فارسی
پنجشنبه 23 مرداد 1399 - الخميس 23 ذي الحجة 1441
  511
  0
  0

مرگ و عالم آخرت - جلسه نهم (1) - (متن کامل + عناوین)

 

تقواى الهى در آخرت

دستور به حفظ خود و خانواده از جهنم

 

تهران، مسجد حضرت امير رمضان 1383

 الحمدلله رب العالمين و صلّى الله على جميع الانبياء والمرسلين و صلّ على محمد و آله الطاهرين.

 

 از دستورهاى بسيار مهم حضرت حق در قرآن كريم اين است كه خود و همسر و فرزندان خود را از دچار شدن به عذاب دوزخ حفظ كنيد . در سوره مباركه تغابن اين امر و فرمان را صادر كرده است :

 

 » يَأَيُّهَا الَّذِينَ ءَامَنُوا قُوا أَنفُسَكُمْ وَ أَهْلِيكُمْ نَارًا «(209)

 

 »انفس « يعنى شما خودتان و »اهليكم « يعنى خانواده شما . از آتش جهنم كه آتش سخت ، سنگين و دشوارى است ، نگهداريد .(210)

 

 » عَلَيْهَا مَلَئِكَةٌ غِلَاظٌ شِدَادٌ «(211)

 

 بر اين آتش فرشتگانى گمارده شده اند كه بسيار خشمگين و سختگير هستند :

 

 » لَّا يَعْصُونَ اللَّهَ مَآ أَمَرَهُمْ وَ يَفْعَلُونَ مَا يُؤْمَرُونَ «(212)

 

 اين فرشتگان از آنچه كه خدا به آنها امر مى كند ، سرپيچى نمى كنند ؛ چون نافرمانى ندارند . آنها مجريان فرمان حضرت حق هستند .

 

 خيرخواهى خدا نسبت به بندگان

 تنها در اين آيه شريفه نيست كه خدا به بندگانش از روى مصلحت و خيرخواهى امر مى كند كه خود و آنهايى كه در ارتباط با آنها هستند را از آتش دوزخ حفظ كنند . در آيات فراوان ديگرى نيز اين دعوت را دارد كه براساس رحمت ، محبت و لطف به بندگانش ، در قرآن مجيد صادر شده است .

 اگر به بندگان علاقه ، محبت و مهر نداشت ، كارى به كار آنان نداشت ؛ يعنى از زمانى كه آنان را خلق مى كرد ، رها مى نمود و به خود وامى گذاشت . نه از باب اين كه به بندگان نياز دارد ، آنان را به خود وانگذاشته است ؛ چون او به هيچ چيزى احتياج ندارد .

 آن وقتى كه چيزى را نيافريده بود ، بى نياز بود . اكنون كه ميلياردها موجود را آفريده است ، مانند همان زمان بى نياز و مستغنى است . اين كه خداوند اين همه با انسان كار دارد و هيچ كس نمى تواند بگويد : كارى به كار من نداشته باش ، به خاطر محبت و رحمت بى نهايتش است .(213)

 

 ميزان عشق خدا به بندگان

 اين مسأله فقط در دنياى عشق است . عاشق نسبت به معشوق ، دائم در حركت ، فعاليت ، طلب و خواستن است . گرچه معشوق به عاشق نظر و كارى نداشته باشد ، ولى عاشق تا وقتى كه اين مايه عشق در او هست ، به معشوق كار دارد و اين معنا را لحاظ نمى كند كه چون معشوق كارى به كارم ندارد ، پس من نيز او را رها كنم . حكايت رابطه بين خدا و انسان از اين قبيل است .(214)

 انسان در زمينه ارائه راه ، راهنمايى و اين كه خدا برايش نسخه مى پيچيد و حلال و حرام را بيان مى كند ، داستان همان عاشق است كه از اين كه كارى به معشوق نداشته باشد ، نمى خواهد آزاد باشد . ما نمى توانيم حدّ اين عشق ، مهر و محبت از جانب خدا به انسان را واقعاً درك كنيم ؛ چون قابل درك نيست . البته حوادثى را مى بينيم كه - قرآن بيان مى كند - آن حادثه ها تا اندازه اى اين مهر و عشق ورزى خدا به انسان را نشان مى دهد ، گرچه انسانى باشد كه كارى به اين عاشق نداشته باشد .

