فارسی

اعمال روز جمعه

مطلب قبلی اعمال شب جمعه
نماز کامله مطلب بعدی

براى روز جمعه اعمال بسیارى است که در اینجا تنها به بیان چند مورد اکتفا می‌کنیم:

اول:

در رکعت اوّل نماز صبح سوره
«جمعه»
و در رکعت دوّم،
«توحيد»
خوانده شود.

دوّم:

پس از نماز صبح، پیش از آنکه سخن بگوید، این دعا را بخواند تا کفّاره گناهان او از این جمعه تا جمعه دیگر باشد:
اَللّهُمَّ مَا قُلْتُ فِي جُمُعَتِي هَذِهِ مِنْ قَوْلٍ، أَوْ حَلَفْتُ فِيهَا مِنْ حَلْفٍ، أَوْ نَذَرْتُ فِيهَا مِنْ نَذْرٍ، فَمَشِيَّتُكَ بَيْنَ يَدَيْ ذَلِكَ كُلِّهِ، فَمَا شِئْتَ مِنْهُ أَنْ يَكُونَ كَانَ، وَ مَا لَمْ تَشَأْ مِنْهُ لَمْ يَكُنْ، اَللّهُمَّ اغْفِرْ لِي وَ تَجَاوَزْ عَنِّي، اَللّهُمَّ مَنْ صَلَّيْتَ عَلَيْهِ فَصَلَوَاتِي عَلَيْهِ، وَ مَنْ لَعَنْتَ فَلَعْنَتِي عَلَيْهِ.
خدایا! هر سخنی که در این جمعه‌ام بر زبان آورم، و یا هر سوگندی که در آن ادا نمایم، و یا هر نذری که در آن جاری کنم، خواست و اراده تو پیشاپیش همه این‌هاست، پس در این میان هرچه را تو بخواهی که بشود می‌شود، و هرچه را که نخواهی نشود، بار خدایا! مرا بیامرز و از من درگذر، خدایا! هرکه را تو بر او درود فرستی پس درودم بر او باد، و هرکه را تو لعنت کنی پس لعنتم بر او باد.
و دست کم در هر ماه یک بار این عمل را بجا آورد.

و نیز روایت شده: هرکس در روز جمعه پس از نماز صبح بنشیند، و به تعقیب بپردازد تا آفتاب برآید، هفتاد درجه در بهشت برین برای او بالا رود.

و شیخ طوسى روایت کرده: که سنّت است این دعا را در تعقیب نماز صبح روز جمعه بخواند:
اَللّهُمَّ إِنِّي تَعَمَّدْتُ إِلَيْكَ بِحَاجَتِي، وَ أَنْزَلْتُ إِلَيْكَ الْيَوْمَ فَقْرِي وَ فَاقَتِي وَ مَسْكَنَتِي، فَأَنَا لِمَغْفِرَتِكَ أَرْجَى مِنِّي لِعَمَلِي، وَ لَمَغْفِرَتُكَ وَ رَحْمَتُكَ أَوْسَعُ مِنْ ذُنُوبِي، فَتَوَلَّ قَضَاءَ كُلِّ حَاجَةٍ لِي بِقُدْرَتِكَ عَلَيْهَا، وَ تَيْسِيرِ [تَيَسُّرِ] ذَلِكَ عَلَيْكَ، وَ لِفَقْرِي إِلَيْكَ، فَإِنِّي لَمْ أُصِبْ خَيْراً قَطُّ إِلّا مِنْكَ، وَ لَمْ يَصْرِفْ عَنِّي سُوءاً قَطُّ أَحَدٌ سِوَاكَ، وَ لَسْتُ [لَيْسَ ] أَرْجُو لِآخِرَتِي وَ دُنْيَايَ وَ لا لِيَوْمِ فَقْرِي يَوْمَ يُفْرِدُنِي النَّاسُ فِي حُفْرَتِي وَ أُفْضِي إِلَيْكَ بِذَنْبِي سِوَاكَ.
خدایا! با حاجت خویش آهنگ تو کرده‌ام، و امروز بر تو فرود آورده‌ام فقر و تنگدستی و درماندگی‌ام را، و به آمرزش تو امیدوارتر از کردار خویشم، و بخشایش و رحمت تو دامنه‌دارتر از گناهان من است، پس برآور نیاز مرا با قدرتی که بر آن داری، و با سهولتی که نزد تو دارد، و نیازی که من به تو دارم، چه من به خیری دست نیافته‌ام جز از سوی تو، و جز تو هرگز کسی گزندی را از من نرانده است، و برای آن جهان و این جهانم و نه برای گاه تهیدستی‌ام، آنگاه که مردم در قبرم تنها گذارند و گناهم را به نزد تو آورم، جز به مهر تو امید ندارم.

