فارسی
سه شنبه 24 مهر 1397 - الثلاثاء 5 صفر 1440

نگاهی به دعا

 

دعا ، اظهار احتياج و نياز ، به پيشگاه حضرت بی نياز است .

دعا ، بيان تهيدستی و فقر و مسكنت و نداری به محضر غنیّ مطلق و مالك جهان هستی است .

دعا ، درخواست گدايی بی نوا از كريمی باوفا و مددخواهی ناتوانی از توانايی شكست ناپذير است .

دعا ، كمك خواستن بنده ای ضعيف ، مسكينی ذليل ، مستكينی بيچاره ، از پروردگاری رحيم ، خدايی مهربان ، حكيمی لطيف و سميعی بيناست .

دعا ، نشان دادن فروتنی و تواضع ، خاكساری و خشوع ، انكسار و خضوع ، به درگاه سلطانی قدّوس ، عزيزی مقتدر ، غفوری ودود ، معبودی يكتا و دانايی قویّ است .

دعا ، محبوب خدا و معشوق سالكان و نور چشم عارفان و راز و نياز مشتاقان و چراغ شبِ دردمندان و تكيه گاه مستمندان و نور قلب نيازمندان است .

 


صفحه 22


دعا در قرآن

منبع فيض بی نهايت ، دريای بی ساحل كرامت ، فراهم آورنده ی فضای هدايت ، نازل كننده ی سفره ی دانش و حكمت ، حضرت ربّ العزّة در قرآن مجيد می فرمايد :

 

( قُل مَا يَعبَؤُا بِكُم رَبِّی لَولا دُعَاؤُكُم . . . )(1) .

« « ای پيامبر رحمت ! به مردم » بگو : اگر دعای شما نباشد ، پروردگارم هيچ اعتنا و نظری به شما نكند » .

 

دعا ، وسيله ی جلب اعتنای خدا و زمينه ی جذب رحمت الهی به سوی دعا كننده است . اعتنا و نظری كه سفره ی شقاوت را از خيمه ی حيات انسان برمی چيند و مائده ی سعادت و خوشبختی را برای دعا كننده می گستراند .

محبوب محبّان ، معشوق عاشقان ، انيس ذاكران ، جليس شاكران ، ياور بندگان ، تكيه گاه صاحب دلان ، در قرآن مجيد می فرمايد :

 

( وَإِذا سَأَلَكَ عِبَادی عَنِّی فَإِنّی قَرِيبٌ أُجِيبُ دَعْوَةَ الدَّاعِ إِذا دَعَانِ . . . )(2) .

« هنگامی كه بندگانم در رابطه ی با من از تو سئوال كنند ، « پاسخش اين است » كه من يقيناً نزديكم ، دعای دعا كننده را چون مرا بخواند مستجاب می كنم » .

 

آری ، جز خدا هيچ كس به بندگان نزديك نيست . او نزديكی است كه انسان را به وجود آورده ، و او را در رحم مادر پرورش داده و از رحم مادر به دنيا انتقال داده و در دنيا سفره ی مادی و معنويش را برای اين مهمان باكرامت گسترده و انبيا را برای هدايت او به سعادت دنيا و آخرت برانگيخته و نعمت بی نظيری چون

ــــــــــــــــــــــــــــــــــ

1 ـ فرقان : 77 .

2 ـ بقره : 186 .


صفحه 23


قرآن و امامان معصوم (عليهم السلام) را برای او قرار داده و درد تشنگی اش را با آب زلال و صاف درمان می كند و رنج گرسنگی اش را با غذای مناسب و گوارا برطرف می سازد . بيماری هايش را به درمان می رساند . تنهاييش را با زن و فرزند و دوستان و ياران جبران می كند . برهنگی اش را با انواع لباس ها می پوشاند . محبّتش را در دلها می نهد . مشكلاتش را هر چند شديد و سخت باشد می گشايد . سلامتش را تداوم می بخشد . به ارزش و اعتبار و آبرويش می افزايد و اين همه را جز خدا چه كسی می تواند برای او فراهم آورد و چه كسی چون خدا به تمام احوالات و نيازمنديها و حاجات او آگاهی دارد ؟ آری ، او از همه به انسان نزديك تر است . تا جايی كه در قرآن مجيد فرموده :

 

( وَلَقَد خَلَقنَا الإِنسانَ وَنَعلَمُ ما تُوَسْوِسُ بِهِ نَفسُهُ وَنَحنُ أَقْرَبُ إِلَيهِ مِن حَبلِ الْوَريدِ )(1) .

« هر آينه انسان را به وجود آورديم و آنچه را نَفْس او به آن وسوسه می كند می دانيم و ما از رگ گردن به او نزديك تريم » .

 

انبيا ، كه از نظر عقل و درايت و بصيرت و كرامت از تمام انسانها برترند و جان و قلب آنان از همه جانها و قلب ها نورانی تر است و آگاهی آنان به حقايق غيب وشهود كامل ترين آگاهی است و واقعيات را آنچنان كه هست می دانند ، جان و دلی وابسته به دعا داشتند و با همه ی وجود به اين رشته استوار و محكم متصل بودند و شب و روزی نبود كه بخشی از عمر خود را صرف دعا نكنند و از راه دعا به محضر محبوب حاضر نشوند .

