فارسی
جمعه 09 آبان 1399 - الجمعة 13 ربيع الاول 1442
  437
  0
  0

ربا و خطرات آن‏

 

 منابع مقاله:

کتاب  : تفسير و شرح صحيفه سجاديه، جلد دهم

نوشته: حضرت استاد حسین انصاریان

 

تاريخ نشان مى دهد كه سودجوئى از راه پول در عرف ملل پيشين، عمل زشت و ناپسندى محسوب مى شده و رباخواران را نكوهش كرده و آن را ظلم مى شمردند؛ در نظر مردم چين، رباخواران جز در وقت وام دادن مورد اعتناى مردم نبودند، و بنابر يك مثل چينى قديمى: «دزدان عمده، صرافى مى كنند».

روشن است كه رباخوارى تا چه حد نفرت انگيز بوده است. در هند قرون وسطى نيز از جنبه مذهبى، مردم از آن كراهت داشتند و دورى مى جستند.

مگاستنس مى گويد:

هنديان نه پول خود را به تنزيل مى دادند و نه مى دانستند چطور بايد قرض كرد. «1» در ميان ايرانيان رباخوارى رايج نبود، ولى باز پس دادن وام را امر واجب و مقدس مى شمردند. «2»

 

حرمت ربا در شرايع آسمانى ديگر

 

در شريعت تورات نيز به طور صريح و واضح از آن منع شده است. در سِفْر خروج مى گويد:

اگر نقدى را به يكى از قوم من كه در نزد تو فقير است قرض بدهى، مثل تقاضا كننده مباش و ربا بر وى مگذار. «3» و در سِفْرلاوى آمده:

و اگر برادر تو فقير شده، نزد تو تهيدست شود او را دستگيرى نماى گر چه غريب و يا ميهمان باشد، تا آن كه با تو زندگانى بنمايد، نقد خود را به او به ربا مده و خوراك خود را به مرابحه به او مده. «4» در سفر مثنى آورده:

با برادرت معامله سودى مكن نه معامله نقره، نه معامله آذوقه، نه معامله هر چيزى كه جهت سود داده مى شود. «5» در كتاب نحميا مى گويد:

در دلم مشورت كرده، اعيان و سروران را عتاب كرده، به ايشان گفتم كه: شما هر كس از برادران خود ربا مى گيريد و جماعت بسيارى به خلاف ايشان گذاشتم. «6» در كتاب حزقيال گويد:

آن كه به ربح نمى دهد و مرابحه نمى گيرد و دست خود را از بى انصافى كشيده در ميان اشخاص محكم به راستى مى نمايد. «7» گذشته از شرايع آسمانى، چنانكه ذكر شد، رباخوارى در فكر ساده و بى آلايش ملل و اقوام پيشين، يك نوع عمل ظالمانه و دور از انصاف به شمار مى رفته، ولى به تدريج عادات زشت در آنان تأثير نموده و به قياس كالا و يا خانه كه به اجاره واگذار مى شد، عنوان جديدى براى آن تراشيده و به نام اجرت و مال الاجاره متداول نمودند، لكن با تغيير دادن عنوان نمى شد آثار شوم آن را از افكار عمومى و محيط اقتصادى بزدايند؛ زيرا در نظام طبقاتى وسيله قاطعى در دست سرمايه داران و از پا درآوردن بدهكاران بود.

روى اين اصل در تمدّن هاى بعدى سود و بهره را حداكثر به 12 درصد محدود نموده و زايد بر آن را غير قانونى اعلام كرده و مجازات بر آن معيّن نمودند! گذشته از اين كه اين محدوديّت ها مفاسد ربا را به شرحى كه توضيح خواهيم داد از بين نمى برد، پايدار هم نخواهد ماند و سرمايه داران كه در دولت ها نفوذ دارند مترصّد فرصتند كه با تراشيدن عنوان تازه، مثلًا به نام اين كه تسهيل و توسعه وام جهت اعمال توليدى، بالابردن ميزان سود را ايجاب مى كند، دولت ها را وادار به تجديدنظر در قانون موجود بنمايند و تحديد ميزان سود را به توافق طرفين موكول كنند، و به بيان ديگر و صريح تر:

دست سرمايه داران رباخوار را باز بگذارند تا آنها آزادانه، حداكثر فشار و استثمار را به طرف مقابل مضطر و نيازمند، زير سرپوش توافق تحميل بنمايند.

