فارسی
شنبه 01 آبان 1400 - السبت 17 ربيع الاول 1443
قرآن کریم مفاتیح الجنان نهج البلاغه صحیفه سجادیه
232
0
نفر 0
0% این مطلب را پسندیده اند

آگاهى خدا بر اعمال پنهان انسان‏

 

 منابع مقاله:

کتاب  : تفسير و شرح صحيفه سجاديه، جلد دهم

نوشته: حضرت استاد حسین انصاریان

 

اشراف علمى و احاطه تكوينى حضرت حقّ بر گستره ظاهر و باطن نظام هستى به گونه اى است كه در حريم ملكوت او عوامل جهل و ابهام و تحيّر راه ندارد؛ زيرا كه آفريننده همه اسرار هستى اوست و آگاهى مطلق او بر موجودات و اسرار آفرينش در چهار زمينه است.

1- اعمال پنهانى و امور نهانى كه جنبه مصنوعى يا معنوى دارد:

برخى از اعمال انسان است كه از ديد ديگران دور مى ماند و در پوشش ساختگى مانند رياكارى و دزدى صورت مى گيرد و گاهى با انگيزه و نيّت قرب الهى و خيرانديشى مانند نماز شب، صدقه دادن، ذكر حقّ، دعا براى ديگران و روزه است.

آگاهى از اين امور براى هر كسى ممكن نمى باشد ولى هرگز پوشيدگى آنها، وسيله مجهول ماندن از علم خداوند متعال نخواهد بود.

زيرا حضرت حق مى فرمايد:

يَوْمَ هُم برِزُونَ لَايَخْفَى عَلَى اللَّهِ مِنْهُمْ شَىْ ءٌ لّمَنِ الْمُلْكُ الْيَوْمَ لِلَّهِ الْوَ حِدِ الْقَهَّارِ* الْيَوْمَ تُجْزَى كُلُّ نَفْسِ بِمَا كَسَبَتْ لَاظُلْمَ الْيَوْمَ إِنَّ اللَّهَ سَرِيعُ الْحِسَابِ* وَ أَنذِرْهُمْ يَوْمَ الْأَزِفَةِ إِذِ الْقُلُوبُ لَدَى الْحَنَاجِرِ كظِمِينَ مَا لِلظلِمِينَ مِنْ حَمِيمٍ وَ لَاشَفِيعٍ يُطَاعُ* يَعْلَمُ خَائِنَةَ الْأَعْيُنِ وَ مَا تُخْفِى الصُّدُورُ» «1»

روزى كه همه آنان آشكار مى شوند، [و] چيزى از آنان بر خدا پوشيده نمى ماند. [و ندا آيد:] امروز فرمانروايى ويژه كيست؟ ويژه خداى يكتاى قهّار است.* امروز هر كس را در برابر آنچه انجام داده است، پاداش مى دهند. امروز هيچ ستمى وجود ندارد؛ يقيناً خدا در حسابرسى سريع است.

* و آنان را از روز نزديك بيم ده، آن گاه كه [از شدّت ترس ] جان ها به گلوگاه رسد، در حالى كه همه وجودشان پر از غم و اندوه است. براى ستمكاران هيچ دوست مهربانى و شفيعى كه شفاعتش پذيرفته شود، وجود ندارد!* [او] چشم هايى را كه به خيانت [به نامحرمان ] مى نگرد و آنچه را سينه ها پنهان مى دارند، مى داند.

روز قيامت تمام اسرار و حقايق مردم كشف مى شود و قدرت و دانش و قهاريت خداوند براى همه آشكار است و همه به آن اعتراف مى كنند، از اين رو ارزش ها بر اساس انگيزه هاست. يك نگاه با معناى متفاوت مى تواند عبادت يا خيانت باشد.

چشم چرانى، نگاه تحقيرآميز، نگاه براى تشويق به فساد، نيّت توطئه و فريب انسان ها، تصميم به گمراهى و عصيانگرى جوانان و علاقمند كردن مردم به باطل و پوچى گرى، از نمونه هاى خيانت چشم و انديشه و قلب است كه در جامعه امروزى به شدّت رواج دارد.