آنان دعا را مايه ی رشد جان ، تصفيه ی دل ، زدودن غبار ماديت از باطن ، شستشوی خيمه ی حيات از كدورت هجران و عامل حلّ مشكلات می دانستند

ــــــــــــــــــــــــــــــــــ

1 ـ ق : 16 .


صفحه 24


و يقين داشتند هيچ خواهنده از درگاه ربوبی بدون رسيدن به مقصد و منهای روا شدن حاجت بر نمی گردد . به همين خاطر به استجابت دعا ، مؤمن بودند و در اين زمينه هيچ شك و ترديدی به خود راه نمی دادند و در تمام دعاها قبولی دعا را خاضعانه از حضرت حق درخواست می كردند و اطمينان صد در صد داشتند كه دعای نيازمند در پيشگاه حضرت بی نياز به اجابت می رسد .

قرآن مجيد اين حقيقت را روشن تر از روز از زبان پاك و دل تابناك حضرت ابراهيم (عليه السلام) حكايت می كند :

 

( اَلْحَمدُ للهِِ الَّذِی وَهَبَ لِی عَلَی الْكِبَرِ إِسمَاعِيلَ وَإِسحَاقَ إِنَّ رَبِّی لَسَمِيعُ الدُّعَآءِ )(1) .

« همه ی سپاس و ستايش ويژه ی خداست كه مرا در سنّ پيری و سالخوردگی دو فرزند برومند چون اسماعيل و اسحاق بخشيد ، يقيناً پروردگارم اجابت كننده دعاست » .

 

دعا ، نيرو و قدرتی است كه حضرت زكريّا در سنّ سال خوردگی از پروردگار مهربان درخواست فرزند كرد و خدای عزيز درخواستش را اجابت فرمود و به او و همسرش كه در سنّ نازايی قرار داشت يحيی را عطا كرد(2) .

مسيح (عليه السلام)به دنبال تقاضای يارانش ، به وسيله دعا از حضرت حق درخواست نزول مائده ی آسمانی كرد و خدای عزيز دعايش را مستجاب فرمود و برای او و يارانش سفره ای از غذاهای مطبوع از آسمان نازل فرمود(3) .

وجود مبارك حضرت حق ، بندگان را در تمام حالات ، به دعا كردن فرمان داده و از آنان خواسته در خوشی ها و ناخوشی ها به پيشگاه عزّتش روی ذلت

ــــــــــــــــــــــــــــــــــ

1 ـ ابراهيم : 39 .

2 ـ مريم : 9 ـ 5 .

3 ـ مائده : 115 ـ 112 .


صفحه 25


سايند و به درگاه رحمتش دست به دعا بردارند و با دلی فروتن و اشكی مايه گرفته از قلب شكسته ، نيازهايشان را از او بخواهند و به وعده ی قطعی و حتمی و يقينی او در رابطه با استجابت دعا اميدوار باشند و قاطعانه اعلام كرده است : آن را كه از دعا تكبّر ورزد ، خوار و ذليل و سرافكنده و عليل و پست و فرومايه به دوزخ درآورد و اين همه را در ظاهر و باطن يك آيه در سوره ی مؤمن بيان فرموده :

 

( وَ قالَ رَبُّكُمُ ادْعُونِی أَسْتَجِبْ لَكُمْ إِنَّ الَّذِينَ يَسْتَكْبِرُونَ عَن عِبَادَتِی سَيَدْخُلُونَ جَهَنَّم دَاخِرِينَ )(1) .

« و پروردگارتان فرمود : مرا بخوانيد تا شما را اجابت كنم . در حقيقت كسانی كه از پرستش من كبر میورزند به زودی خوار و در دوزخ درآيند » .

دعا در روايات    

 

دعا در روايات

احسان و فضل حق نسبت به همه ی موجودات به ويژه انسان فراگير ، و سفره ی رحمت بی نهايتش گسترده ، و لطف و مهربانی و كرمش برای همگان آماده است .

درگاهش درگاه نوميدی نيست ، و پيشگاهش پيشگاه بخل و طرد كردن نمی باشد .

فضل و جود و كرم و بخشش دائمی است و دست عطايش برای عطا كردن به همگان باز و چشم انتظاريش برای روی آوردن بندگانش به درگاهش
هميشگی است .

به حضرت داود (عليه السلام) خطاب فرمود : زمينيان را بگو : چرا با من دوستی

ــــــــــــــــــــــــــــــــــ

1 ـ غافر : 60 .


صفحه 26


نمی كنيد كه سزاوار دوستی منم ؟ من خدايی هستم كه با من بخل نيست ، با داناييم جهل نيست ، با صبرم ناتوانی نيست ، در صفتم تغيير نيست ، در گفته ام تبديل نيست ، رحمتم فراگير است ، از فضل و كرم برنگردم ، در ازل بر خود رحمت نوشتم ، عود محبت سوختم ، دل بندگانم به نور معرفت افروختم ، من دوست آنم كه مرا دوست است ، رفيق آنم كه مرا رفيق است ، همنشين آنم كه در خلوتِ ذكر با من است ، مونس آنم كه به ياد من انس دارد .

داود ! هر كه مرا جويد ، مرا يابد ، و او كه مرا يابد سزاوار است كه مرا نبازد . داود ! نعمت از ماست ، شكر ديگری می كنند ; دفع بلا از ماست ، از ديگری می بينند ; پناهگاهشان حضرت ماست ، به ديگران پناه می برند ; می گريزند ولی عاقبت باز می گردند !!