روى اين حساب، مقنّن اسلام كه به طبع آزمند و افزون طلبى بشر واقف است و مى داند در اين قبيل موارد، كم آن منتهى به زياده روى و به تدريج مؤدّى به فساد مى گردد، راه پيشروى و دستبرد به حصار قانونى را كاملًا بسته است و مثلًا از خوردن يك جرعه نوشابه مسكر و يا كسب يك درهم ربا جلوگيرى كرده است و علاوه بر اين كه در مورد قرض، سودجوئى را به طور كلى تحريم نموده، در خريد و فروش نيز در همه اشيا كه به وزن و يا كيل سنجش مى شود در صورتى كه عوضين معامله از يك جنس بوده باشد، كم و بيش بودن عوض مقابل را ممنوع نموده است.

و گناه يك درهم رباخوارى را اگرچه فرضاً در مقابل ميليون ها وام و سال ها مهلت باشد، بيشتر از گناه آن سيه كار پليد كه در خانه كعبه با مادر خود مرتكب فحشا گردد، به حساب آورده است.

و در حديثى حضرت رسول اكرم صلى الله عليه و آله مى فرمايد:

الرِّبا سَبْعُونَ جُزْءاً فَايْسَرُها مِثْلُ انْ يَنْكِحَ الرَّجُلُ امَّهُ فِى بَيْتِ اللَّهِ الْحَرامِ. «8»

گناه رباخوارى هفتاد بخش است كه آسان تر و سبك ترش مانند آن است كه مرد با مادر خود در خانه كعبه جمع شود.

و نيز فرمود:

وَ مَنْ اكَلَ الرِّبا مَلأَ اللَّهُ بَطْنَهُ مِنْ نارِ جَهَنَّمَ بِقَدْرِ ما اكَلَ، وَ انِ اكْتَسَبَ مِنْهُ مالًا لَمْ يَقْبَلِ اللَّهُ مِنْهُ شَيْئاً مِنْ عَمَلِهِ، وَ لَمْ يَزَلْ فِى لَعْنَةِ اللَّهِ وَ الْمَلائِكَةِ ما كانَ عِنْدَهُ مِنْهُ قِيراطٌ. «9»

و هر كس ربا بخورد، به همان اندازه كه خورده است خداوند شكمش را از آتش دوزخ پر خواهد كرد، و چنانچه مالى از راه ربا به دست آورد، خداوند هيچ يك از اعمال حسنه او را قبول نمى كند، و تا زمانى كه قيراطى از آن مال نزد اوست و به صاحبش مسترد نساخته گرفتار لعنت خدا و فرشتگان خواهد بود.

 

ربا در قرآن مجيد

و لحن قرآن مجيد در مورد ربا بسيار تند و هراس انگيز است، و در هيچ يك از معاصى كبيره، جز در خصوص شرك به خداوند جهان، نظير آن وارد نشده است.

اينك بعضى از آيات آن را مورد مطالعه قرار مى دهيم:

الَّذينَ يأْكُلُونَ الرِّبا لايَقُومُونَ الّا كَما يَقُومُ الَّذى يَتَخَبَّطُهُ الشَّيْطانُ مِنَ الْمَسِّ ذلِكَ بِانَّهُمْ قالُوا انَّما الْبَيْعُ مِثْلُ الرِّبا وَ احَلَّ اللَّهُ الْبَيْعَ وَ حَرَّمَ الرِّبا فَمَنْ جاءَهُ مَوْعِظَةٌ مِنْ رَبِّهِ فَانْتَهى فَلَهُ ما سَلَفَ وَ امْرُهُ الَى اللَّهِ وَ مَنْ عادَ فَاولئِكَ اصْحابُ النّارِهُمْ فِيها خالِدُونَ* يَمْحَقُ اللَّهُ الرِّبا وَ يُربِى الصَّدَقاتِ وَ اللَّهُ لايُحِبُّ كُلَّ كَفّارٍ اثيمٍ» «10»