يكى از راه هاى جلوگيرى از منكرات توجّه دادن مردم به علم الهى بر پنهان و آشكار آنهاست كه خداوند به پيامبرش مى فرمايد:

وَ إِن تَجْهَرْ بِالْقَوْلِ فَإِنَّهُ يَعْلَمُ السّرَّ وَ أَخْفَى» «2»

و اگر سخن خود را با صداى بلند آشكار كنى [يا پنهان بدارى، براى خدا يكسان است ]؛ زيرا او پنهان وپنهان تر را مى داند.

محمد بن مسلم گفت از امام صادق عليه السلام درباره آيه فوق پرسيدم، حضرت فرمود:

السِّرُّ ما كَتَمْتَهُ فى نَفْسِكَ وَ أَخْفى ما خَطَرَ بِبالِكَ ثُمَّ أَنْسَيْتَهُ. «3»

سرّ آن است كه در دل پنهان مى كنى و أخفى آن است كه از ذهنت عبور كرده ولى آن را فراموش كرده اى.

يعنى نه تنها از ديگران پنهان است بلكه خود نيز از آن غافل شده اى، از اين باب است كه رسول گرامى اسلام صلى الله عليه و آله فرمود:

اكْثِرْ مِنْ صَدَقَةِ السِّرِّ، فَإِنَّها تُطْفِئُ غَضَبَ الرَّبِّ جَلَّ جَلالُهُ. «4»

صدقه پنهانى زياد بده؛ زيرا آن خشم پروردگار بلند مرتبه را فرو مى نشاند.

و حضرت على عليه السلام در اندرزهاى خويش فرمود:

نَحْمَدُهُ عَلى ما أَخَذَ وَ اعْطى وَ عَلى ما ابْلى وَ ابْتَلى . الْباطِنُ لِكُلِّ خَفِيَّةٍ وَ الْحاضِرُ لِكُلِّ سَريرَةٍ. الْعالِمُ بِما تُكِنُّ الصُّدُورُ وَ ما تَخُونُ الْعُيُونُ وَ نَشْهَدُ انْ لا الهَ غَيْرُهُ وَ انَّ مُحَمَّداً صلى الله عليه و آله نَجيبُهُ وَ بَعيثُهُ، شَهادَةً يُوافِقُ فيهَا السِّرُّ الْاعْلانَ وَ الْقَلْبُ اللِّسانَ. «5»

خداى را مى ستاييم بر آنچه گرفت و آنچه عنايت فرمود، و بر آنچه لطف كرد و بر آنچه آزمايش نمود، آگاه به هر نهان است، و حاضر در كنار هر راز، آگاه است به آنچه در سينه ها نهفته، و به خيانت ديده ها عالم است. و شهادت مى دهيم كه خدايى جز او نيست، و محمّد صلى الله عليه و آله برگزيده و فرستاده اوست، شهادتى كه در آن نهان با آشكار و قلب با زبان موافق است.

ابوحمزه ثمالى گويد كه:

امام زين العابدين عليه السلام در دل شب توشه اى از نان برمى داشت و به فقراى مدينه صدقه مى داد و مى فرمود: صدقه پنهانى آتش خشم پروردگار را فرو مى نشاند. چون رحلت نمود در هنگام غسل ديدند كه آثار كشيدن بار بر پشت مبارك آن حضرت نمايان است، از كيفيت آن پرسيدند: گفته شد انبان هاى آرد در شب برمى داشت و بر گرد كوچه هاى مدينه مى گرديد و به مستمندان آذوقه پنهانى مى رساند. «6» 2- گنجينه هايى كه به گونه طبيعى پنهان و مرموز است:

در طبيعت آفرينش حقّ، سرمايه هاى مادّى يا معنوى نهفته است كه نيازمند كاوش و تلاش براى دست يابى به آنهاست، مانند گنجى كه در آثار باستانى قرار دارد و يا معدن طلايى كه در دل كوه ها يا صخره هاى بزرگ و بستر رودخانه ها پوشيده است و موانع طبيعى آنها را پوشش داده است و از ديدگان عادى انسان و حيوانات مصون مانده است. اين گونه حجاب هاى طبيعى هم، در محضر خداوند آشكار و روشن است.