چنين متن زيبا و پرمعنايی در كتاب های باارزش اسلامی ، فراوان به چشم می خورد ، اينگونه متن ها به انضمام آيات قرآن مژده ی عظيمی از جانب خداست ، كه بندگان به فضل و احسانش اميد بندند و برای روا شدن حاجاتشان دست گدايی به سوی او بردارند و بدانند كه راه رسيدن به مقاصد و مطالبشان دعاست و كمتر اتفاق می افتد كه مهمّی از مهماتشان و حاجتی از حاجاتشان بدون دعا برآورده شود ، به همين خاطر روايات اسلامی به ويژه روايات صادره ی از جانب اهل بيت عصمت و طهارت (عليهم السلام) ، برای دعا جايگاهی خاص ، و ارزشی ويژه ، و اعتباری كم نظير ، و حسابی مخصوص باز كرده اند .

از رسول بزرگوار اسلام (صلی الله عليه وآله وسلم) روايت شده :

 

إِنَّ الدُّعاءَ هُوَ العِبادَة(1) .

« يقيناً دعا عبادت است » .

ــــــــــــــــــــــــــــــــــ

1 ـ محجّة البيضاء : 2 / 282 ، كتاب الأذكار و الدعوات ، باب 2 .


صفحه 27


و از آن حضرت نقل شده :

 

الدُّعاءُ مُخُّ العِبادَةِ(1) .

« دعا مغز عبادت است » .

 

از حضرت باقر (عليه السلام) روايت شده :

 

أَفضَلُ العِبادَةِ الدُّعاءُ(2) .

« برترين عبادت دعاست » .

 

و از آن حضرت روايت شده :

 

 . . . مَا مِن شَیء أفضَلُ عِندَ اللّهِ عزَّ وجلَّ مِن أن يُسئَلَ وَيُطْلَبَ مِمّا عِندَه ، وَما أَحَدٌ أَبغَض إِلَی اللّهِ مِمّن يَستَكبِرَ عَن عِبادَتِهِ وَلا يَسئَلُ ما عِندَهُ(3) .

« چيزی نزد خدا برتر از خواستن و درخواست فيوضاتی كه نزد اوست نيست ، و كسی در پيشگاه او مبغوض تر از آن كه از دعا به درگاهش تكبر ورزد ، و از فيوضات حضرتش درخواست نكند نمی باشد » .

 

از اميرالمؤمنين (عليه السلام) روايت شده :

 

أَحَبُّ الأَعمالِ إلَی اللّهِ تَعَالی فِی الأَرضِ الدُّعاءُ(4) .

« محبوبترين كارها به سوی خدا در همه ی روی زمين دعاست » .

 

و نيز آن حضرت فرمود :

 

الدُّعاءُ مَفاتِيحُ النَّجاحِ ، وَمَقاليدُ الفَلاحِ ، وَخَيْرُ الدُّعاءِ مَا صَدَرَ عَن صَدْرِ نَقِیّ وَقَلْبِ تَقِیّ ، وَفِی المُناجاةِ سَبَبُ النَّجاةِ وَبِالإِخلاصِ يَكونُ الخَلاصُ ، فَإِذا اشتَدَّ

ــــــــــــــــــــــــــــــــــ

1 ـ محجّة البيضاء : 2 / 282 ، كتاب الأذكار و الدعوات ، باب 2 .

2 ـ محجّة البيضاء : 2 / 283 ، كتاب الأذكار و الدعوات ، باب 2 .

3 ـ كافی : 2 / 466 ، باب فضل الدعاء . . . ، حديث 2 .

4 ـ كافی : 2 / 467 ، باب فضل الدعاء . . . ، حديث 8 .


صفحه 28


الفَزَعُ فَإِلَی اللّهِ المَفزَعُ(1) .

« دعا كليدهای پيروزی ، و مخازن كاميابی است . بهترين دعا ، دعايی است كه از سينه ی صاف و دل پاك درآيد ، و در مناجات ، وسيله ی نجات و رهايی به اخلاص است ، و چون بی تابی سخت شود پناه جويی به درگاه خداست » .

 

از امام صادق (عليه السلام) روايت شده :

 . . . فَإِذا نَزَلَ البَلاءُ فَعَلَيكُم بِالدُّعاءِ وَالتَّضَرُعِ إِلَی اللّهِ(2) .

« هنگامی كه بلا نازل شود ، حتماً به دعا و زاری به درگاه خدا روی آوريد » .

 

و آن حضرت فرمود :

 

عَلَيكَ بِالدُّعاءِ ; فَإِنَّ فيهِ شِفاءً مِن كُلِّ داء(3) .

« بر تو باد به دعا ; زيرا دعا درمان از هر دردی است » .

 

ارزش دعا به صورت اجتماع

ارزش دعا به صورت اجتماع   

اهل دعا هنگامی كه به صورت اجتماع به دعا می نشينند و به شكل دسته جمعی به تضرع و انابه اقدام می كنند و به پيشگاه حضرت حق ناله و زاری می برند و همگان دست گدايی به درگاهش دراز می كنند ، يقيناً دعايشان به اجابت نزديك تر است ; زيرا در جمعيت دعا كننده بدون شك دردمندی دل سوخته ، مستمندی از راه مانده ، بيچاره ای درمانده ، عاشقی وارسته ، عارفی

ــــــــــــــــــــــــــــــــــ

1 ـ كافی : 2 / 468 ، باب أن الدعاء سلاح المؤمن ، حديث 2 ; محجّة البيضاء : 2 / 284 ، باب الثانی فی آداب الدعاء . . . .