كسانى كه ربا مى خورند [در ميان مردم و براى امر معيشت و زندگى ] به پاى نمى خيزند، مگر مانند به پاى خاستن كسى كه شيطان او را با تماس خود آشفته حال كرده [و تعادل روانى و عقلى اش را مختل ساخته ] است، اين بدان سبب است كه آنان گفتند: خريد و فروش هم مانند رباست. در حالى كه خدا خريد و فروش را حلال، و ربا را حرام كرده است. پس هر كه از سوى پروردگارش پندى به او رسد و [از كار زشت خود] بازايستد، سودهايى كه [پيش از تحريم آن ] به دست آورده، مال خود اوست، و كارش [از جهت آثار گناه و كيفر آخرتى ] با خداست. و كسانى كه [به عمل زشت خود] بازگردند [و نهى خدا را احترام نكنند] پس آنان اهل آتش اند، و در آن جاودانه اند.* خدا ربا را نابود مى كند، و صدقات را فزونى مى دهد؛ و خدا هيچ ناسپاس بزه كارى را دوست ندارد.

و نيز مى فرمايد:

يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا اتَّقُوا اللَّهَ وَ ذَرُوا ما بَقِىَ مِنَ الرِّبا انْ كُنْتُمْ مُؤْمِنينَ* فَانْ لَمْ تَفْعَلُوا فَأْذَنُوا بِحَرْبٍ مِنَ اللَّهِ وَ رَسُولِهِ وَ انْ تُبْتُمْ فَلَكُمْ رُءُوسُ امْوالِكُمْ لا تَظْلِمُونَ وَ لا تُظْلَمُونَ» «11»

اى اهل ايمان! از خدا پروا كنيد، و اگر مؤمن [واقعى ] هستيد آنچه را از ربا [بر عهده مردم ] باقى مانده رها كنيد.* واگر چنين نكرديد [و به رباخوارى اصرار ورزيديد] به جنگى بزرگ از سوى خدا و رسولش [بر ضد خود] يقين كنيد؛ و اگر توبه كرديد، اصل سرمايه هاى شما براى خود شماست [و سودهاى گرفته شده را به مردم بازگردانيد] كه در اين صورت نه ستم مى كنيد و نه مورد ستم قرار مى گيريد.

و نيز مى فرمايد:

يا ايُّها الَّذينَ آمَنُوا لا تَأكُلُوا الرِّبا اضْعافاً مُضاعَفَةً وَ اتَّقُوا اللَّهَ لَعَلَّكُمْ تُفْلِحُونَ* وَاتَّقُوا النّارَ الَّتى اعِدَّتْ لِلْكافِرينَ» «13»

اى اهل ايمان! ربا را كه سودهاى چند برابر است نخوريد، و از خدا پروا كنيد تا رستگار شويد.* و از آتشى كه براى كافران آماده شده است بپرهيزيد.

 

بررسى آيات ربا

 

«بررسى در آيات شريفه، اين مطالب را به روشنى مى رساند:

1- رباخوارى با ايمان به خدا و رسول او و روز جزا منافات دارد و جمله انْ كُنْتُمْ مُؤْمِنِينَ در آيه دوّم و اعِدَّتْ لِلْكافِرِينَ در آيه سوم بدان تصريح مى نمايد.

2- با آلودگى به گناه ربا اميد به آسايش در دنيا و رستگارى در آخرت بى مورد است، و رباخواران در زمره منكران و كافران، گرفتار آتش قهر الهى خواهند بود.

3- حالت رباخواران شبيه به حالت شخص مصروع است كه در آن حال هرگز به مفاسد ناشى از عمل خود توجّه ندارد و در خرابكارى همچنان پيش مى رود و به حكم آن كه سجاياى نفس در جوهر آن ثابت مى ماند و به صورت متناسب با آن سجايا درمى آيد، طبعاً در جهان ديگر نيز با قيافه مصروعانه و رسوا به پاى برمى خيزد.