حق تعالى اندرز لقمان حكيم به فرزندش را چنين بازگو مى فرمايد:

يبُنَىَّ إِنَّهَآ إِن تَكُ مِثْقَالَ حَبَّةٍ مّنْ خَرْدَلٍ فَتَكُن فِى صَخْرَةٍ أَوْ فِى السَّموَ تِ أَوْ فِى الْأَرْضِ يَأْتِ بِهَا اللَّهُ إِنَّ اللَّهَ لَطِيفٌ خَبِيرٌ» «7»

پسركم! اگر عمل هم وزن دانه خردلى و در درون سنگى يا در آسمان ها يا در دل زمين باشد، خدا آن را [در قيامت براى حسابرسى ] مى آورد؛ يقيناً خدا لطيف و آگاه است.

هنگامى كه خداوند حكيم همه اسماى الهى را كه عبارت بود از حقايق و اسرار هستى به آدم آموخت سپس آنها را به فرشتگان عرضه داشت و فرمود: اگر راست مى گوييد از اسامى اينها به من خبر دهيد. فرشتگان گفتند: پروردگارا! تو پاك و منزّهى، ما چيزى جز آنچه تو به ما آموخته اى نمى دانيم، تو دانا و حكيم هستى و سپس به آدم خطاب فرمود:

قَالَ يَادَمُ أَنبِئْهُم بِأَسْمَآئِهِمْ فَلَمَّآ أَنبَأَهُم بِأَسْمَآئِهِمْ قَالَ أَلَمْ أَقُل لَّكُمْ إِنِّى أَعْلَمُ غَيْبَ السَّموَ تِ وَ الْأَرْضِ وَ أَعْلَمُ مَا تُبْدُونَ وَ مَا كُنتُمْ تَكْتُمُونَ» «8»

[خدا] فرمود: اى آدم! فرشتگان را از نام هاى آنان خبر ده. پس هنگامى كه نام هايشان را به فرشتگان خبر داد [خدا] فرمود: آيا به شما نگفتم كه من يقيناً نهانِ آسمان ها و زمين را مى دانم، و به آنچه شما آشكار مى كنيد و به آنچه پنهان مى داريد، دانايم؟

در نتيجه، مسأله اى از اسرار آفرينش بر حقّ و ملكوتيان پنهان نمى ماند و حتى گاهى بعضى از انسان ها بر اثر رياضت و قناعت نفس به كشف حقايق و اسرارى از خلقت و طبيعت، آگاهى مى يابند كه از تجلّيات انوار الهى بر جان آنان است.

در تسبيح امام حسن بن على عليه السلام در روز چهارم ماه آمده است:

سُبْحانَ مَنْ هُوَ مُطَّلِعٌ عَلَى خَوازِنِ الْقُلُوبِ سُبْحانَ مَنْ هُوَ مُحْصِى عَدَدَ الذُّنوُبِ سُبْحانَ مَنْ لايَخْفى عَلَيْهِ خافِيَةٌ فِى السَّماواتِ وَ الأَرْضِ سُبْحانَ المُطَّلِعِ عَلَى السَّرائِرِ عالِمِ الْخَفِيَّاتِ سُبْحانَ مَنْ لايَعْزُبُ عَنْهُ مِثْقالَ ذَرَّةٍ فِى الْأَرْضِ وَ لا فِى السَّماءِ سُبْحانَ مَنِ السَّرائِرُ عِنْدَهُ عَلانِيَةٌ وَ الْبَوَاطِنُ عِنْدَهُ ظَواهِرَ سُبْحانَ اللَّهِ وَ بِحَمْدِهِ. «9»

منزّه است كسى كه او بر اندوخته هاى دل ها آگاه است؛ منزّه است كسى كه شمارنده گناهان است؛ منزّه است كسى كه نهان هاى آسمان و زمين بر او پنهان نيست؛ منزّه است خدايى كه بر رازها آگاه است و نهان ها را مى داند؛ منزّه است كسى كه ذرّه اى از آسمان و زمين بر او پوشيده نيست؛ منزّه است كسى كه رازها پيش او آشكار است و حقيقت امور پيش او ظاهر است؛ منزّه است خدايى كه سزاوار ستايش است.