2 ـ كافی : 2 / 471 ، باب الهام الدعاء ، حديث 2 ; محجّة البيضاء : 2 / 284 ، باب الثانی فی آداب الدعاء . . . .

3 ـ كافی : 2 / 470 ، باب أن الدعاء شفاء من كل داء ، حديث 1 ; محجّة البيضاء : 2 / 285 ، باب الثانی فی آداب الدعاء . . . .


صفحه 29


دلداده و مخلصی ارزنده قرار دارد كه دعا و حال و زاری و اخلاصش ، و اضطرار و ناله اش عامل جلب رحمت و جذب رأفت و مايه ی اجابت و سبب جوشش عفو و مغفرت است . و چه بسا بنا بر آنچه كه در معارف الهيه آمده ، خدای مهربان به خاطر او دعای ديگران را هم مستجاب كند و به زاری و ناله ی آنان رحمت آرد و خواسته ها و حاجاتشان را برآورد و آنان را مشمول عفو و مغفرت قرار دهد و كشكول خالی آنان را از فيوضات خاصّه اش پُر كند .

در اين زمينه روايات بسيار مهمی از منابع وحی و منازل علم و خزانه های معرفت و ابواب رحمت رسيده كه به پاره ای از آنها اشاره می شود :

 

عَن أَبی عَبدِاللّهِ (عليه السلام) قال : مَا اجتَمَعَ أَربَعَةٌ قَطُّ عَلی أمر واحِد فَدَعوا إلاّ تَفَرَّقوا
عَن إجَابَة(1) .

« امام صادق (عليه السلام) فرمود : هرگز چهار نفر بر كار واحدی جهت دعا به خاطر گشايش آن كار اجتماع نمی كنند مگر اين كه با مستجاب شدن آن دعا از يكديگر جدا می شوند » .

 

قَال النَّبِیُّ (صلی الله عليه وآله وسلم) : لا يَجتَمِعُ أربَعونَ رَجلا فِی أمر واحِد إلاّ اسْتَجابَ اللّهُ تَعالی لَهُم حَتّی لَو دَعَوْا عَلی جَبَل لاَزالُوهُ(2) .

« پيامبر (صلی الله عليه وآله وسلم) فرمود : چهل مرد جهت دعا برای گشايش كاری واحد اجتماع نمی كنند ، مگر اين كه خدای تعالی دعايشان را مستجاب می كند ، تا جايی كه اگر بر ضد كوهی دعا كنند آن را از ميان برمی دارند » .

 

عالم ربانی ، عارف عاشق ابن فهد حلّی بنا به روايت كتاب « وسائل الشيعه » در كتاب با ارزشش « عدّة الداعی » روايت می كند :

ــــــــــــــــــــــــــــــــــ

1 ـ كافی : 2 / 487 ، باب الاجتماع فی الدعاء ، حديث 2 ; جامع احاديث الشيعه : 19 / 354 .

2 ـ مستدرك الوسائل : 5 / 239 ، باب 36 ، حديث 5772 ; جامع احاديث الشيعه : 19 / 354 .


صفحه 30


 

إِنَّ اللّهَ أوحَی إلی عيسَی (عليه السلام) : يا عِيسَی ! تَقَرَّبْ إلَی المُؤمِنينَ ، وَمُرْهُم أَن يَدعُونِی مَعَكَ(1) .

« خدا به عيسی وحی فرمود : ای عيسی ! به جمع مؤمنين بپيوند ، و آنان را فرمان ده همراه تو به درگاه من دعا كنند » .

 

عَن أَبی عَبدِاللّهِ (عليه السلام) : قالَ : كانَ أبی (عليه السلام) إذا حَزَنَهُ أمر جَمَعَ النِساءَ وَالصِّبيانَ ثُم دَعا وَأمَّنُوا(2) .

« امام صادق (عليه السلام) می فرمايد : پدرم همواره چنين بود ، هنگامی كه كاری او را محزون و غصّه دار می كرد ، زنان و كودكان را به حال اجتماع گرد می آورد ، آنگاه دعا می كرد و آنان آمين می گفتند » .

نااميدی و يأس ، حال كافران به خداست    

 

نااميدی و يأس ، حال كافران به خداست

دعا كننده بايد به اين حقيقت آگاه باشد كه خدای مهربان او را به دعا دعوت فرموده ، و مستجاب شدن دعا را ضامن شده ، و اجابت دعا بر حضرت او كاری بسيار سهل و آسان است ، زيرا تمام موجودات هستی در سايه ی فرمانروايی مطلق اويند ، و او با يك فرمان و با بكارگيری يك دستور تمام زمينه های اجابت را برای بنده ی دعا كننده اش فراهم می كند .