 

 جريان فرعون ، نمونه علاقه خدا به بندگان

 يكى از حادثه ها ، حادثه فرعون و زندگى او است . درباره فرعون به دو آيه عنايت كنيد كه يكى در سوره مباركه قصص است و ديگرى در سوره مباركه فجر .

 اول ببينيد فرعون در چه موضعى بوده است ، تا بعد مهر ، عشق ، رحمت و محبت خدا را براى نجات ، دستگيرى و هدايت بنده را بحث كنيم كه او براى اين كه كسى دچار عذاب قيامت نشود ، چه كرده است ؟ اصلاً نظير ندارد و نمونه اش در هيچ قوم و ملتى نيست . فقط در حريم حضرت حق است كه شعاع اين مسأله در قلب مبارك انبيا و ائمه طاهرين عليهم السلام و در مرتبه پايين تر ، در قلب اولياى خدا هست .

 اما آيه سوره قصص ، وضع فرعون را توضيح مى دهد كه او چه كار مى كرده و چه اخلاقى داشته است . آيا مردم مؤمن در مقابل وضع او طاقت مى آوردند ؟ نه . آنها قبل از موسى بن عمران عليه السلام منتظر بودند كه ريشه فرعون هر چه زودتر كنده شده ، نابود شود و از بين برود .

  برترى جويى فرعون روى زمين

 اما ببينيد خدا به خاطر همين مهر و محبتش چقدر حوصله و صبر كرده است . كارهايى كه مهر او مى كند و آثارى كه محبت او دارد ، هيچ كجا پيدا نمى شود .

 

 » إِنَّ فِرْعَوْنَ عَلَا فِى الْأَرْضِ «(215)

 

 فرعون برترى جو بود . »فى الارض « يعنى سرزمين مصر . كسى كه به باطل براى خودش جا افتاده است كه من از همه بالاتر و عزيزترم ، فكر مى كنيد شخصيت او با اين حال ، چه دنيايى از توقعاتِ نابجا مى شود ؟ براى رسيدن به اين توقعات نابجا ، تمام امكانات مملكت را از انسان ها ، معادن ، ثروت و آب و خاك ، براى خرج خود و شهوات و خواسته هاى خود به كار مى گيرد .

 اين مسأله » علا فى الارض « مسأله كمى نيست كه خدا مطرح مى كند . خدا فرعون را براى ما روانكاوى مى كند . حالت برترى جويى ؛ يعنى از همه بالاترم ، پس همه انسان ها بايد خادم ، كارگزار و مانند برده تحت فرمان من باشند .(216)

 

 اعلام ربوبيت از طرف فرعون

 به خاطر همين حال بود كه مى گفت :

 

 » أَنَا رَبُّكُمُ الْأَعْلَى «(217)

 

 نگفت : من خالق شما هستم ، گفت : »ربّكم « . بعضى ها در ادبيات عرب دقت ندارند و ممكن است آيه را اشتباه بفهمند . خيال مى كنند فرعون گفته است : من آسمان ها ، زمين و انسانها را آفريده ام ، نه . خالق نگفت ؛ چون خالقيت را نمى توانست در مردم جا بياندازد .

