تعالیم اسلامی

در آغاز بحث، بی هیچ مقدمه، برای آنکه به جایگاه و اهمیت نماز در تعالیم اسلامی بیشتر پی ببریم به بررسی تعابیر و اوصافی می پردازیم که در روایات ما در مورد نماز به کار رفته است:

1 - 1 . بهترین چیزی که در اسلام قرار داده شده است .

روزی ابوذر از پیامبر (ص) سؤال می کند که «ای پیامبر خدا شما مرا به نماز امر کردید، نماز چیست؟» و رسول الله (ص) می فرمایند: «نماز بهترین چیزی است که در اسلام وضع شده است » .

2 - 1 . بهترین کارها .

در حدیثی از امیرالمؤمنین علی (ع) آمده است:

«شما را سفارش می کنم به نماز و محافظت بر آن، به درستی که نماز بهترین کارهاست » .

3 - 1 . با فضیلت ترین کارها .

شخصی از امام صادق (ع) سؤال می کند که بعد از شناختن خداوند، برترین کارها چیست؟ و امام در جواب می فرمایند:

«هیچ چیز بعد از شناختن خداوند به پای نماز نمی رسد» .

4 - 1 . ستون و اساس دین .

رسول گرامی اسلام (ص) می فرمایند که: «نماز مانند ستون خیمه است . همچنانکه در خیمه، اگر ستون پابرجا باشد، طناب و میخ و روکش خیمه فایده دارد، و اگر ستون بشکند دیگر نه طنابی به درد می خورد و نه میخی و نه ... همچنان هم نماز در دین اسلام [به منزله ستون خیمه دین است] .»

اگر فرد نمازش پابرجا و درست بود و بر آن مواظبت داشت دین او هم پابرجاست . ولی اگر نمازش را به جا نیاورد یا در آن سستی ورزید، اساس دینش فرو می ریزد و از هم می پاشد و باقی اعمال نیز به حال او سودی نخواهد داشت; همانند خیمه ای که ستونش بشکند .

5 - 1 . دوست داشتنی ترین کارها نزد خدا .

امام صادق (ع) در مورد نماز می فرمایند:

دوست داشتنی ترین کارها در نزد خداوند، صاحب عزت و جلال، نماز است .

6 - 1 . امام صادق (ع) از رسول خدا (ص) نقل می کنند که فرمودند:

برای هر چیز صورتی است و صورت دین شما نماز است .

همچنانکه هر چیز با صورت و چهره ظاهریش شناخته می شود، و زیبایی و زشتی هر کس بسته به صورت اوست، نماز هم چونان صورت دین است; یعنی اولا هر کس با نماز به عنوان اهل دین شناخته می شود و ثانیا هر چقدر شخص به نمازش بیشتر توجه کند، صورتش زیباتر خواهد بود . به همین دلیل است که می بینیم در دنباله همین روایت رسول اکرم (ص) می فرمایند:

«صورت دین خود را زشت نکنید» .

که اشاره به همین مطلب است که، سبک شمردن و بی اعتنایی به نماز، به منزله آلوده ساختن و زشت کردن صورت دین است .

7 - 1 . اولین چیزی که در روز قیامت به حساب آن رسیدگی می شود .

امام باقر (ع) می فرمایند:

«اولین چیزی که از بنده (در روز قیامت) حسابرسی می شود، نماز است . اگر آن مورد قبول افتاد دیگر اعمال نیز مورد قبول پروردگار واقع خواهد شد» .

تا اینجا روشن شد که نماز تا چه اندازه مورد توجه پیشوایان دین بوده و ایشان با چه اهمیتی از نماز یاد کرده اند و چه الفاظی را در مورد آن به کار برده اند . همه اینها دلالت بر ارزش و جایگاه والای نماز در تربیت انسان و حرکت او به سوی کمال مطلوب دارد . شخص با ایمان کافی است که این روایات را ببیند و با تامل در آنها نظر کند، تا دیگر از سستی و مسامحه در امر نماز دوری جسته و بر آن محافظت و مراقبت نماید تا مبادا از برکات این گنجینه پر ارزش، محروم شود . البته ما، در قسمت دیگر بحث، که مربوط به استخفاف (سبک شمردن) و خوار کردن نماز و عواقب سهل انگاری و مسامحه در مورد نماز است، این مطلب را بیشتر بررسی خواهیم کرد، تا هر چه بیشتر به توجه پیشوایان دین به این فریضه بزرگ الهی پی ببریم . در آینده سعی خواهیم کرد تا با استفاده از قرآن و روایات و علت و فلسفه وجوب نماز را بر اهل ایمان، بیان نماییم .