سوّم:

روایت شده: هرکس در روز جمعه و دیگر روزها پس از نماز ظهر و نماز صبح بگوید:
اَللّهُمَّ صَلِّ عَلَى مُحَمَّدٍ وَ آلِ مُحَمَّدٍ وَ عَجِّلْ فَرَجَهُمْ
خدایا بر محمّد و خاندان محمّد درود فرست و طلوع ظهورشان را زود گردان
نمیرد تا حضرت قائم (عجّل الله تعالی فرجه الشریف) را دریابد.
و اگر صد مرتبه این صلوات را بخواند، خدا شصت حاجت؛ سى حاجت از حاجات دنیا، و سى حاجت از حاجات آخرتش را برآورده سازد.

چهارم:

پس از نماز صبح سوره
«الرَّحْمن»
را بخواند و بعد از آیه:
فَبِأَيِّ ءَالاءِ رَبِّكُمَا تُكَذِّبَانِ
کدامین نعمت هاى پروردگارتان را تکذیب می کنید.
بگوید:
لا بِشَيْ ءٍ مِنْ آلائِكَ رَبِّ أُكَذِّبُ
هیچ یک از نعمت‌هاى تو را اى پروردگارم تکذیب نمی‌کنم.

پنجم:

شیخ طوسى (رحمه اللّه) فرموده: مستحب است پس از نماز صبح روز جمعه صد مرتبه سوره
«توحيد»
را بخواند و صد مرتبه بر محمّد و آل محمّد صلوات فرستد و صد مرتبه استغفار کند و سوره‌هاى
«نساء، هود، كهف، صافات، الرّحمن»
را بخواند.

ششم:

سوره‌هاى:
«احقاف»
و
«مؤمنون»
را بخواند، از امام صادق (علیه السّلام) روایت شده: هرکه در هر شب جمعه یا در هر روز جمعه سوره
«احقاف»
را بخواند در دنیا هراسى به دلش راه نیابد و از وحشت بزرگ روز قیامت ایمن گردد و نیز آن حضرت فرمود: هرکس جمعه‌ها بر خواندن سوره
«مؤمنون»
مداومت نماید، خداى تعالى پایان کارش را به نیکبختى و سعادت قرار دهد، و جایگاهش در بهشت برین با پیامبران الهى باشد.

هفتم:

پیش از طلوع آفتاب ده مرتبه سوره
«قُلْ يا ايُّها الْكافِرُون»
را بخواند و دعا کند تا خواسته‌اش اجابت شود.
روایت شده: حضرت زین العابدین (علیه السّلام) چون صبح روز جمعه می شد تا ظهر
«آية الكرسى»
[آیه 255 سوره بقره:
اللّهُ لا إلهَ إلّا هُوَ الحَىُّ... و لاَ يؤُودُهُ حِفْظُهُما وَ هُوَ الْعَلِىُّ الْعَظِيمُ
] را می خواند، و چون از نمازها فراغت می یافت، به تلاوت سوره:
«انّا انزلناه»
می پرداخت.
و آگاه باش براى خواندن آیة الکرسى على التنزیل در روز جمعه فضیلت بسیار روایت شده است [علاّمه مجلسى گوید: آیة الکرسى على التنزیل بنا بر روایت على بن ابراهیم و شیخ کلینى عبارت است از:
«اللّهُ لا إلهَ إلّا هُوَ الحَىُّ...»
تا:
«هُمْ فِيها خَالِدُون»
]

