فارسی
شنبه 25 مرداد 1399 - السبت 25 ذي الحجة 1441

  630
  0
  0

حكمت گردش شب و روز

 

منابع مقاله:

کتاب : تفسير و شرح صحيفه سجاديه جلد پنجم

نوشته: حضرت آیت الله حسین انصاریان

 

آفرينش جهان هستى و نظام شب و روز و آفرينش ماه و خورشيد و ستارگان همگان در تدبير و تسخير ذات وجود اقدس بارى تعالى است. كه مى فرمايد:

إِنَّ رَبَّكُمُ اللَّهُ الَّذِى خَلَقَ السَّموَ تِ وَالأْرْضَ فِى سِتَّةِ أَيَّامٍ ثُمَّ اسْتَوَى عَلَى الْعَرْشِ يُغْشِى الَّيْلَ النَّهَارَ يَطْلُبُهُ حَثِيثًا وَالشَّمْسَ وَالْقَمَرَ وَالنُّجُومَ مُسَخَّرَ تِ بِأَمْرِهِ أَلَا لَهُ الْخَلْقُ وَالأْمْرُ تَبَارَكَ اللَّهُ رَبُّ الْعلَمِينَ» «1»

به يقين پروردگار شما خداست كه آسمان ها و زمين را در شش روز آفريد، سپس بر تخت [فرمانروايى و تدبير امور آفرينش ] چيره و مسلّط شد، شب را در حالى كه همواره با شتابْ روز را مى جويد بر روز مى پوشاند، و خورشيد و ماه و ستارگان را كه مُسخّر فرمان اويند [پديد آورد]؛ آگاه باشيد كه آفريدن و فرمان [نافذ نسبت به همه موجودات ] مخصوص اوست؛ هميشه سودمند و با بركت است، پروردگار عالميان.

جهان همان گونه كه در پيدايش نيازمند به اوست در تدبير و ادامه گردش حيات و اداره شبانه روز نيز وابسته به اوست و اگر لحظه اى لطف خدا از آن گرفته شود، نظامش به كلى گسسته و نابود مى گردد.

آفرينش طبيعت و موجودات و برقرارى قوانين و انضباطى كه به فرمان پروردگار در عالم هستى حاكم است؛ در مسير معينى حركت مى كند.

از اين حركت پربركت، اسبابِ طبيعت كه مهمترين آنها پى در پى بودن شبانگاه و صبحگاه است و همه موجودات دنيا بر روال آنها تلاش و آرامش دارند و چرخه رزق و روزى بندگان و حيوانات و گياهان بر دايره حركت و بركت آنها مى چرخد؛ از وجود مبارك خداوند است.

وجود حق تعالى سرمايه اى ذاتى و پر خير و بركت است كه آثار فيض سرشار او تا ابد باقى بماند و هرگز زوال نپذيرد.

لايق ترين وجود براى صفت مبارك، وجود خداوند است كه سرچشمه همه نيكى ها و خيرات، پيوسته از او جارى است و باران رحمت و حيات او بر همه موجودات عالمگير و فراگير مى گردد؛ پس ستايش از مقام مقدس و مبارك ربوبى به اين است كه فرمود: تبارك اللّه ربّ العالمين».

از نشانه هاى آشكار قدرت نمايى الهى، رفت و آمد شب و روز است. همگى در كارند تا آنانى كه اهل درك و انديشه هستند در پرتو تقوا و پرهيز از گناه، صفاى روح و روشن بينى يافته و چهره حقيقت و جمال يار را ببينند.

إِنَّ فِى اخْتِلفِ الَّيْلِ وَ النَّهَارِ وَ مَا خَلَقَ اللَّهُ فِى السَّموَ تِ وَ الْأَرْضِ لَأَيتٍ لّقَوْمٍ يَتَّقُونَ» «2»

به يقين در رفت و آمد شب و روز و آنچه را خدا در آسمان ها و زمين پديد آورد، براى گروهى كه همواره تقوا پيشه اند، نشانه هايى [بر توحيد، ربوبيّت و قدرت خدا] ست.

اگر نورانيت نورِ روز كه پرتويى از سرچشمه نور خورشيد است و تاريكى و سكوت شب كه از پنهانى منبع نور آفتاب است به صورت يكنواخت و پيوسته بود، سردى و گرمى بر اوضاع عالم غلبه مى كرد و همه موجودات نابود مى شدند ولى خداوند اين دو را پشت سر يكديگر قرار داده تا بستر زندگى و كوشش در كره زمين آماده گردد. و اين از موهبت هاى خداوند كريم است كه همه زمينه هاى حيات و بقاى آدمى را فراهم مى سازد ولى آدميزاده ناسپاس با كفران و طغيان خود را هلاك مى سازد و راه سعادت و كاميابى را به جهنم سوزان ختم مى كند.