بنابراين ابداً سزاوار نيست كسی در پيشگاه خدای مهربانی كه قدرت و بصيرت و كرم و لطف و مغفرت و فيض و رحمتش بی نهايت است ، و به بنده اش بهويژه به هنگام دعا و مناجات و راز و نياز محبت خاص دارد ، نااميد و مأيوس باشد . نااميدی و يأس به فرموده ی قرآن مجيد حال كافران به خداست :

ــــــــــــــــــــــــــــــــــ

1 ـ وسائل الشيعه : 7 / 104 ، باب 38 ، حديث 8856 .

2 ـ وسائل الشيعه : 7 / 105 ، باب 39 ، حديث 8860 .


صفحه 31


( . . . لاَ تَيْئَسُوا مِن رَوْحِ اللّهِ إِنَّهُ لا يَيْئَسُ مِن رَوْحِ اللّهِ إِلاّ الْقَومُ الْكَافِرونَ )(1) .

« از رحمت خدا نااميد مباشيد ; زيرا جز گروه كافران كسی از رحمت خدا نااميد نمی شود » .

 

قرآن مجيد اكيداً سفارش می كند كه : از رحمت خدا مأيوس و نااميد مباشيد :

 

( لا تَقْنَطُوا مِنْ رَحْمَةِ اللّهِ )(2) .

 

رسول خدا (صلی الله عليه وآله وسلم) می فرمايد :

الفَاجِرُ الرَّاجِی لِرَحْمَةِ اللّهِ تَعالَی أقْرَبُ مِنْها مِنَ العَابِدِ الْمُقَنَّطِ(3) .

« بدكارِ اميدوار به رحمت خدای بزرگ ، از عابدِ نااميد به رحمت خدا نزديكتر است » .

 

امام صادق (عليه السلام) فرمود :

 

اليَأسُ مِن رَوحِ اللّهِ أشدُّ بَرداً مِنَ الزَّمهَريرِ(4) .

« سردی نااميدی از رحمت خدا ، از سرمای شديد سردتر است » .

 

در روايات و معارف اسلامی نااميدی و يأس از رحمت خدا از گناهان كبيره به حساب آمده ، و به نااميد از رحمت خدا وعده ی قطعی عذاب داده شده است .

دعا كننده از اين كه دعايش به سرعت به هدف اجابت نرسد ، نبايد دچار يأس و نااميدی شود ، بنا به آيات و روايات ، شايد اجابت دعايش مصلحت نبوده ، احتمالا زمان و ظرف اجابت نرسيده ، و ممكن است برای اين كه دعا و مناجات

ــــــــــــــــــــــــــــــــــ

1 ـ يوسف : 87 .

2 ـ زمر : 53 .

3 ـ كنز العمال : 5869 ; ميزان الحكمه : 10 / 5046 ، القنوط ، حديث 17109 .

4 ـ مستدرك الوسائل : 12 / 59 ، باب 64 ، حديث 13507 .


صفحه 32


را ادامه دهد از اجابتش مانع شده اند ، يا خواسته اند برای اين كه نصيبی ابدی ، و بهره ای هميشگی عايد او شود زمان اجابت دعايش را قيامت قرار دهند ، در هر صورت نااميدی از رحمت حق به هيچ صورت ، عقلی و شرعی و اخلاقی و انسانی نيست ، و مؤمنِ به حضرت حق هرگز به نااميدی نمی گرايد ، و يأس و دلسردی به خود راه نمی دهد .

در زمينه ی مطالب و مسائل مربوط به دعا و اجابت آن رواياتی بسيار مهم در كتابهای باارزش اسلامی ثبت شده كه ذكر پاره ای از آنها بی مناسبت با
موضوع نيست :

 

عَن أبی عَبدِاللّهِ (عليه السلام) قالَ : إِنَّ العَبدَ لَيَدعُو فَيَقولُ اللّهُ عَزَّ وَ جَلَّ لِلْمَلِكَيْنِ : قَدِ اسْتَجَبتُ لَهُ ، وَلكِنِ احْبَسوهُ بِحاجَتِهِ ; فَإنِّی أُحِبُّ أَنْ أَسمَعَ صَوْتَهُ . وَإِنَّ العَبْدَ لَيَدْعُو فَيَقولُ اللّهُ تَبارَكَ وَتَعالَی : عَجِّلوا لَهُ حاجَتَهُ ; فَإِنّی اُبغِضُ صَوْتَهُ !! (1)

« به راستی عبد دعا می كند ، پس خدای عز و جل به دو فرشته می فرمايد : من دعايش را مستجاب كردم ، ولی حاجتش را نگاهداريد تا دعا را ادامه دهد ; زيرا من دوست دارم صدايش را بشنوم . و عبدی دعا می كند ، پس خدای تبارك و تعالی می فرمايد : شتابانه حاجتش را برآورده كنيد ; زيرا من از صدايش نفرت دارم » .

 

عَن مَنصور الصَّيقَل قالَ : قُلتُ لاِبِی عَبدِاللّهِ (عليه السلام) : رُبَّما دَعَا الرَّجُلُ بَالدُّعاءِ فَاستُجيبَ لَه ثُمّ أَخَّرَ ذَلكَ إِلی حين قالَ فقالَ : نَعَمْ . قُلتُ : وَلِمَ ذَاكَ لِيَزدَادَ مِنَ الدُّعاءِ ؟ قالَ نَعَمْ .