هشتم:

غسل جمعه کند، و آن از جمله اعمال مستحبى است که بر آن تأکید بسیار شده و در روایت آمده که حضرت رسول (صلى اللّه علیه و آله) به امیر المؤمنین (علیه السّلام) فرمود: یا على! در هر جمعه غسل کن، گرچه به خاطر آن غذاى خود را براى بدست آوردن آب جهت غسل کردن بفروشى و گرسنه بمانى؛ زیرا هیچ عمل مستحبّى برتر از غسل روز جمعه نیست و از امام صادق (علیه السّلام) روایت شده: هرکه در روز جمعه غسل کند و این دعا را بخواند:
أَشْهَدُ أَنْ لا إِلهَ إِلّا اللّهُ وَحْدَهُ لا شَرِيكَ لَهُ، وَ أَشْهَدُ أَنَّ مُحَمَّداً عَبْدُهُ وَ رَسُولُهُ، اَللّهُمَّ صَلِّ عَلَى مُحَمَّدٍ وَ آلِ مُحَمَّدٍ وَ اجْعَلْنِي مِنَ التَّوَّابِينَ، وَ اجْعَلْنِي مِنَ الْمُتَطَهِّرِينَ.
گواهى مى‌دهم که شایسته پرستشى جز خدا نیست، شریک و انبازى ندارد، و گواهى مى‌دهم که محمّد بنده و فرستاد اوست، بار خدایا بر محمّد و خاندان محمّد درود فرست و مرا از بسیار توبه کنندگان و پاکان قرار ده.
براى او تا جمعه آینده حالت پاکى و طهارت پیدا شود؛ یعنى: از گناهان پاک مى‌گردد، یا آنکه اعمال او با طهارت معنوى انجام مى‌گیرد و مورد قبول حق واقع می‌شود.
و به احتیاط نزدیک‌تر آن است که تا جائى که ممکن است، غسل جمعه را ترک نکنند.
باید دانست وقت غسل جمعه پس از طلوع فجر تا زمان ظهر است و هرچه نزدیک‌تر به ظهر انجام شود، بهتر است.

نهم:

سر را با گل خطمى بشوید؛ زیرا که این کار از بیمارى پیسى و دیوانگى ایمنى مى‌بخشد.

دهم:

ناخن و موى پشت لبش را بزداید زیرا که ثواب بسیار دارد و روزى را افزون مى‌سازد، و او را از گناه تا جمعه دیگر دور مى‌کند، و از بیمارى دیوانگی و جذام و پیسى ایمنى مى‌دهد، و بهتر است در وقت چیدن ناخن و زدودن موى پشت لب بخواند:
بِسْمِ اللّهِ وَ بِاللّهِ وَ عَلَى سُنَّةِ مُحَمَّدٍ [رَسُولِ اللّهِ ] وَ آلِ مُحَمَّدٍ
به نام خدا و به یاد خدا و بر روش محمّد و خاندان محمّد
و در گرفتن ناخن، از انگشت کوچک دست چپ شروع، و به انگشت کوچک دست راست ختم نماید، و این شیوه را در گرفتن ناخن هاى پاى خود نیز رعایت کند پس از آن ناخن‌هاى چیده را دفن کند.

یازدهم:

بوى خوش استعمال کند و جامه‌هاى پاکیزه خود را بپوشد.

دوازدهم:

صدقه دهد، بر طبق یک روایت: ثواب صدقه دادن در شب و روز جمعه، هزار برابر اوقات دیگر است.