امام سجّاد عليه السلام در دعايش هنگام رؤيت هلال چنين زمزمه مى فرمود:

أَيُّهَا الْخَلْقُ الْمُطِيعُ الدَّائِبُ السَّرِيعُ الْمُتَرَدِّدُ فِي مَنَازِلِ التَّقْدِيرِ، الْمُتَصَرِّفُ فِي فَلَكِ التَّدْبِيرِ آمَنْتُ بِمَنْ نَوَّرَ بِكَ الظُّلَمَ وَ أَوْضَحَ بِكَ الْبُهَمَ وَ جَعَلَكَ آيَةً مِنْ آيَاتِ مُلْكِهِ وَ عَلَامَةً مِنْ عَلَامَاتِ سُلْطَانِهِ وَ امْتَهَنَكَ بِالزِّيَادَةِ وَ النُّقْصَانِ وَ الطُّلُوعِ وَ الْأُفُولِ وَ الْإِنَارَةِ وَ الْكُسُوفِ فِي كُلِّ ذَلِكَ أَنْتَ لَهُ مُطِيعٌ وَ إِلَى إِرَادَتِهِ سَرِيعٌ. «3» اى آفريده فرمانبردار و پوينده دائم و شتابان، رفت و آمد كننده در منازل معيّن شده و تصرف كننده در فلك تدبير، ايمان آوردم به كسى كه به سبب تو تاريكى ها را روشن كرد، آنچه را با حواس به سختى مى توان يافت، به وسيله تو آشكار ساخت و تو را دليلى از دلايل فرمانرواييش بر هستى و نشانه اى از نشانه هاى سلطنت و قدرتش قرار داد و تو را به زيادى و نقصان وطلوع و غروب و تابندگى و گرفتگى، به خدمت گرفت. در تمام اين حالات فرمانبردار اويى و به سوى خواسته اش شتابانى.

برخى انسان هاى ساده لوح به شب و روزها بدبين هستند و از آنها ابراز تنفّر مى كنند و گاهى روزى را نحس و شوم مى دانند، يا شبى را عامل بدبختى و سياهى زندگى خود مى پندارند يا به سالى و ماهى و فصلى حالت خوش يُمنى يا بدشگونى و سيه روزى مى دهند و گروهى به روزگار و طبيعت مشكوك هستند و همه عوامل بدبختى خود را به زمين و آسمان نسبت مى دهند، ولى اينان نمى دانند كه نظام عالم هستى و آفرينش خداوند منّان كمبود و عيبى ندارد و چرخه زمانه به طور طبيعى به دلخواه فرد يا گروه خاصى نيست كه بر وفق مراد كسى باشد و ديگرى را نااميد و محروم سازد. گردش روزگار و تدبير امور با قدرت خداوند به گونه اى است كه همه موجودات و امكانات در حساب و نظم ويژه اى حركت مى كنند ولى بر پايه اراده الهى فراز و نشيب دارد كه بايد بر اساس مصالح و حكمت هايى مورد آزمايش يا مقامات قرار بگيرند تا به اهداف عالى برسند، امّا انسان نادان به جاى اين كه به نفس خود مظنون باشد و از شر هواى آن به حق تعالى پناه ببرد به مظاهر طبيعت و مقدسات دينى اهانت مى كند.

اميرمؤمنان على عليه السلام به نكته مهمى به نقل از پيامبر گرامى اسلام صلى الله عليه و آله اشاره مى فرمايد:

اعْلَمُوا عِبادَ اللَّهِ أَنَّ المُؤْمِنَ لايُصْبِحُ وَ لايُمسى إلَّا وَ نَفْسُهُ ظَنُونٌ عِنْدَهُ، فَلايَزالُ زارِياً عَلَيها وَ مُستَزيداً لَها. «4»

بندگان خدا، بدانيد كه مؤمن شب را به روز و روز را به شب نمى برد مگر آن كه به نفس خود بدگمان است، هماره از خود عيبجويى مى كند و خواهان افزايش كار نيك از نفس است.

پس بايد بر حركات شيطنت آميز نفس امّاره نظارت بيشتر كرد تا هواى دوست را با دود گناه و وسوسه شيطانى آلوده نسازيم.

شخصى به امام باقر عليه السلام گفت: چگونه صبح كردى؟ فرمود:

در حالى صبح كرديم كه غرق نعمتيم و آلوده به گناهان بسيار، پروردگارمان با نعمت هايش به ما اظهار محبت مى كند و ما با گناهانمان با او دشمنى مى ورزيم در حالى كه ما به او نيازمنديم و او از ما بى نياز است. «5»

 

بينش در بهره گيرى از نعمت ها و بلاها

اندازه شناسى و شناخت قدر نعمت ها و حكمت حوادث و آفات انسان را در رساندن به كمالات برتر موفّق مى سازد؛ به ويژه اگر به اسرار باطنى خلقت اشيا بيشتر نگريسته شود به معرفت حقيقى نزديكتر مى شود.

