فارسی
شنبه 27 دى 1399 - السبت 2 جمادى الثاني 1442

157
0
0%

قلب در آئينه روايات و معارف الهيه‏

قلب در آئينه روايات و معارف الهيه‏

 

منابع:

کتاب : تفسير حكيم    ج‌3        

نوشتہ : استاد حسین انصاریان 

 

شرافت و برترى انسان كه به وسيله آن فوق همه موجودات قرار مى گيرد بى‌ترديد از بركت استعداد او نسبت به معرفت و شناخت حضرت حق است، شناختى كه جمال و كمال و افتخارش در دنيا و توشه و ذخيره‌اش در آخرت است.

انسان با قلبش براى شناخت حق و معرفت به حضرت او مستعد و آماده مى‌شود نه به عضوى از اعضايش، عالم و آگاه به حق و عامل براى خدا قلب است نه ديگر نواحى وجود انسان.

كوشاى به سوى حق و نزديك شونده به حضرت دوست و كشف كننده آنچه نزد خدا و در حريم اوست قلب است.

اعضا و جوارح پيروان و خادمان و فرمانبردان قلب هستند و جايگاهشان جايگاه ابزار و آلات است كه قلب آنها را به كار مى‌گيرد.

موقف قلب نسبت به اعضا و جوارح موقف مالك نسبت به برده و ارباب نسبت به رعيت و صنعت‌گر نسبت به ابزار است.

قلب هرگاه از غير حق خالى و سالم باشد مقبول خداست، و چون غرق در امور غير حق باشد محجوب از حضرت محبوب است، آنچه از عبد خواسته‌اند در حقيقت از قلب خواسته شده، و مخاطب به تكاليف و مسئوليت‌ها قلب است، پاداش و كيفر مربوط به اوست، قلب است كه چون از رذايل تزكيه شود آماده قرار گرفتن در مقام قرب مى‌شود، و چون به زشتى‌ها آلوده گردد، و در چاه عيب و نقص افتد، گرفتار محروميت از رحمت حق شود.

در حقيقت مطيع خدا اوست و اوست كه انوار عبادات را بر ديگر اعضا و جوارح مى‌تاباند و پخش مى‌كند، و بى‌ترديد عصيان‌گر واقعى بر خدا اوست كه آثار زشتى‌ها را بر اعضا و جوارح جارى مى‌كند.

خوبى‌ها از افق وجود انسان به نورانيت او آشكار مى‌گردد، و زشتى‌ها از شومى تاريكى او بر انسان ظاهر مى‌شود، زيرا از كوزه‌همان برون تراود كه در اوست.

قلب است كه هرگاه انسان به حقيقت آن آگاه گردد و او و شئونش را بشناسد خود را شناخته، و چون خود را بشناسد خدا شناخته است، و اگر نسبت به آن جاهل باشد قطعاً به غير آن جاهل‌تر است و يقيناً انسان بدون شناخت قلب نه خود را شناخته و نه خدا را و نه غير خدا را.

متأسفانه اكثر مردم به قلب و شئون قلب خود ناآگاهند، و بين آنان و قلبشان حايل و حاجب قرار دارد و نشانه قرار داشتن حايل اين است كه به مشاهده حقيقى قلب و مراقبت از او و درك صفاتش، و كيفيت زير و رو شدنش در دست قدرت خدا و اين كه چرا گاهى ميل به اسفل سافلين و زمانى رغبت به اعلا عليين دارد موفق نمى‌شوند.

آرى كسى كه قلبش را نشناسد و به شئون و صفات آن عارف نشود تا به مراقبت و رعايت او برخيزد، و حقايقى كه از خزائن ملكوت بر او ظاهر مى‌شود و مى‌درخشد رصد كند از كسانى است كه به بيمارى خود فراموشى كه از بدترين بيمارى‌ها است دچار آمده‌ «1» چنان كه حضرت حق مى‌فرمايد:

وَ لا تَكُونُوا كَالَّذِينَ نَسُوا اللَّهَ فَأَنْساهُمْ أَنْفُسَهُمْ أُولئِكَ هُمُ الْفاسِقُونَ: «2»

و مانند كسانى نباشيد كه خدا را فراموش كردند پس خدا هم آنان را دچار خود فراموشى كرد، اينان همان بيرون رفتگان از مدار انسانيت‌اند.