سیزدهم:

براى خانواده خود خوردنی‌هاى خوب و تازه از قبیل میوه و گوشت تهیه کند تا به آمدن جمعه شاد شوند.

چهاردهم:

پیش از خوردن صبحانه انار و پیش از ظهر هفت برگ کاسنى بخورد، از موسى بن جعفر (علیهما السّلام) روایت شده: هرکه در روز جمعه وقتى که ناشتاست یک انار بخورد، تا چهل روز دل او را نورانى گرداند، و اگر دو انار بخورد تا هشتاد روز و اگر سه انار، تا صدوبیست روز، وسوسه شیطان را از او دور گرداند و هرکس وسوسه شیطان از او دور شود نافرمانى خدا نکند و هرکه نافرمانى خدا نکند وارد بهشت شود.
شیخ طوسى در کتاب «مصباح» فرموده: در مورد خوردن انار در روز و شب جمعه فضیلت بسیار روایت شده.

پانزدهم:

خود را از کارهاى دنیا فارغ کند، و به آموختن دین بپردازد، نه آنکه روز جمعه را به گشت و گذار و تفرّج در باغ‌ها و کشتزارهای مردم، و هم سخنى با اراذل و مردمان بی عار و مسخره‌گى و عیب‌گوئى از مردم، و خنده‌هاى قهقهه، و خواندن اشعار و غوطه‌ور شدن در کارهاى باطل و امثال اینها صرف کند، که مفاسدش بیش از آن است که بیان شود.
از امام صادق (علیه السّلام) نقل شده: بدا به حال مسلمانى که در طول هفته روز جمعه را صرف یادگیرى مسائل دینى خود نکند، و براى این عمل مهمّ، خود را از کارهاى دیگر فارغ نسازد.
از حضرت رسول (صلى اللّه علیه و آله) روایت شده: هرگاه در روز جمعه ببینید پیرمردى سرگذشت دوران جاهلیت و کفر را برای مردم بیان مى‌کند، بر سرش سنگریزه بزنید.

شانزدهم:

هزار مرتبه صلوات فرستد، از امام باقر (علیه السّلام) روایت شده: هیچ عبادتی در روز جمعه نزد من محبوب‌تر از صلوات بر محمّد و آل مطهّر او - صلى اللّه علیهم اجمعین - نیست.
مؤلّف گوید: اگر براى هزار مرتبه صلوات فرصت نکرد، دست کم صد مرتبه را ترک نکند، تا در روز قیامت چهره‌اش نورانى گردد.
و روایت شده: هرکس روز جمعه صد مرتبه صلوات فرستد و صد مرتبه
اَستَغفِرُاللّهَ رَبِّي وَ اَتُوبُ اِلَيهِ
از خدا، پروردگارم آمرزش می‌جویم و به سوى او مى‌پویم
گوید و صد مرتبه سوره
«توحيد»
را بخواند، آمرزیده خواهد شد.
و نیز روایت شده: که ثواب صلوات بر محمّد و آل محمّد، بین نماز ظهر و عصر برابر با ثواب هفتاد حج است.

هفدهم:

حضرت رسول و ائمه طاهرین (علیهم السّلام) را زیارت نماید و کیفیت آن در باب زیارات خواهد آمد.

هیجدهم:

به زیارت گذشتگان به ویژه پدر و مادر یا یکى از ایشان برود، که این عمل ثواب بسیار دارد.
از امام باقر (علیه السّلام) روایت شده: مردگان را در روز جمعه زیارت کنید، زیرا می‌دانند چه کسى به زیارت ایشان رفته است و از این رو شاد می‌شوند.

نوزدهم:

دعاى
«ندبه»
را که از اعمال عیدهاى چهارگانه است بخواند، این دعا بعد از این، در جاى خودش خواهد آمد.