اگر آدمى

«سرّ القَدَر»

داشته باشد و همه چيز را مانند آب و آتش بشناسد پى مى برد كه چرا خداوند حكيم، صفت خوبى را به فرد زشتى داده يا زيبايى را به فرد ناشايست و نادان داده است. اگر تيز نگر شود، پاسخ همه اين پرسش ها به عدالت و حكمت حق مى رسد.

هنگامى كه انسان سرّ قَدَر هر چيزى و حكمت حق در آن را نشناسد، هميشه از خود مى پرسد، چرا و چگونه چنين كرده است؟ اگر به سرّ درون آفرينش برسد، همه اشكالات و شبهات او از بين مى رود.

بيشتر ناله ها و شكايت هاى بشر از روى جهل به راز هستى و آفرينش است و ظاهربينى و ساده نگرى و به كار نگرفتن عقل و انديشه، او را به موجودى مادى و حيوانى تبديل مى كند كه همه همّت او صرف شكم چرانى و سرگرمى در دنياست ولى چراغ زندگى و عقلش تعطيل است.

يكى از صفات شيعه ژرف نگرى در امور حقيقى دنياست كه امام على عليه السلام در اين باره به اصحاب فرمود:

شِيعَتُنا هُمْ العارِفُونَ بِاللَّهِ العامِلُونَ بِأَمْرِ اللَّهِ، أَهْلُ الفَضائِلِ، النَّاطِقُونَ بِالصَّوابِ، مَأكُولُهُم الْقُوتُ وَ مَلْبَسُهُم الأِقتِصادُ وَ مَشْيُهُمُ التَّوَاضُعُ ...

تَحْسَبُهُم مَرْضى وَ قَدْ خُولِطُوا وَ ما هُمْ بِذلِكَ، بَلْ خامَرَهُم مِنْ عَظَمَةِ رَبِّهِم وَ شِدَّةِ سُلطانِهِ ما طاشَتْ لَهُ قُلُوبُهُم وَ ذَهَلَتْ مِنْهُ عُقُولُهُم، فإِذا اشْتاقُوا مِنْ ذلكَ بادَرُوا إِلى اللَّهِ تَعَالى بِالأَعْمالِ الزَّكِيَّة لايَرْضَونَ لَهُ بِالقَلِيلِ و لايَستَكْثِرُونَ لَهُ الجَزيلَ فَهُمْ لِأَنْفُسِهِمْ مُتَّهِمُونَ وَ مِنْ أَعْمالِهِم مُشْفِقُونَ. «6»

شيعيان ما آنانند كه خداشناسند، به فرمان خدا عمل مى كنند، اهل فضايلند؛ زبانشان گوياى راستى و درستى است؛ خوراكشان بخور و نمير است.

پوشاكشان ميانه روى است، راه رفتنشان با فروتنى است ...

آنان را بيمار و ديوانه مى پندارى در حالى كه چنين نيستند، بلكه عظمت پروردگارشان و شكوه قدرت او چنان در آنان اثر گذاشته كه دلهايشان ديوانه او، خردهايشان در برابرش حيران و سرگشته شده است، اشتياق آنان سبب گشته كه با كارهاى پاك و پاكيزه به سوى خداى تعالى بشتابند، به عمل اندك براى او رضايت نمى دهند و اعمال زياد را براى خود زياد نمى شمارند، پيوسته خود را متّهم مى دارند و از اعمال خويش بيمناكند.

بخشى از رزق و سرمايه انسان، اموالى است كه از راه كسب حلال به دست مى آيد و در راه حق و حمايت از ضعيفان مصرف مى گردد. و گاهى آدمى در اثر هوا و هوس از راه باطل درآمدى بياندوزد و در راه شيطان خرج مى كند كه هر دو بر باد رفته است.

«عدّه اى از مردم خراسان خدمت امام صادق عليه السلام رسيدند. حضرت بى مقدمه فرمود: هر كس مالى را از «مهاوش» به دست آورد، خداوند آن را در «نهابر» از بين ببرد. عرض كردند: فدايت شويم معنى اين جمله را نمى فهميم، حضرت فرمود: از باد آيد به دم بشود. «7»» «8» اين برداشت همان ضرب المثل خود ماست كه گفته اند: باد آورده را باد ببرد.

بنابراين بايد از وزر و وبال اين مال ترسيد كه عاقبتش دوزخ است.