از حضرت صادق (ع) روايت شده:

«ان للقلب اذنين فاذا هم العبد بذنب قال له روح الايمان: لا تفعل و قال له الشيطان: افعل و اذا كان على بطنها نزع منه روح الايمان:» «3»

براى قلب دو گوش است، زمانى كه انسان آهنگ گناه كند روح ايمان به او مى‌گويد انجام نده و شيطان به او مى‌گويد به گناه برخيز چون با گناه درآميزد روح ايمان از او كنده مى‌شود.

از رسول خدا روايت شده:

«فى الانسان مضغة اذا هى سلمت و صحت سلم بها سائر الجسد، فاذا سقمت سقم لها سائر الجسد و فسد و هى القلب:» «4»

در انسان پاره‌گوشتى است چون سالم و صحيح باشد ديگر اعضاء جسد در پرتو سلامت او سالم است، و هنگامى كه بيمار باشد به خاطر او ديگر اعضاء بدن بيمار و فاسد است و آن پاره گوشت قلب است.

ونيز از آن حضرت نقل شده:

«اذا طاب قلب المرء طاب جسده، و اذا خبث القلب خبث الجسد:» «5»

هنگامى كه قلب انسان پاك و پاكيزه باشد جسم و بدنش پاك است، و چون قلب آلوده باشد جسد هم آلوده خواهد بود.

اميرالمؤمنين (ع) به فرزندش فرمود: پسرم‌

«ان من البلاء الفاقة و اشد من ذلك مرض البدن و اشد من ذلك مرض القلب، و ان من النعم سعة المال و افضل من ذلك صحة البدن و افضل من ذلك تقوى القلوب:» «6»

از مصائب رنج‌ها فقر و تهيدستى است و بدتر از آن بيمارى بدن و سخت‌تر از آن بيمارى قلب است، و از نعمت‌ها گشايش و سعه مالى است و بهتر از آن سلامت بدن و برتر از آن تقواى قلب است.

از حضرت باقر (ع) نقل شده است:

«القلوب ثلاثه: قلب منكوس لا يعثر على شيئ من الخير و هو قلب الكافر، و قلب فيه نكتة سوداء فالخير و الشر فيه يعتلجان فما كان منه اقوى غلب عليه و قلب مفتوح فيه مصباح يزهر فلا يطفأ نوره الى يوم القيامة و هو قلب المؤمن:» «7»

قلب‌ها سه نوع است: قلبى است واژگون كه بر چيزى از خير پى نمى‌برد و آن قلب كافر است، و قلبى است كه در آن نقطه سياهى وجود دارد كه خير و شر در آن در تلاطم‌اند، پس هر كدام از خير و شر نيرومندتر گردد بر ديگرى چيره مى‌شود، و قلبى گشاده است كه در آن چراغى درخشنده است و نورش تا قيامت خاموش نمى‌گردد و آن قلب مؤمن است.

حضرت صادق (ع) از پدرانش از پيامبر روايت مى‌كند:

«من علامات الشقاء جمود العين و قسوة القلب و شده الحرص فى طلب الرزق و الاصرار على الذنب:» «8»

از نشانه‌هاى بدبختى چشم بى‌اشك و سنگدلى، و حرص شديد در طلب رزق و پافشارى برگناه است.

و نيز آن حضرت به اميرالمؤمنين فرمود:

«يا على اربع خصال من الشقاء: جمود العين و قساوة القلب و بعد الامل و حب البقاء:» «9»

چهار خصلت از تيره‌بختى است: چشم بى‌اشك، و سنگدلى، و آروزهاى غير قابل دسترسى، و عشق به ماندن در دنيا است.

از اميرمؤمنان (ع) روايت شده:

شگفت‌ترين چيزى كه در انسان است قلب اوست و براى قلب موادى از حكمت و اضدادى خلاف حكمت است، اگر اميد و دلگرمى نسبت به دنيا براى آن پيش آيد طمع او را به خوارى مى‌نشاند، و اگر طمع او را به جنب و جوش وا دارد حرص او را به هلاكت دچار مى‌كند، و اگر نااميدى و يأس بر او چيره شود غصه و اسف او را مى‌كشد، و اگر خشم و غضب به او برسد غيظ سنگين بر او حمله‌ور گردد، و اگر خود را به خوشى و رفاه خوشبخت ببيند تحمل سختى و بلا را فراموش مى‌كند، و اگر ترس و بيم به او برسد، پرهيز و حذر او را گرفتار مى‌كند و اگر امنيت به او فراخى و وسعت ندهد غفلت او را مى‌ربايد، و اگر نعمت بر او تازه شود رشك و حميت او را مى‌گيرد و اگر مصيبتى به او برسد بى‌تابى او را رسوا مى‌كند، و اگر ثروتى جمع كند ثروتمندى او را به طغيان آرد، و اگر تهيدستى او را بگزد بلا او را سرگرم مشغول سازد، و اگر گرسنگى او را بى‌تاب كند ناتوانى او را از پاى اندازد، و اگر پرخورى كند سيرى بيش از اندازه وى را افسرده نمايد، هر كوتاهى براى او زيان‌آور، و هر زياده‌روى براى او مفسده انگيز است. «10»

حضرت صادق (ع) به مردى فرمود: فلانى بدان و آگاه باش كه جايگاه قلب نسبت به بدن جايگاه امام و پيشوا نسبت به مردم است كه اطاعت از امام بر مردم واجب است، آيا نمى‌بينى همه اعضاء سپاهى براى قلب هستند و ترجمان وضع او، و ادا كننده خواسته‌هاى او.

دو گوش، دو چشم، بينى، دهان، دو دست، دو پا و عضو شهوت، قلب هرگاه آهنگ نظر كند انسان دو چشم خود را مى‌گشايد، و هرگاه قصد شنيدن نمايد دو گوش براى شنيدن تحريك مى‌شود و راه‌هاى شنيدن باز مى‌گردد، و چون آهنگ بو كشيدن كند با بينى استشمام مى‌كند و چون اراده سخن گفتن نمايد با زبان سخن مى‌گويد، و چون نيت حركت كند دو پا به حركت مى‌آيد، و هنگامى كه قصد شهوت نمايد عضو شهوت به حركت مى‌آيد، همه اعضا و جوارح از جانب قلب كار مى‌كنند، اينگونه شايسته است كه از پيشوا اطاعت شود زيرا فرمان ويژه اوست. «11»

از حضرت سجاد (ع) روايت شده:

براى انسان چهار چشم است: دو چشم است كه به وسيله آنها كار دين و دنيايش را نظر مى‌كند و دو چشم است كه امور آخرتش را به وسيله آن دو ملاحظه مى‌نمايد، هرگاه خدا خيرى براى بنده‌اش بخواهد دو چشم قلبش را مى‌گشايد پس به آن دو چشم غيب و آخرت را مى‌نگرد، و اگر غير آن را بخواهد دو چشم قلب را وا مى‌گذارد. «12»

حضرت صادق (ع) مى‌فرمايد پدرم همواره مى‌فرمود:

«ما شيئ افسد للقلب من الخطيئة ان القلب ليواقع الخطيئة فما تزال به حتى تغلب عليه فيصير اسفله اعلاه و اعلاه اسفله:» «13»

چيزى براى قلب فاسد كننده‌تر از گناه نيست، بى‌ترديد قلب به گناه مى‌افتد و همواره به آن ادامه مى‌دهد تا جائى كه پستش برتر، و برترش پست مى‌شود.

از حضرت موسى بن جعفر (ع) به روايت على بن جعفر نقل شده:

«اوحى الله عزوجل الى موسى (ع) يا موسى لا تفرح بكثرة المال و لاتدع ذكرى على كل حال فان كثرة المال تنسئ الذنوب و ان ترك ذكرى يقسى القلوب:» «14»

خدا به موسى وحى فرمود: اى موسى به فراوانى ثروت شادمان نباش، و يادم را در هيچ حالى ترك نكن، زيرا فراوانى ثروت گناهان را از ياد مى‌برد، و ترك يادم دلها را گرفتار قساوت مى‌كند.

از اميرمؤمنان روايت شده:

«ما جفت الدموع الالقسوة القلب، و ما قست القلوب الالكثرة الذنوب.» «15»

چشم‌ها از اشك خشك نشد مگر به خاطر سنگدلى و قلب‌ها سياه و سخت نشد مگر بخاطر گناهان.