بيستم:

آگاه باش براى روز جمعه جز نافله آن، که بیست رکعت است، نمازهاى بسیارى ذکر شده است.
کیفیت نافله مذکور بنا بر مشهور آن است که شش رکعت آن زمانى که نور آفتاب، افق را فرا گیرد بجا آورده شود، و شش رکعت دیگر وقتى که خورشید بالا بیاید، و شش رکعت دیگر نزدیک ظهر، و دو رکعت پس از ظهر پیش از نماز ظهر، و یا آنکه شش رکعت اوّل را پس از نماز جمعه یا نماز ظهر بجا آورد، به صورتى که در کتب فقها و (مصابیح) ذکر شده است.
البته نمازهاى بسیار دیگرى نیز نقل شده، که ذکر بعضى از آنها در این مقام مناسبت دارد، هر چند بیشتر آنها اختصاصى به روز جمعه ندارد، ولى بجا آوردن آنها در روز جمعه بیشتر فضیلت دارد:

از جمله آنها نماز کامله است که شیخ طوسى، و سیّد بن طاووس و شهید و علاّمه حلّى و دیگران به سندهاى بسیار و معتبر از امام صادق (علیه السّلام) و ایشان از پدران بزرگوارشان (علیهم السّلام) از حضرت رسول (صلى اللّه علیه و آله) روایت کرده‌اند که آن حضرت فرمود: «هرکس در روز جمعه پیش از ظهر چهار رکعت نماز بخواند، و در هر رکعت سوره
«حمد»
را ده مرتبه و هر یک از:
«قُلْ أَعُوذُ بِرَبِّ النّاسِ»
و
«قُلْ أَعُوذُ بِرَبِّ الْفَلَقِ»
و
«قُلْ هُوَ اللّهُ أَحَدٌ»
و
«قُلْ يا أَيُّها الْكافِرُونَ»
و
«آية الكرسى»
را ده مرتبه، و به روایت دیگر:
«إِنّا أَنْزَلْناهُ»
و آیة
«شَهِدَ اللّهُ... »
[آیه 18 سوره آل عمران] را نیز هر یک ده مرتبه بخواند، و آنگاه که از چهار رکعت فارغ شود، صد مرتبه استغفار کند، و صد مرتبه بگوید:
سُبحانَ اللّهِ وَ الحَمدُ لِلّهِ وَ لا اِلهَ اِلّا اللّهُ وَ اللّهُ اَكبَرُ وَ لا حَولَ وَلا قُوَّة اِلّا بِاللّهِ العَلِيِّ العَظيمِ .
خدا پاک و منزه است و ستایش تنها او را سزاست و خدایى جز او نیست، و خدا بزرگتر از هر وصفى است و هیچ نیرو و توانى جز برآمده از خدای بلند مرتبه بزرگ نیست.
و پس از آن صد مرتبه صلوات فرستد، خدا شرّ اهل آسمان و شرّ اهل زمین، و شرّ شیطان و شرّ پادشاهان ستمگر را از او برطرف کند» تا پایان روایت که همه در بیان فضیلت این نماز است.

نماز دیگر: حارث همدانی از امیر المؤمنین (علیه السّلام) روایت کرده: اگر بتوانى روز جمعه ده رکعت نماز بجاى آر، و رکوع و سجودش را تمام و کامل ادا کن، و پس از هر دو رکعت صد مرتبه بگو:
سبحانَ اللّهِ وَ بِحَمدِهِ.
پاک و منزه است خدایى که ستایش تنها شایسته اوست.
که فضیلت بسیار دارد.

نماز دیگر: به سند معتبر از امام صادق (علیه السّلام) روایت شده: هرکس سوره
«ابراهيم»
و سوره
«حجر»
را در دو رکعت نماز در روز جمعه بخواند، هرگز دچار پریشانى و دیوانگى و یا بلایى دیگر نشود.

و از جمله آن نمازها: نماز حضرت رسول (صلى اللّه علیه و آله) است.


مطلب قبلی اعمال شب جمعه
نماز کامله مطلب بعدی