از اينرو پيامبر عزيز اسلام صلى الله عليه و آله فرمود:

قالَ اللَّهُ عَزَّوَجَلَّ: مَنْ لَمْ يُبالِ مِنْ أىِّ بابٍ اكْتَسَبَ الدِّينارَ وَ الدِّرهَمَ لَمْ أُبالِ يَوْمَ القِيامَةَ مِنْ أَىِّ أَبوابِ النَّارِ أَدْخَلْتُهُ. «9»

خداى متعال فرمود: هر كس پروايى نداشته باشد از چه راهى درهم و دينار كسب كند روز قيامت باكى نداشته باشم كه از كدام درهاى دوزخ واردش كنم.

و اين حالت مال اندوزى يك نوع آفت زدگى نفس است كه روح و قلب را هم آلوده مى سازد و سپس انسان را به موجودى مانند قارون و فرعون تبديل مى كند كه ادعاى ملك و ملكوت را شيوه حكومت خود قرار مى دهد.

بنده ذليل پس به كجا بايد توقّف كند و در چه آغوشى پناه گيرد كه راه نجات او باشد.

اميرالمؤمنين در مناجات خود به درگاه الهى اين پناهندگى را درخواست مى فرمايد:

خدايا! براى من پيكرى آفريدى و در آن ابزارها و اندام هايى نهادى كه من با آنها تو را فرمان مى برم و نافرمانى مى كنم، تو را به خشم مى آورم و خشنودت مى سازم و در نفس من انگيزه به سوى شهوات قرار دادى و مرا در سرايى آكنده از آفات جاى دادى و آن گاه به من فرمودى باز ايست. پس من به كمك تو باز مى ايستم و به تو توسّل مى جويم و به تو پناه مى برم و با يارى تو خودم را حفظ مى كنم و براى انجام آنچه خشنودت مى سازد، از تو توفيق مى طلبم. «10» پس بايد سپرى از ابزار دفاع معنوى برگزيد كه حضرت على عليه السلام فرمود:

لاتُخْلِ نَفْسَكَ مِنْ فِكْرَةٍ تَزيدُكَ حِكْمَةً وَ عِبْرَةٍ تُفيدُكَ عِصْمَةً. «11»

خود را از انديشه اى كه برفرزانگى تو مى افزايد و از عبرت آموزى كه تو را از لغزش نگه مى دارد؛ خالى مدار.

پی نوشت ها:

 

______________________________

(1)- أعراف (7): 54.

(2)- يونس (10): 6.

(3)- صحيفه سجّاديه: دعاى 43.

(4)- نهج البلاغه: خطبه 175.

(5)- بحار الأنوار: 46/ 303، باب 6، حديث 52؛ الأمالى، شيخ طوسى: 641، حديث 1331.

(6)- بحار الأنوار: 75/ 28، باب 15، حديث 96.

(7)- امام صادق عليه السلام جواب اين سؤال را به فارسى بيان كرده اند.

(8)- بحار الأنوار: 47/ 84، باب 5، حديث 77؛ المناقب، ابن شهر آشوب: 4/ 218؛ بصائر الدرجات: 336، حديث 14.

(9)- بحار الأنوار: 100/ 11، باب 1، حديث 46؛ الإختصاص: 249.

(10)- بحار الأنوار: 91/ 107، باب 32، حديث 14؛ البلد الأمين: 317.

(11)- غرر الحكم: 57، حديث 554.

 

 


منبع : پایگاه عرفان
  630
  0
  0
امتیاز شما به این مطلب ؟

آخرین مطالب

    ماجرای ولادت امام موسی کاظم علیه السلام  
    رابطه متقابل امیرمؤمنان(ع) و حق - بخش اول
    رابطه متقابل امیرمؤمنان(ع) و حق - بخش اول
    رابطه متقابل امیرمؤمنان(ع) و حق - بخش اول
    رابطه متقابل امیرمؤمنان(ع) و حق - بخش دوم
    رابطه متقابل امیرمؤمنان(ع) و حق - بخش دوم
    خلافت بلافصل امیرمؤمنان علی(ع)
    خلافت بلافصل امیرمؤمنان علی(ع)
    دو شاخصه برای پیروان مولای غدیر!
    دو شاخصه برای پیروان مولای غدیر!

بیشترین بازدید این مجموعه

      قابل توجه زنان آزاردهنده به همسر
      اسم اعظمی که خضر نبی به علی(ع) آموخت
      رابطه متقابل امیرمؤمنان(ع) و حق - بخش اول

 
نظرات کاربر
پر بازدید ترین مطالب سال
پر بازدید ترین مطالب ماه
پر بازدید ترین مطالب روز