« منصور صيقل می گويد : به حضرت صادق (عليه السلام) عرضه داشتم : چه بسا مردی دعا می كند و مستجاب می شود ، سپس تا مدتی ظهور اجابت به تأخير می افتد ، فرمود : آری . گفتم : برای چيست ، برای اين است كه بيشتر دعا كند ؟ فرمود :

ــــــــــــــــــــــــــــــــــ

1ـ2 ـ كافی : 2 / 489 ، باب من أبطأت عليه الإجابة ، حديث 3 و 2 .


صفحه 33


آری » .

شرايط دعا   

 

شرايط دعا

دعا كننده اگر بخواهد دعايش مستجاب شود ، لازم است پيش از ورود به عرصه ی دعا شرايطی را رعايت كند ; اين شرايط در روايات نقل شده ی از اهل بيت (عليهم السلام) در معتبرترين كتابها چون كتاب باارزش « اصول كافی » ، « محجّة البيضاء » ، « وسائل الشيعه » ، « جامع احاديث الشيعه » و . . . ثبت است .

شرايط دعا بدون تفسير و توضيح عبارت است از :

طهارت شرعيه از قبيل وضو ، غسل ، تيمم ، پاكی از حق الناس ، اخلاص ، صحيح خواندن متن دعا ، حلال بودن كسب ، صله ی رحم ، صدقه قبل از دعا ، مطيع خدا بودن ، اجتناب از معصيت ، اصلاح عمل ، دعا در سحر ، دعا در نماز وتر ، دعا وقت فجر صادق ، دعا در طلوع آفتاب ، دعا در چهارشنبه بين ظهر و عصر ، صلوات پيش از دعا(1) .

 

شب جمعه

روايات اهل بيت عصمت و طهارت (عليهم السلام) شب جمعه را برای دعا از بهترين و مناسب ترين شبها می داند ، و شب جمعه را در ارزش و عظمت هم پايه ی شب قدر به حساب می آورد .

بزرگان دين و اهل بصيرت و راه يافتگان به حريم قدس می گويند : اگر بتوانيد شب جمعه را به نماز و دعا و ذكر و استغفار به صبح برسانيد ، از انجامش غفلت نورزيد ، زيرا خدای مهربان برای افزودن كرامت اهل ايمان ، فرشتگان را در شب جمعه به آسمان اول می فرستد ، تا حسناتشان را بيفزايند ، و گناهانشان را

ــــــــــــــــــــــــــــــــــ

1 ـ كافی : 2 / 466 در ابواب مختلف ; محجّة البيضاء : 268 ـ 349 .


صفحه 34


محو كنند .

در حديث معتبر از حضرت صادق (عليه السلام) روايت شده : چه بسا مؤمن برای حاجتی دعا می كند و خدای تعالی قضای حاجتش را به تأخير می اندازد ، تا در ظرف جمعه حاجتش را روا كند(1) .

و از آن حضرت روايت شده : هنگامی كه برادران يوسف از حضرت يعقوب درخواست كردند برای آمرزش گناهانشان از خدا طلب مغفرت كند ، پاسخ داد : به زودی از پروردگارم برای شما درخواست آمرزش می كنم و درخواست آمرزش را تا سحر شب جمعه به تأخير انداخت تا دعايش برای فرزندانش مستجاب شود(2) .

حضرت باقر (عليه السلام) می فرمايد : خدای تعالی هر شب جمعه به فرشته ای دستور می دهد از اوّل شب تا آخر شب از جانب ربّ اعلی ندا دهد كه : آيا بنده ی مؤمنی هست كه پيش از طلوع صبح مرا برای دنيا و آخرتش بخواند تا من دعای او را مستجاب كنم ؟ آيا بنده ی مؤمنی هست كه پيش از طلوع صبح از گناهش توبه كند تا توبه اش را بپذيرم ؟ آيا بنده ی مؤمنی هست كه من روزی او را تنگ كرده باشم و از من بخواهد پيش از طلوع صبح روزی او را زياد كنم ، پس روزی او را وسعت دهم ؟ آيا بنده ی مؤمن بيماری هست كه از من درخواست كند پيش از طلوع صبح او را شفا دهم ، تا او را عافيت بخشم ؟ آيا بنده ی مؤمن غمگين محبوسی هست كه پيش از طلوع صبح از من بخواهد او را از زندان رهايی بخشم و اندوهش را برطرف كنم ، تا دعايش را به اجابت برسانم ؟ آيا بنده ی مؤمن مظلومی هست كه پيش از صبح از من بخواهد برای دفع ستم ستمكار به خاطر او از ستمكار انتقام گيرم و حقش را به او برگردانم ؟ فرشته ی حق پيوسته تا طلوع

ــــــــــــــــــــــــــــــــــ

1 ـ دعوات راوندی : 35 ، حديث 83 ; بحار الانوار : 86 / 273 ، باب 2 ، حديث 17 .

2 ـ المقنعة : 155 ; بحار الانوار : 86 / 271 ، باب 2 ، حديث 13 و 19 .


صفحه 35


صبح اين ندا را سر می دهد(1) .

امام صادق (عليه السلام) فرمود : از ارتكاب گناه در شب جمعه بپرهيزيد كه كيفر گناهان در آن شب دو چندان است ، چنانچه ثواب حسنات چند برابر است ، و كسی كه در شب جمعه معصيت خدا را ترك كند ، خدا گناهان گذشته ی او را بيامرزد و هركه آشكارا در شب جمعه مرتكب گناه شود ، حق تعالی او را به گناهان همه ی عمرش عذاب كند و عذاب گناه آشكار شب جمعه را « به كيفر شكستن حرمت شب جمعه » بر او دو چندان كند(2) .