3- مسائل و امور مهمّى كه از پيچيده ترين و دقيق ترين مشكلات عقلى است:

گاهى در تكوين يا تشريع خلقت، نكته هايى از نظر علمى يا عقلى در پرده ابهام است كه براى هيچ كس قابل حل نيست؛ به گونه اى كه انديشه هاى عقلا و افكار ژرف نگر بزرگان دانش و فضل، در آن وامانده و قابل دست يابى نيست.

مانند مجهولات هستى و مبهمات علمى كه در پيرامون نظام حق روشن است. و تعبير از خداوند به لطيف در آيات و روايات اشاره به همين آگاهى به ظرايف و لطايف است كه پوشيده از ديگران است.

بسيارى از دانشمندان اسلامى مانند ابوعلى سينا و ابوريحان بيرونى و ... وقتى كه در مسائل پيچيده علمى مانند علوم رياضى و طب و فلسفه به بن بست مى رسيدند؛ در درگاه الهى به مناجات مى پرداختند و با عبادت و توسّل، مسأله را آسان مى كردند.

آنگاه كه خداوند مى فرمايد:

اللَّهُ لَطِيفُ بِعِبَادِهِ يَرْزُقُ مَن يَشَآءُ وَ هُوَ الْقَوِىُّ الْعَزِيزُ» «10»

خدا نسبت به بندگانش بسيار مهربان و نيكوكار است، هر كه را بخواهد روزى مى بخشد و او نيرومند و تواناى شكست ناپذير است.

لَّا تُدْرِكُهُ الْأَبْصرُ وَهُوَ يُدْرِكُ الْأَبْصرَ وَهُوَ اللَّطِيفُ الْخَبِيرُ» «11»

چشم ها او را در نمى يابند، ولى او چشم ها را درمى يابد، و او لطيف و آگاه است.

در معناى لطف، نرمى و دقّت نهفته است، خداوند لطيف است يعنى به دقايق امور احاطه دارد و هر كارى را با آرامش و عميق انجام مى دهد. رزق خداوند شامل مسائل علمى و فكرى هم مى شود؛ زيرا كه انسان براى كسب آن ها كوشش مى كند و پروردگار لذّت درك و فهم آنها را توفيق مى دهد.

امام رضا عليه السلام در تفسير اسماى الهى و مقايسه با صفات انسانى مى فرمايد:

لطيف بودن خدا به معناى كمى و باريكى و خُردى نيست، بلكه به معناى نفوذ (علم و قدرت او) در اشيا و غيرقابل درك بودن است. چنان كه به مردى مى گويى: اين امر از من لطيف شد و فلانى در كردار و رفتار لطيف است، به او خبر مى دهى كه عقل تو در آن امر درمانده و به طورى عميق و باريك گشته، كه انديشه درك آن نكند، همچنين لطيف بودن خداى تبارك و تعالى از اين نظر است كه به حد و وصف درك نشود و لطافت ما به معنى كوچكى و كمى است. پس در اسم شريك او شده ايم و معنا مختلف گشته است. «12»

4- اسرار غيبى آفرينش كه از ديد عقل و چشم انسان پوشيده است:

گاهى رموزى در هستى و مصالحى در نظام احسن است كه كسى از آن آگاه نيست، مگر آن كه در ارتباط با خدا و يا پيامبران و يا يكى از اولياى خدا با آموزه هاى الهى آگاه شود.

مانند وحى و همه امور ماوراى مادّيات و نظام آينده جهان و معاد و مسائل آن و علم به جايگاه فرشتگان و امدادهاى غيبى و بسيارى از اسرارى كه در پاداش و كيفر اعمال انسان نهفته است. اين گونه اسرار نيز براى مبدأ علم ذات حق تعالى، هرگز مستور نيست.