 مردم مى دانستند كه او روزى از مادر متولد شده و بعد هم مى ميرد . نگفت : من خالق يا الله هستم ، بلكه گفت : » أنا ربّكم « من مالك شما هستم . شما مردم بنده و برده من هستيد ؛ يعنى هيچ كدام از شما نبايد در كنار من صاحب رأى ، آزادى و فرهنگ باشيد . من مالك بزرگ تر و قوى تر شما هستم . براى خودم اين ميدان را قائل هستم كه به هر شكلى بخواهم در شما و زندگى شما تصرّف كنم . اين معنى »علوّ « و برترى جويى است .(218)

 

 وجود فرعونيان در هر زمان

 نمونه اش را در اين زمان در آمريكا و اروپا داريم . در رؤساى جمهور آنان كه در بعضى از كشورهايى كه ملت آنها ضعيف و مستضعف هستند ، فرهنگ فكرى بالايى ندارند ، اين اخلاق را اعمال مى كنند .

 اين اخلاق فرعون بود . ممكن است پدرى در محيط خانه اش مانند فرعون باشد ؛ يعنى داراى اخلاق برترى جويى باشد . بگويد : من بالاتر ، عزيزتر و قوى تر هستم ، پس همسرم كنيز من و بچه ها نيز برده من هستند . هنوز در بعضى نقاط ايران اين وضع و فرهنگ هست . در گوشه و كنار مملكت هنوز همسران و فرزندان حق رأى ، اختيار و انتخاب ندارند . هنوز پدران بچه ها را به سر كار مى فرستند ، وقتى حقوق مى گيرند - كه شرعاً ملك خودشان است - بايد به پدر خود بدهند و حق تصرف ندارند .

 اين پدر اگر روزى توبه كند ، بايد تمام پول هاى قالى بافى دختر و كارگرى پسر خود را به او برگرداند ، و الاّ در قيامت مديون است . كسى كه برترى جو است ، خورنده و استخدام كننده است ، مهريه همسر و مال فرزندان را مى خورد . همسرش را به تدريج با تلقين و حاكميت به كنيز و فرزندان را به غلام خودش تبديل مى كند . اين چنين پدرى نيز فرعون است . همان فرعونى كه خدا در قرآن مى فرمايد : روز قيامت ، اولين كسى كه وارد جهنم مى شود ، فرعون است .

 البته در قرآن نمى شود كه اسم همه فرعون هاى تاريخ را بياورد . اگر مى خواست اين كار را بكند ، قرآن كتاب ده ميليون جلدى مى شد . قرآن مجيد نمونه ، الگو و مصداق را بيان مى كند . انسان ها بايد خود را با قرآن تطبيق دهند كه اگر مانند فرعون هستند ، از فرعونيت بيرون بيايند ، يا ديگران اين غافلانِ خواب را بيدار كنند.

 

 اثرات برترى جويى فرعونيان

 اين حال فرعون است كه اهل علو و برترى جويى بود . خود اين حالتى كه او به خودش القا و باور كرده بود ، عامل توقعات نابجاى باطل فراوانى در انسان ها شد كه در نهايت انسان ها را در درجه اول به بردگى فكرى و فرهنگى كشيد و بعد به بردگى بدنى .

 امروزه كار اين ماهواره ها و سايت هاى اروپا و آمريكا چيست ؟ اولين هدف آنان اين است كه انديشه ها ، مشاعر ، فكر و عقل جهانيان را به بردگى بكشند . فرهنگ خود را به مردم باور دهند و مردم را از باور خود بيرون بياورند و آنها را به ظرف پوك تبديل كنند و بعد در اين ظرف هر فكر ، فرهنگ و برنامه اى كه مى خواهند ، بريزند .