4- آزمندى و سودپرستى فكر صحيح را از مغز عليل آنها ربوده و به غلط مى پندارند ربا هم مانند خريد و فروش است كه علاوه بر سرمايه سودى هم عايد فروشنده مى گردد، در صورتى كه چنين نيست و خريد و فروش نوعاً دور محور عرضه و تقاضا مى چرخد و كالا و بهاى آن در مقابل همديگر قرار گرفته و به مصلحت و رضاى طرفين انجام مى پذيرد، برعكس ربا كه وسيله استثمار و استعباد بوده و مالى بدون عوض و به محض تحميل بر طرف مقابل به دست مى آيد. و به ملاحظه اين تفاوت جوهرى و مباينت واقعى، خداوند بيع را حلال و ربا را حرام كرده است.

5- رباخوارى ظلم فاحش بوده و آثار شوم آن در هر دو جهان دامنگير ستمكار خواهد شد، و درست در نقطه مقابل صدقات قرار گرفته است كه در آن مالى بلاعوض به مستمندان بذل مى شود و اين جا مالى بلاعوض از نيازمندان دريافت مى گردد، و روى همين اصل خداوند بر آن وعده افزايش داده و اين يكى را وعيد به نابودى!

6- رباخوار منفور خداوند و كافر به نعمت او و دور از رحمت حق تعالى است، چه اين كه در نعمت مال سوء تصرّف كرده و بر خلاف دستور و در غير مورد مشروع، آن را به مصرف رسانده است، و هم عاطفه و رأفت و رحم بر نيازمندان را از دل خود رانده است. و به سزاى آن، از درگاه حق رانده خواهد شد.

7- خدا و رسول او رسماً به رباخواران اعلان جنگ داده اند و عاقبت كار جنگ آوران با خدا و رسول جز شكست و خذلان ابدى و عذاب دائم نخواهد بود.

با يك سير اجمالى در مفاسد همه جانبه رباخوارى يقين حاصل مى شود كه اين همه تشديد و تضييق در قانون اسلام نسبت به اين عمل كاملًا بجا بوده و جلوگيرى از ربا، مطابق با ميزان عدل و رحمت است.» «14»

ربا در روايات

روايات زيادى در باب حرمت ربا در معتبرترين كتب روائى وارد شده كه به گوشه اى از آن روايات اشاره مى كنيم:

از رسول خدا صلى الله عليه و آله و ديگر معصومين عليهم السلام روايت شده:

اخْبَثُ الْمَكاسِبِ كَسْبُ الرِّبا. «15»

آلوده ترين كسب ها، كسب رباست.

شَرُّ الْكَسْبِ كَسْبُ الرِّبا. «16»

بدترين كسب، تحصيل رباست.

انَّ اللَّهَ عَزَّ وَ جَلَّ لَعَنَ آكِلَ الرِّبا وَ مُوَكِّلَهُ وَ كاتِبَهُ وَ شاهِدَيهِ. «17»

خداوند عزّ و جلّ خورنده ربا و موكّل و نويسنده و شاهدان آن را لعنت كرده است.

الآْخِذُ وَ الْمُعْطِى سَواءٌ فِى الرِّبا. «18»

گيرنده ربا و دهنده آن، در تحمّل گناه آن مساوى هستند.

از حضرت رضا عليه السلام روايت شده است:

اعْلَمْ يَرْحَمُكَ اللَّهُ انَّ الرِّبا حَرامٌ سُحْتٌ مِنَ الْكَبائِرِ وَ مِمّا قَدْ وَعَدَ اللَّهُ عَلَيْهِ النّارَ، فَنَعُوذُ بِاللَّهِ مِنْها، وَ هُوَ مُحَرَّمٌ عَلى لِسانِ كُلِّ نَبِىٍّ وَ فِى كُلِّ كِتابٍ. «19»

آگاه باش خداوند تو را رحمت كند، به حقيقت كه ربا حرام است. و از گناهان كبيره و از آن برنامه هائى كه خداوند به آن وعده آتش داده است، پس پناه مى بريم به خداوند از آن، ربا بر زبان هر پيامبرى و در آيات هر كتابى حرام شمرده شده است.