برای شب جمعه نمازها و دعاها و اوراد و اذكار زيادی نقل شده ، كه از ميان آنها دعای كميل جايگاه خاصّی دارد .

كميل بن زياد نخعی   

 

كميل بن زياد نخعی

دانشمندان و علمای بزرگ چه شيعه مسلك و چه سنی مذهب ، كميل را به قوت ايمان و قدرت روح و انديشه پاك و خلوص نيت و متخلق به اخلاق حميده و آراسته به اعمال شايسته ستوده اند .

بزرگان هر دو مسلك بر عدالت و جلالت و عظمت و كرامت او اتفاق نظر دارند .

كميل از خواصّ و بزرگان اصحاب اميرالمؤمنين و حضرت مجتبی (عليهما السلام)است(3) .

اميرالمؤمنين (عليه السلام) كميل را يكی از ده نفر ياران مورد اطمينانش به حساب آورده است(4) .

ــــــــــــــــــــــــــــــــــ

1 ـ بحار الانوار : 86 / 282 ، باب 2 ، حديث 27 .

2 ـ بحار الانوار : 86 / 283 ، باب 2 ، حديث 28 ( مضمون حديث ) .

3 ـ مستدركات علم الرجال : 6 / 314 .

4 ـ رسائل سيد مرتضی .


صفحه 36


كميل از بهترين شيعيان و عاشقان و محبّان و علاقه مندان به اميرالمؤمنين (عليه السلام)بوده است(1) .

مسائل و سفارشات و وصايايی كه اميرالمؤمنين به كميل داشته از ايمان عظيم و معرفت فوق العاده كميل حكايت دارد .

اهل سنت كه هيچ گاه به خاطر دوری از حق و عدالت و انصاف و مروّت نظر مثبتی نسبت به پيروان اهل بيت عصمت و طهارت (عليهم السلام) نداشتند ، كميل را در همه ی امور مورد اطمينان معرفی كرده اند(2) .

عرفا و صاحب دلان و اهل سير و سلوك و مشتاقان لقای محبوب ، كميل را صاحب سرّ اميرالمؤمنين (عليه السلام) و خزانه ی معارف معنوی مولی الموحدين می شناسند .

كميل ، هجده سال روزگار نورانی و عصر بابركت پيامبر بزرگ اسلام (صلی الله عليه وآله وسلم) را دريافت و از انوار ملكوتی مقام نبوّت بهره مند شد .

كميل ، انسان بزرگوار ، و موجودی شريف و پاك است ، كه به خاطر لياقتش به دست حجاج بن يوسف ثقفی به شرف شهادت نايل آمد ، شهادتی كه محبوبش علی (عليه السلام) از وقوعش به او خبر داد .

حجاج بن يوسف خونخوار ، زمانی كه از جانب حاكم ستمگر اموی والی عراق شد به جستجوی كميل برخاست تا او را به جرم محبت اهل بيت (عليهم السلام) و به گناه شيعه بودن كه در فرهنگ بنی اميه بالاترين گناه بود به قتل برساند .

كميل خود را از حجاج پنهان داشت ، حجاج حقوق منسوبان و اقوام كميل را از بيت المال قطع كرد ، زمانی كه كميل از قطع حقوق اقوامش آگاه شد گفت : از عمر من چيزی نمانده ، شايسته نيست وجود من سبب قطع رزق و روزی گروهی شود . از محلّ و مركزی كه پنهان بود درآمد و به نزد حجاج رفت ، حجاج

ــــــــــــــــــــــــــــــــــ

1 ـ بحار الانوار : 33 / 399 ، باب 23 ، حديث 620 .

2 ـ مستدركات علم الرجال : 6 / 314 .


صفحه 37


گفت : برای به كيفر رساندنت در جستجوی تو بودم .

كميل گفت : آنچه از دستت برآيد انجام ده ، از عمر من جز زمانی اندك نمانده ، بازگشت من و تو به زودی به سوی خداست ، مولای من به من خبر داده قاتل من تويی . آنگاه حجاج فرمان داد تا سر مقدس آن مرد الهی و چهره ی ملكوتی را در حالی كه در سن نود سالگی قرار داشت از بدن جدا كردند . مرقد مطهر او در منطقه ی ثويّه بين نجف و كوفه معروف خاص و عام و زيارتگاه
اهل دل است .

دعای كميل   

 

دعای كميل

عارفان عاشق و عاشقان عارف ، بيدار دلان منصف و شايستگان به حقايق متّصف ، جايگاه دعای كميل را در ميان همه ی دعاها چون جايگاه انسان در ميان همه ی موجودات می دانند ، چنان كه انسان را اشرف خلايق به حساب می آورند ، دعای كميل را اشرف همه ی دعاها می شمارند و از آن تعبير به « انسان الأدعيه » می كنند .

نظر و رأی دقيق علامه كم نظير ، محقق خبير ، حديث شناس آگاه ، حضرت مجلسی بر اين است كه دعای كميل بهترين دعاست .