2 - حکمت و فلسفه وجوب نماز:

امام رضا (ع) در حدیث مفصلی به بیان برخی از علل و فلسفه وجوب نماز می پردازند که در اینجا به چند مورد از آنها اشاره می کنیم:

1 - 2 . اقرار به ربوبیت (پروردگاری) خداوند و نفی شریک از او:

اولین علتی که امام (ع) در این روایت ذکر می فرماید این است که نماز، اقرار به ربوبیت خداوند و نفی شریک از اوست . زیرا شخصی که در مقابل خدا به رکوع و سجود می پردازد، در واقع اقرار می کند که تنها خداست که شایسته است بنده در مقابلش خضوع کند . و غیر از او کسی را شایستگی پرستش و اطاعت شدن، نیست . که این همان اقرار به توحید و شهادت به یگانگی خداوند است، که انسان مسلمان باید در همه حال متوجه آن باشد و با همه وجودش آن را بپذیرد و از مرحله زبان به ایمان قلبی او برسد .

2 - 2 . دوری از تکبر و غرور:

فردی که با تمام وجود و با احساس حقارت و کوچکی در مقابل خداوند سر به خاک می گذارد، و خود را در پیشگاه «رب العالمین » هیچ می بیند و زبان به «الله اکبر» گفتن می گشاید، دیگر نباید در او غرور و تکبر و خودپسندی راه یابد . چرا که، کسی باید به خود بنازد و فخرفروشی کند و تکبر ورزد که از خود چیزی داشته باشد . والا انسانی که همه وجودش فقر و نیاز به خداوند است، دیگر چه جای خود بزرگ بینی و غرور می ماند؟ و به چه چیز خود می خواهد مباهات کند؟ به علمش؟ به مال و دارائیش؟ به مقام و درجه و پستش؟ ، به ... بالاخره به چه چیز می خواهد دل خوش کرده و فخر بفروشد که از آن خدا نباشد؟ اوست که همه اینها را به انسان عطا کرده است و شخص عاقل هیچگاه به چیز امانتی و مال دیگران نباید افتخار و مباهات کند . بنابراین همچنان که در حدیث دیگری از حضرت فاطمه زهرا (س) آمده است که «فرض الله الصلوة تنزیها من الکبر» نماز انسان را از کبر و غرور پاک می سازد، و او را متواضع و فروتن می کند .

3 - 2 . پاک شدن از گناهان ماقبل:

انسان با هر نماز از تمام گناهانی که قبل از آن انجام داده پاک می شود . همچنانکه رسول اکرم (ص) می فرمایند: «هنگامی که انسان به نماز می ایستد اگر تمام فکر و ذکرش به خداو قلبش متوجه او باشد بعد از تمام شدن نماز همانند روزی است که از مادر متولد شده است . (پاک و مبرا از همه گناهان)» امام علی (ع) روزی هنگام سفارش به اصحابش نسبت به نماز فرمودند: «نماز، گناهان را همانند ریزش برگ ها از درخت، از انسان می ریزد و انسان را از قید و بند گناهان آزاد می سازد و در ادامه فرمود: رسول الله (ص) نماز را به چشمه آب گرمی تشبیه کردند که در کنار منزل انسان باشد و هر صبح و شام پنج بار در آن شستشو کند، آیا در این صورت چرک و آلودگی بر این چنین شخصی باقی می ماند؟»

4 - 2 . دوری از غفلت و مداومت بر ذکر خداوند:

یکی دیگر از عللی که امام رضا (ع) در این روایت برای وجوب نماز برمی شمارند این است که انسان به وسیله نماز از غفلت و ناسپاسی نسبت به خداوند دور شده و در عوض همیشه به یاد اوست .

یکی از خصوصیات انسان این است که بسیار فراموشکار است و خیلی زود ولینعمت، صاحب اختیار و کسی را که به او همه چیز داده فراموش می کند و دچار غفلت می شود . مثلا انسان تا گرفتار مصیبتی است، دائم خدا را می خواند و از او طلب برطرف شدن گرفتاریها و رفع مصائب می کند . اما به محض اینکه گرفتاری و مشکلاتش برطرف شد، انگار که اصلا اتفاقی نیفتاده، و این گرفتاری خودبخود از بین رفته است . خدا را فراموش کرده به زندگی خویش مشغول می شود . اما خداوند برای اینکه انسان همواره او را به یاد داشته باشد، و او را از غفلت و بی خبری برهاند، انسان را امر کرده است که هر شبانه روز پنج بار او را یاد کند و دقایقی را به ذکر او بگذراند، تا دچار فراموشی نشود . همچنانکه در قرآن کریم سوره طه آیه 14 آمده است: «اقم الصلوة لذکری » نماز را به خاطر اینکه به یاد من باشید بپا دارید .

5 - 2 . دوری از معاصی و فسادها:

انسانی که همواره به یاد خداست و همواره متوجه اوست و روزی پنج بار در پیشگاه او سجده می کند و اقرار می کند که خداوند شاهد و ناظر و توانا و قدرتمند است و شایستگی سجود و خضوع و خشوع در برابرش را داراست، دیگر به خود اجازه نمی دهد که در محضر خدا معصیت کند . از این رو، همیشه مراقب و مواظب اعمال و کردار خود بوده و در نتیجه به گناه آلوده نمی شود و از همه معاصی دور خواهد شد، همچنانکه در قرآن کریم «سوره عنکبوت آیه 45» آمده است: «اقم الصلوة ان الصلوة تنهی عن الفحشاء والمنکر ...» (نماز را بپادار که همانا نماز بازدارنده از کارهای زشت و منکر و ناپسند است ...»