رسول حق صلى الله عليه و آله فرمود:

يَقُومُ آكِلُ الرِّبا مَكْتُوبٌ بَيْنَ عَيْنَيْهِ: لا حُجَّةَ لَهُ عِنْدَ اللَّهِ. «20»

خورنده ربا در قيامت برمى خيزد در حالى كه بر پيشانى او نوشته شده. او را بر خداوند دليل و برهان و عذر و حجّتى نيست.

حضرت صادق عليه السلام فرمود:

دِرْهَمُ رِباً اعْظَمُ عِنْدَ اللَّهِ مِنْ ثَلاثينَ زِنْيَةً كُلُّها بِذاتِ مَحْرَمٍ مِثْلِ خالَتِهِ وَ عَمَّتِهِ. «21»

يك درهم ربا گناهش در پيشگاه خدا از سى زنا بزرگتر است كه تمام آن با محرمانى مثل خاله و عمّه صورت بگيرد.

 

 

پی نوشت ها:

 

 

______________________________

 

(1)- تاريخ عمومى ويل دورانت: 2/ 689.

(2)- تاريخ عمومى ويل دورانت: 1/ 544.

(3)- «عهد عتيق» سفر خروج، فصل 22، بند 25.

(4)- سفرلاوى، فصل 25.

(5)- سفر مثنى، فصل 23، بند 19.

(6)- كتاب نحميا، فصل 5، بند 7.

(7)- كتاب حزقيال، فصل 18، بند 18.

(8)- وسائل الشيعة: 18/ 121، باب 1، حديث 2381؛ الخصال: 2/ 583، حديث 8.

(9)- وسائل الشيعة: 18/ 122، باب 1، حديث 23284؛ أعلام الدين: 416.

(10)- بقره (2): 275- 276.

(11)- بقره (2): 278- 279.

(13)- آل عمران (3): 130- 131.

(14)- رباخوارى: 149.

(15)- الكافى: 5/ 147، حديث 12؛ وسائل الشيعة: 18/ 118، باب 1، حديث 23271.

(16)- بحار الأنوار: 100/ 116، باب 5، حديث 10؛ الأمالى، شيخ صدوق: 488.

(17)- بحار الأنوار: 100/ 116، باب 5، حديث 8؛ من لايحضره الفقيه: 4/ 8، حديث 4968.

(18)- كنز العمال: 4/ 105، حديث 9760؛ المستدرك على الصحيحين: 2/ 49.

(19)- بحار الأنوار: 100/ 121، باب 5، حديث 33؛ مستدرك الوسائل: 13/ 331، باب 1، حديث 15502.

(20)- ميزان الحكمة: 2/ 1031.

(21)- بحار الأنوار: 100/ 116، باب 5، حديث 5؛ الأمالى، شيخ صدوق: 181، حديث 7.

 

 


منبع : پایگاه عرفان
  437
  0
  0
امتیاز شما به این مطلب ؟

آخرین مطالب

حضرت خدیجه (س) مادر امت
امام زمان (عج) فريادرس انسان‏‌ها
آغاز امامت امام مهدی(عج)
امام عسکری علیه السلام فرمانده ای جوان در نبردی بی امان
سفارش امام حسن عسکری (ع) به شیعیان
سبک زندگی اسلامی در آموزه های امام حسن عسکری(ع)
جلوه‏اى از اخلاق امام حسن عسکرى (ع)
بی عدالتی در کفاره گناهان!
نظر امام رضا(ع) درباره ازدواج موقت متأهل‌ها
اسرار زیارت امام رضا (ع)

بیشترین بازدید این مجموعه

ولادت .کودکی و نوجوانی امام حسن مجتبی (ع)
چشم زخم و شور چشمی، واقعیت یا خرافه
طلوع ماه هاشمی ولادت حضرت عباس علیه السلام
پیوستگی های پیامبر(ص) و زهرا(س)
ارزش عيادت مريض در روايات‏
عظمت و برکت عید فطر!‌
طاعت رسول طاعت خداست‏
امام زمان (عج) فريادرس انسان‏‌ها
راه های افزایش مهرورزی
عذاب وجدانی که درد دارد !

 
نظرات کاربر
پر بازدید ترین مطالب سال
پر بازدید ترین مطالب ماه
پر بازدید ترین مطالب روز