خداوند درباره اين احاطه حكمت آميز مى فرمايد:

وَعِندَهُ مَفَاتِحُ الْغَيْبِ لَايَعْلَمُهَآ إِلَّا هُوَ وَيَعْلَمُ مَا فِى الْبَرّ وَالْبَحْرِ وَمَا تَسْقُطُ مِن وَرَقَةٍ إِلَّا يَعْلَمُهَا وَلَا حَبَّةٍ فِى ظُلُمتِ الْأَرْضِ وَلَا رَطْبٍ وَلَا يَابِسٍ إِلَّا فِى كِتبٍ مُّبِينٍ» «13»

و كليدهاى غيب فقط نزد اوست، و كسى آنها را جز او نمى داند. و به آنچه در خشكى و درياست، آگاه است، و هيچ برگى نمى افتد مگر آنكه آن را مى داند، و هيچ دانه اى در تاريكى هاى زمين، و هيچ تر و خشكى نيست مگر آنكه در كتابى روشن [ثبت ] است.

دامنه علم غيب، گسترده تر از علوم عادى است؛ زيرا خداوند به كل و جزء علم دارد و نظام هستى بر اساس برنامه پيش بينى شده اى طرّاحى شده است كه عجله و زيركى مردم هيچ تأثيرى در حكمت خداوند ندارد و كفر و شرك و نفاق و نيرنگ و جنگ بشر، در مصلحت حق خدشه وارد نكند.

 

 

پی نوشت ها:

 

______________________________

 

(1)- غافر (40): 16- 19.

(2)- طه (20): 7.

(3)- بحار الأنوار: 4/ 79، باب 2، حديث 2؛ معانى الاخبار: 143.

(4)- بحار الأنوار: 93/ 176، باب 21، حديث 4؛ الخصال: 1/ 181، حديث 246.

(5)- نهج البلاغه: خطبه 132.

(6)- كشف الغمه: 2/ 77؛ بحار الأنوار: 46/ 88، باب 5، حديث 77.

(7)- لقمان (31): 16.

(8)- بقره (2): 33.

(9)- بحار الأنوار: 91/ 206، باب 37، حديث 3؛ الدعوات، راوندى: 91.

(10)- شورى (42): 19.

(11)- انعام (6): 103.

(12)- الكافى: 1/ 118، حديث 1؛ بحار الأنوار: 4/ 176، باب 2، حديث 5.

(13)- انعام (6): 59.

 

 


منبع : پایگاه عرفان
232
0
0% (نفر 0)
 
نظر شما در مورد این مطلب ؟
 
امتیاز شما به این مطلب ؟
اشتراک گذاری در شبکه های اجتماعی:

آخرین مطالب

مبعث حضرت رسول اکرم(ص)
آیا جلوگیری از سب و لعن دشمنان ، عناد با امام زمان علیه ...
حق پیامبر(ص) بر مردم
حجاب از نگاه استاد انصاریان
بهترین هدیه خدا به انسان
خدا جدا نکند... از مرتضی عصیانی
اعمال ماه ربیع الاول
برخی انتظارات امام حسن عسکری ( علیه السلام) از شیعیان
شهادت امام عسگری (ع) و توطئه های بی ثمر
امام عسکری علیه السلام فرمانده ای جوان در نبردی بی امان

بیشترین بازدید این مجموعه

بی‌حرمتی به مقدسات و ارزش‌ها
جایگاه و نقش چشم در زندگی
شراب و قمار
عفو در روايات‏
زیبایی و آراستگی
کلید سعادت دنیا و آخرت
طالبان زندگی نورانی در دنیا و آخرت بخوانند!!
نگاهی به راهبردهای ارزشی پیامبر اکرم صلی الله علیه ...
جسارت های زبانی به حضرت زهرا(علیهاالسلام)
عوامل افزایش صبر و شکیبایی

 
نظرات کاربر
پر بازدید ترین مطالب سال
پر بازدید ترین مطالب ماه
پر بازدید ترین مطالب روز

گزارش خطا