مجلسی بزرگوار در كتاب « زاد المعاد » ، به نقل از كتاب « اقبال » سيد بن طاوسمی نويسد : كميل گفته : روزی در شهر بصره خدمت مولايم علی (عليه السلام) نشسته بودم ، سخن از شب پانزدهم شعبان به ميان آمد . حضرت فرمود : هركه آن شب را به عبادت اِحيا بدارد و دعای حضرت خضر را بخواند يقيناً دعايش مستجاب می شود . وقتی حضرت به منزل بازگشت خدمتش مشرف شدم ، چون مرا ديد فرمود : برای چه كاری آمده ای ؟ گفتم : به طلب دعای خضر به حضورت آمده ام . فرمود : بنشين . سپس به من خطاب كرد : ای كميل ! هنگامی كه اين دعا را حفظ كنی در هر شب جمعه يا ماهی يك بار ، يا سالی يك بار ، يا در طول عمر يك بار


صفحه 38


بخوان ، خواندن اين دعا تو را از شرّ دشمنان كفايت می كند و ياری می شوی و روزيت می دهند و گناهانت آمرزيده می شود .

ای كميل ! طول مصاحبت و خدمتت سبب شد كه تو را به چنين نعمت و كرامتی سرافراز كنم . سپس فرمود : بنويس . و دعا را به من تلقين فرمود .

عالم ربّانی ، مناجاتی عارف ، مرحوم كفعمی در كتاب باعظمت « مصباح » می نويسد : اميرالمؤمنين (عليه السلام) اين دعا را در حال سجده قرائت می كرد !! (1)

خواننده ی اين دعا در شب جمعه پس از رعايت شرايط دعا ، بهتر است دعا را به سوی قبله و با بدنی فروتن و دلی خاشع و نيّتی خالص و چشمی اشكبار و صدايی محزون قرائت كند ; بدون شك دعا با چنين كيفيت به مقام اجابت نزديكتر و ظهور آثارش حتمی است(2) .

چشم اشكبار در پيشگاه حضرت حق از اعتباری عظيم و ارزشی والا برخوردار است و اشك چشم و گريه ی باسوز ، سبب آمرزش گناه و خاموش شدن آتش غضب ربّ و عامل جذب رحمت حق به سوی گريه كننده است(3) .

از حضرت صادق (عليه السلام) روايت شده : چيزی نيست مگر اين كه برای آن پيمانه و وزنی است جز گريه ، قطره ای از آن درياهايی از آتش را خاموش كند ; هنگامی كه چشم اشكين شود ، چهره تيرگی و خواری نبيند و چون اشك روان گردد خدا آن را بر دوزخ حرام گرداند ; به راستی اگر در امّتی يك گريان باشد همه مورد ترحم قرار گيرند(4) .

و نيز آن حضرت فرموده : هر ديده ای در قيامت گريان است مگر سه ديده : ديده ای كه از آنچه خدا حرام كرده بر هم نهاده شده ، و ديده ای كه در راه خدا بيداری كشيده ، و ديده ای كه در دل شب از بيم خدا گريسته است(5) .

ــــــــــــــــــــــــــــــــــ

1 ـ مصباح كفعمی : 555 .

2ـ3 ـ محجّة البيضاء : 2 / 285 ، آداب الدعاء وهی عشرة .

4 ـ كافی : 2 / 481 ، باب البكاء ، حديث 1 .

5 ـ كافی : 2 / 80 ، باب اجتناب المحارم ، حديث 2 .




پر بازدید ترین مطالب سال

حاجت خود را جز نزد سه نفر نگو!

داستانى عجيب از برزخ مردگان‏

نظر امام رضا(ع) درباره ازدواج موقت متأهل‌ها

یک آیه و این همه معجزه !!

سِرِّ نديدن مرده خود در خواب‏

حکایت خدمت به پدر و مادر

شاه کلید آیت الله نخودکی برای یک جوان!

طلبه ای که به لوستر های حرم امیر المومنین ...

رفع گرفتاری با توسل به امام رضا (ع)

فلسفه نماز چیست و ما چرا نماز می خوانیم؟ (پاسخ ...

پر بازدید ترین مطالب ماه

مشاهدات ملکوتی سيّدالشهدا(ع) در عصر تاسوعا

شهادت حضرت رقیه (س)

راز شش گوشه بودن ضریح امام حسین(ع)

رضايت و خشنودي خدا در چیست و چگونه خداوند از ...

داستانى شگفت از مبارزه با نفس‏

چگونه بفهميم كه خداوند ما را دوست دارد و از ...

آيا فكر گناه كردن هم گناه محسوب مي گردد، عواقب ...

در خرابه ی شام چه گذشت؟ چگونگی شهادت سه سالۀ ...

فرق كلّي حيوان با انسان در چیست ؟

ارزش خرج كردن در راه اباعبدالله الحسین (ع)

پر بازدید ترین مطالب روز

لالايى جبرئيل براى امام حسين (ع)

وجود نازنین حضرت رقیه (س)

رفیق صمیمی امام حسین (ع)

کمپین بزرگ منم اربعین کربلام

تلاطم نظام هستی در شهادت امام حسین علیه السلام

حكايت مريضى امام حسين عليه السلام و عرب بيابان ...

شكست لشگر شيطان در برابر امام حسين ...

امام حسين(ع) از ديدگاه اهل سنت

چرا باید حجاب داشته باشیم؟

نعمت‌ هایی که جایگزینی براي آن‌ ها نیست.