در كتاب فقه الرضا روايت شده:

«ان الله فى عباده آنية و هو القلب، فاحبها اليه اصفاها و اصلبها و ارقها، اصلبها فى دين الله و اصفاها من الذنوب و ارقها على الاخوان:» «16»

براى خدا در بندگانش ظرفى است و آن قلب است، محبوب‌ترين قلب نزد خدا صاف‌ترين و سخت‌ترين و نرمترين آنها است، سخت‌ترينش در دين، و صاف‌تر و پاك‌ترينش در گناهان و نرم‌ترينش نسبت به برادران.

از رسول خدا روايت شده در مناجاتى كه حضرت داود با خدا داشت گفت:

«الهى لكل ملك خزانة فاين خزانتك؟ قال جل جلاله: لى خزانة اعظم من العرش و اوسع من الكرسى و اطيب من الجنة و ازين من الملكوت، ارضها المعرفة، و سماءها الايمان، وشمسها الشوق، و قمرها المحبة، و نجومها الخواصر، و سحابها العقل، ومطرها الرحمة، واثمارها الطاعة، وثمرها الحكمة، ولها اربعة ابواب: العلم والحلم والصبر والرضا الا وهى القلب:» «17»

خدايا براى هر پادشاهى خزانه‌اى است، خزانه تو كجاست؟ خداى بزرگ فرمود: براى من خزانه‌اى است بزرگ‌تر از عرش، وسيع‌تر از كرسى، پاكيزه‌تر از بهشت، و زيباتر از ملكوت، زمينش معرفت، آسمانش ايمان، خورشيدش شوق، ماهش محبت، ستارگانش مطالب استوار در ذهن، ابرش عقل، بارانش رحمت، ميوه‌هايش طاعت، محصولش حكمت است، براى آن چهار در است: علم، بردبارى، صبر و رضا است بدانيد كه آن خزانه قلب است.

 

پی نوشت ها:

 

 

______________________________

(1)- محجة البيضاء، ج 5، ص 3 بحار ج 70، ص 34.

(2)- حشر 19.

(3)- كافى ج 2، ص 267.

(4)- بحار ج 70، ص 50، حديث 4.

(5)- خصال ج 1، ص 18.

(6)- امالى طوسى ج 1، ص 146.

(7)- بحار ج 50، ص 51، ج 9.

(8)- خصال ج 1، ص 115.

(9)- بحار ج 70، ص 52، حديث 12.

(10)- علل شرايع ج 1، ص 103.

(11)- بحار ج 70، ص 52.

(12)- خصال ج 1، ص 114.

(13)- بحار ج 70، ص 54.

(14)- بحار ج 70، ص 55.

(15)- علل شرايع ج 1، 77.

(16)- بحار ج 77، ص 56، حديث 26.

(17)- بحار ج 70، ص 59، به نقل از غوالى الئالى.

 

 

 


منبع : پایگاه عرفان
  • قلب
  • قلب انسان
  • قلب مریض
  • قلب سالم
  • قلب مومن
  • قلب مؤمن با آمدن نام خدا دگرگون می‌شود
  • قلب‌های عاشق
  • قلب پاک
  • 157
    0
    0%
     
    نظر شما در مورد این مطلب ؟
     
    امتیاز شما به این مطلب ؟

    آخرین مطالب

    افزایش رزق و روزی با نسخه‌ امام جواد (ع)
    حجاب از نگاه استاد انصاریان
    حجاب و پاكدامنى زن‏
    کرامات و معجزات حضرت فاطمه زهرا (س) (2)
    سوره ای که علی علیه السلام‌ برای مشرکان می خواند
    زنان شايسته از ديدگاه اسلام‏  
    تاثیر قرآن و نماز بر اضطراب
    عقیله بنی هاشم حضرت زینب کبری(س)
    حاجت خود را جز نزد سه نفر نگو!
    درخواست حضرت فاطمه زهرا (س)

    بیشترین بازدید این مجموعه

    حضرت امام صادق علیه السلام از ولادت تا شهادت
    دین و اخلاق
    «ادخال سرور» در قلب مومن
    حجاب از نگاه استاد انصاریان
    داستان دعای مشلول
    اميرالمؤمنين (ع) و خوف از خدا
    نیمه شعبان لیله قدر اهل بیت علیهم السّلام
    تربت امام حسين علیه السلام
    افزایش رزق و روزی با نسخه‌ امام جواد (ع)
    طهارت امام حسین(ع) و یارانشان

     
    نظرات کاربر
    پر بازدید ترین مطالب سال
    پر بازدید ترین مطالب ماه
    پر بازدید ترین مطالب روز

    گزارش خطا