تمدن لازم و ضرورى است كه داراى دو جنبه باشد: مادى و معنوى.
جنبه مادى آن همان نيروى حسّى و همه آن امورى است كه از حس پيروى ميكند و يا آن را مدد ميرساند.
اختراعات و اكتشافات از نيروى بخار و برق و اتم گرفته تا انواع اتومبيلها و هواپيما و فضاپيما و كشتى و زيردريائى و ... بديهى است كه همه نيروهاى مادى هستند، و نيز آنچه براى آسايش