البته هر نمازی این خاصیت را ندارد و باز دارنده از فحشا و منکر نیست . بلکه تنها نمازی می تواند انسان را از معاصی دور نگاه دارد که حقیقت نماز را دارا باشد و شخص نمازگزار، آنچه راکه بر زبان جاری می کند از روی آگاهی و اعتقاد کامل باشد . چنانکه رسول الله (ص) فرمودند: «کسی که از نمازش اطاعت نمی کند، نماز نخوانده است » ... و «اطاعت نماز به این است که (شخص) از فحشا و منکر دور باشد .» و باز از امام صادق (ع) روایت شده است که: «هر کس می خواهد بداند که چه مقدار از نماز بهره برده ست بنگرد که نمازش تا چه حد او را از فحشا و منکر دور کرده است » . بنابراین تنها کسی نماز را دریافته و از آن بهره مند می شود که از نماز اطاعت کند . و حضور خداوند را هنگام نماز احساس کرده و او را شاهد اعمال خویش ببیند و با سجود خود اقرار به توانایی و اقتدار او و ضعف و ناتوانی خود، و با تکبیر گفتن خود شهادت به غناو بی نیازی و عظمت پروردگار و فقر و احتیاج خود بدهد و با «لااله الاالله » گفتنش هر چه غیر او را نفی کند . چه اینکه در غیر اینصورت به عمل خود قلبا ایمان نداشته و تنها تظاهر می کرده و حقیقت خدا را شاهد و ناظر و قادر و توانا نمی دانسته است . چه اگر خدا را ناظر بر اعمال و نیات خود می دانست به علم خود عمل می کرد و از آنچه که رضای خدا در آن نیست دوری می جست . البته این نکته قابل تذکر است که امکان دارد شخصی که نماز هم می خواند، مرتکب گناه شود، ولی بالاخره همین نماز او را از گناه بازداشته و شخص گناهکار موفق به توبه خواهد شد . نقل شده است که جوانی از انصار، با پیامبر (ص) نماز می خواند ولی گاه مرتکب گناه نیز می شد . پس از آنکه به پیامبر خبر رسید فرمودند: «بالاخره روزی نمازش او را از این گناه باز خواهد داشت و چیزی نخواهد گذشت که توبه می کند .» یعنی در هر حال نماز ریسمانی است که نخواهد گذاشت ارتباط بنده و خدا قطع شود وحتی اگر مدتی بنده در راه گناه بیفتد و از مولایش دور شود، باز با همین ریسمان به طرف خدا باز خواهد گشت . ولی کسی که این ریسمان را قطع کند و ارتباط خودش را با خدا از بین ببرد، این احتمال وجود دارد که حتی زمانی که تصمیم به بازگشت بگیرد نیز موفق به توبه و بازگشت به سوی حق تعالی نشود . پس بکوشیم تا این ریسمان و خط ارتباطی خود با خدا را هر چه محکمتر سازیم و هرگز دست از این رشته پیوند برنداریم که مبادا دچار هلاکت و سرگشتگی شویم و راهی برای برگشت نداشته باشیم .

این بود گوشه ای از دریای بیکران حکمت و فواید نماز که به مصداق:

آب دریا را اگر نتوان کشید

هم به قدر تشنگی باید چشید


منبع : پایگاه عرفان
  1842
  0
  0
امتیاز شما به این مطلب ؟

آخرین مطالب

      رحم خدا در برزخ و قيامت‏
      روزگار امام دوازدهم
      امام زمان (عج) فريادرس انسان‏‌ها
      سیمای حضرت علی اکبر (ع)
      ياد پدر و مادر در نمازهاى يوميه‏
      تربيت در آخر الزمان
      حق خداوند متعال بر بنده
      آیه وفا
      توسّل اميرمؤمنان(ع) به سيّدالشهداء(ع)
      مقام شكر از منظر امام حسین(ع)

بیشترین بازدید این مجموعه

      مبعث پیامبر اکرم (ص)
      ازدواج غير دائم‏
      میلاد امام حسین (علیه السلام)
      آیه وفا
      اسم اعظمی که خضر نبی به علی(ع) آموخت
      یک آیه و این همه معجزه !!
      شاه کلید آیت الله نخودکی برای یک جوان!
      حاجت خود را جز نزد سه نفر نگو!
      فضيلت ماه شعبان از نگاه استاد انصاريان
      افزایش رزق و روزی با نسخه‌ امام جواد (ع)

 
نظرات کاربر
پر بازدید ترین مطالب سال
پر بازدید ترین مطالب ماه
پر بازدید ترین مطالب روز