 

پی نوشت ها:

 

 

209) تحريم (6 : (66؛ »اى مؤمنان ! خود و خانواده خود را از آتشى كه هيزم آن انسان ها و سنگ ها است ، حفظ كنيد .«

210) الكافى: 62/5، باب ، حديث 2 - 1؛ »عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ عليه السلام قَالَ لَمَّا نَزَلَتْ هَذِهِ الآْيَةُ يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا قُوا أَنْفُسَكُمْ وَ أَهْلِيكُمْ ناراً جَلَسَ رَجُلٌ مِنَ الْمُسْلِمِينَ يَبْكِي وَ قَالَ أَنَا عَجَزْتُ عَنْ نَفْسِي كُلِّفْتُ أَهْلِي فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وآله حَسْبُكَ أَنْ تَأْمُرَهُمْ بِمَا تَأْمُرُ بِهِ نَفْسَكَ وَ تَنْهَاهُمْ عَمَّا تَنْهَى عَنْهُ نَفْسَكَ.«

 حديث 2؛ »عَنْ أَبِي بَصِيرٍ فِي قَوْلِ اللَّهِ U قُوا أَنْفُسَكُمْ وَ أَهْلِيكُمْ ناراً قُلْتُ كَيْفَ أَقِيهِمْ قَالَ تَأْمُرُهُمْ بِمَا أَمَرَ اللَّهُ وَ تَنْهَاهُمْ عَمَّا نَهَاهُمُ اللَّهُ فَإِنْ أَطَاعُوكَ كُنْتَ قَدْ وَقَيْتَهُمْ وَ إِنْ عَصَوْكَ كُنْتَ قَدْ قَضَيْتَ مَا عَلَيْكَ.«

211) تحريم (6 : (66؛ »بر آن فرشتگانى خشن و سخت گير گمارده شده اند .«

212) تحريم (6 : (66؛ »كه از آنچه خدا به آنان دستور داده ، سرپيچى نمى كنند ، و آنچه را به آن مأمورند ، همواره انجام مى دهند .«

213) الكافى: 166/1، باب الهداية أنها من الله U، حديث 2؛ »عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ عليه السلام قَالَ قَالَ إِنَّ اللَّهَ  Uإِذَا أَرَادَ بِعَبْدٍ خَيْراً نَكَتَ فِي قَلْبِهِ نُكْتَةً مِنْ نُورٍ وَ فَتَحَ مَسَامِعَ قَلْبِهِ وَ وَكَّلَ بِهِ مَلَكاً يُسَدِّدُهُ وَ إِذَا أَرَادَ بِعَبْدٍ سُوءاً نَكَتَ فِي قَلْبِهِ نُكْتَةً سَوْدَاءَ وَ سَدَّ مَسَامِعَ قَلْبِهِ وَ وَكَّلَ بِهِ شَيْطَاناً يُضِلُّهُ ثُمَّ تَلَا هَذِهِ الآْيَةَ فَمَنْ يُرِدِ اللَّهُ أَنْ يَهْدِيَهُ يَشْرَحْ صَدْرَهُ لِلْإِسْلامِ وَ مَنْ يُرِدْ أَنْ يُضِلَّهُ يَجْعَلْ صَدْرَهُ ضَيِّقاً حَرَجاً كَأَنَّما يَصَّعَّدُ فِي السَّماءِ.«

 الكافى: 13/8، كتاب الروضة، حديث 1؛ »عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ عليه السلام قَالَ خَرَجَتْ هَذِهِ الرِّسَالَةُ مِنْ أَبِي عَبْدِاللَّهِ عليه السلام إِلَى أَصْحَابِهِ بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيم. . .وَ اعْلَمُوا أَنَّ اللَّهَ إِذَا أَرَادَ بِعَبْدٍ خَيْراً شَرَحَ صَدْرَهُ لِلْإِسْلَامِ فَإِذَا أَعْطَاهُ ذَلِكَ أَنْطَقَ لِسَانَهُ بِالْحَقِّ وَ عَقَدَ قَلْبَهُ عَلَيْهِ فَعَمِلَ بِهِ فَإِذَا جَمَعَ اللَّهُ لَهُ ذَلِكَ تَمَّ لَهُ إِسْلَامُهُ وَ كَانَ عِنْدَ اللَّهِ إِنْ مَاتَ عَلَى ذَلِكَ الْحَالِ مِنَ الْمُسْلِمِينَ حَقّاً وَ إِذَا لَمْ يُرِدِ اللَّهُ بِعَبْدٍ خَيْراً وَكَلَهُ إِلَى نَفْسِهِ وَ كَانَ صَدْرُهُ ضَيِّقاً حَرَجاً فَإِنْ جَرَى عَلَى لِسَانِهِ حَقٌّ لَمْ يُعْقَدْ قَلْبُهُ عَلَيْهِ وَ إِذَا لَمْ يُعْقَدْ قَلْبُهُ عَلَيْهِ لَمْ يُعْطِهِ اللَّهُ الْعَمَلَ بِهِ فَإِذَا اجْتَمَعَ ذَلِكَ عَلَيْهِ حَتَّى يَمُوتَ وَ هُوَ عَلَى تِلْكَ الْحَالِ كَانَ عِنْدَ اللَّهِ مِنَ الْمُنَافِقِين. . . .«

214) بحار الأنوار: 384/14، باب 26؛ »قَالَ عَلِيُّ بْنُ إِبْرَاهِيمَ فِي قَوْلِهِ وَ ذَا النُّونِ إِذْ ذَهَبَ مُغاضِباً قَالَ هُوَ يُونُسُ وَ مَعْنَى ذَا النُّونِ أَيْ ذَا الْحُوتِ قَوْلُهُ فَظَنَّ أَنْ لَنْ نَقْدِرَ عَلَيْهِ قَالَ أَنْزَلَهُ عَلَى أَشَدِّ الْأَمْرَيْنِ فَظَنَّ بِهِ أَشَدَّ الظَّنِّ وَ قَالَ إِنَّ جَبْرَئِيلَ اسْتَثْنَى فِي هَلَاكِ قَوْمِ يُونُسَ وَ لَمْ يَسْمَعْهُ يُونُسُ قُلْتُ مَا كَانَ حَالُ يُونُسَ لَمَّا ظَنَّ أَنَّ اللَّهَ لَنْ يَقْدِرَ عَلَيْهِ قَالَ كَانَ مِنْ أَمْرٍ شَدِيدٍ قُلْتُ وَ مَا كَانَ سَبَبُهُ حَتَّى ظَنَّ أَنَّ اللَّهَ لَنْ يَقْدِرَ عَلَيْهِ قَالَ وَكَلَهُ إِلَى نَفْسِهِ طَرْفَةَ عَيْنٍ قَالَ وَ حَدَّثَنِي أَبِي عَنِ ابْنِ أَبِي عُمَيْرٍ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ سِنَانٍ عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ عليه السلام قَالَ سَمِعَتْ أُمُّ سَلَمَةَ النَّبِيَّ صلى الله عليه وآله يَقُولُ فِي دُعَائِهِ اللَّهُمَّ وَ لَا تَكِلْنِي إِلَى نَفْسِي طَرْفَةَ عَيْنٍ أَبَداً فَسَأَلَتْهُ فِي ذَلِكَ فَقَالَ صلى الله عليه وآله يَا أُمَّ سَلَمَةَ وَ مَا يُؤْمِنُنِي وَ إِنَّمَا وَكَلَ اللَّهُ يُونُسَ بْنَ مَتَّى إِلَى نَفْسِهِ طَرْفَةَ عَيْنٍ فَكَانَ مِنْهُ مَا كَانَ.«

 شرح نهج البلاغه: 256/20، الحكم المنسوبة، حديث 11؛ »إذا أراد الله بعبد خيرا حال بينه و بين شهوته و حجز بينه و بين قلبه و إذا أراد به شرا وكله إلى نفسه.«

 غرر الحكم: 204، الفصل الثاني في رضى الله و سخطه، حديث 4017؛ »إن من أبغض الخلائق إلى الله تعالى رجلا وكله إلى نفسه جائرا عن قصد السبيل سائرا بغير دليل.«

215) قصص (4 : (28؛ »همانا فرعون ] در سرزمين مصر [ برترى جويى وسركشى كرد .«

216) ترجمه مجمع البيان في تفسير القرآن: 157/18؛ » »إِنَّ فِرْعَوْنَ عَلا فِي الْأَرْضِ«؛ فرعون در كشور مصر تكبر و ستم كرد. علو به معنى ستم است. چنان كه مى فرمايد: »لا يُرِيدُونَ عُلُوًّا فِي الْأَرْضِ«؛ در روى زمين ستم نمى كنند. )قصص 83) »وَ جَعَلَ أَهْلَها شِيَعاً«؛ و مردم آن را گروه بندى كرد. قتاده گويد: ميان بنى اسرائيل و قبطيان فرق مى گذاشت. دسته اول را دچار ذلت و بردگى كرده و به كارهاى سخت وامى داشت و دسته دوم را اكرام مى كرد. برخى گويند: مقصود اين است كه بنى اسرائيل را براى اينكه بهتر بتواند آنها را به خدمت وادارد و رام كند، گروه بندى كرده بود.«

 مجمع البيان في تفسير القرآن: 375/7؛ تفسير نور الثقلين: 109/4، حديث 9؛ »و قال سيد العابدين على بن الحسين عليهما السلام: و الذي بعث محمدا بالحق بشيرا و نذيرا ان الأبرار منا أهل البيت و شيعتهم بمنزلة موسى و شيعته و ان عدونا و أشياعهم بمنزلة فرعون و أشياعه.«

217) نازعات (24 : (79؛ »و گفت : من پروردگار بزرگ تر شما هستم .«

218) تفسير كنز الدقائق و بحر الغرائب: 120/14؛ »عن أبي جعفر عليه السلام قال: أملى اللّه لفرعون ما بين الكلمتين أربعين سنة ثمّ أخذه اللّه نكال الآخرة و الأولى، فكان بين أن قال اللّه لموسى و هارون: قَدْ أُجِيبَتْ دَعْوَتُكُما و بين أن عرّفه الإجابة أربعين سنة. ثمّ قال: قال جبرئيل: نازلت ربّي في فرعون منازلة شديدة، فقلت: يا ربّ، تدعه و قال: أَنَا رَبُّكُمُ الْأَعْلى؟ فقال: إنّما يقول هذا عبد مثلك.«

 »عن رجل من أصحاب أبي عبد اللّه عليه السلام قال: سمعته يقول: إنّ أشدّ النّاس عذابا يوم القيامة سبعة نفر: أوّلهم ابن آدم الّذي قتل أخاه . . . إلى قوله: و فرعون الّذي قال: أَنَا رَبُّكُمُ الْأَعْلى.«

219) شرح حال ايشان در كتاب تواضع و آثار آن، جلسه 12 آمده است.


منبع : پایگاه عرفان
  511
  0
  0
امتیاز شما به این مطلب ؟

آخرین مطالب

    فرهنگ غنی دعا در شیعه
    بندگان مؤمن، تسلیم امر خداوند
    بهترین روش دعا در نظر پروردگار
    خطر سوءخلق در وجود انسان
    دعا، اظهار گدایی بنده به خداوند
    نگاه ویژهٔ خداوند به دعا و اجابت آن
    درمان بیماری شرک، نخستین رسالت انبیا
    رحمت فراگیر و گستردۀ پروردگار
    عزیمت حضرت مسلم ابن عقیل به شهر کوفه و شهادت ایشان
    کلید بهشت در سایه‌سار تعلیمات امام هدایت

بیشترین بازدید این مجموعه

      دهه اول محرم 94 مسجد حضرت امیر سخنرانی نهم

 
نظرات کاربر
پر بازدید ترین مطالب سال
پر بازدید ترین مطالب ماه
پر بازدید ترین مطالب روز