فارسی
پنجشنبه 30 فروردين 1397 - الخميس 3 شعبان 1439

نگاهى به دعا

 

دعا ، اظهار احتياج و نياز ، به پيشگاه حضرت بى نياز است .

دعا ، بيان تهيدستى و فقر و مسكنت و ندارى به محضر غنىّ مطلق و مالك جهان هستى است .

دعا ، درخواست گدايى بى نوا از كريمى باوفا و مددخواهى ناتوانى از توانايى شكست ناپذير است .

دعا ، كمك خواستن بنده اى ضعيف ، مسكينى ذليل ، مستكينى بيچاره ، از پروردگارى رحيم ، خدايى مهربان ، حكيمى لطيف و سميعى بيناست .

دعا ، نشان دادن فروتنى و تواضع ، خاكسارى و خشوع ، انكسار و خضوع ، به درگاه سلطانى قدّوس ، عزيزى مقتدر ، غفورى ودود ، معبودى يكتا و دانايى قوىّ است .

دعا ، محبوب خدا و معشوق سالكان و نور چشم عارفان و راز و نياز مشتاقان و چراغ شبِ دردمندان و تكيه گاه مستمندان و نور قلب نيازمندان است .

 


صفحه 22


دعا در قرآن

منبع فيض بى نهايت ، درياى بى ساحل كرامت ، فراهم آورنده ى فضاى هدايت ، نازل كننده ى سفره ى دانش و حكمت ، حضرت ربّ العزّة در قرآن مجيد مى فرمايد :

 

( قُل مَا يَعبَؤُا بِكُم رَبِّى لَولا دُعَاؤُكُم . . . )(1) .

« « اى پيامبر رحمت ! به مردم » بگو : اگر دعاى شما نباشد ، پروردگارم هيچ اعتنا و نظرى به شما نكند » .

 

دعا ، وسيله ى جلب اعتناى خدا و زمينه ى جذب رحمت الهى به سوى دعا كننده است . اعتنا و نظرى كه سفره ى شقاوت را از خيمه ى حيات انسان برمى چيند و مائده ى سعادت و خوشبختى را براى دعا كننده مى گستراند .

محبوب محبّان ، معشوق عاشقان ، انيس ذاكران ، جليس شاكران ، ياور بندگان ، تكيه گاه صاحب دلان ، در قرآن مجيد مى فرمايد :

 

( وَإِذا سَأَلَكَ عِبَادى عَنِّى فَإِنّى قَرِيبٌ أُجِيبُ دَعْوَةَ الدَّاعِ إِذا دَعَانِ . . . )(2) .

« هنگامى كه بندگانم در رابطه ى با من از تو سئوال كنند ، « پاسخش اين است » كه من يقيناً نزديكم ، دعاى دعا كننده را چون مرا بخواند مستجاب مى كنم » .

 

آرى ، جز خدا هيچ كس به بندگان نزديك نيست . او نزديكى است كه انسان را به وجود آورده ، و او را در رحم مادر پرورش داده و از رحم مادر به دنيا انتقال داده و در دنيا سفره ى مادى و معنويش را براى اين مهمان باكرامت گسترده و انبيا را براى هدايت او به سعادت دنيا و آخرت برانگيخته و نعمت بى نظيرى چون

ــــــــــــــــــــــــــــــــــ

1 ـ فرقان : 77 .

2 ـ بقره : 186 .


صفحه 23


قرآن و امامان معصوم (عليهم السلام) را براى او قرار داده و درد تشنگى اش را با آب زلال و صاف درمان مى كند و رنج گرسنگى اش را با غذاى مناسب و گوارا برطرف مى سازد . بيمارى هايش را به درمان مى رساند . تنهاييش را با زن و فرزند و دوستان و ياران جبران مى كند . برهنگى اش را با انواع لباس ها مى پوشاند . محبّتش را در دلها مى نهد . مشكلاتش را هر چند شديد و سخت باشد مى گشايد . سلامتش را تداوم مى بخشد . به ارزش و اعتبار و آبرويش مى افزايد و اين همه را جز خدا چه كسى مى تواند براى او فراهم آورد و چه كسى چون خدا به تمام احوالات و نيازمنديها و حاجات او آگاهى دارد ؟ آرى ، او از همه به انسان نزديك تر است . تا جايى كه در قرآن مجيد فرموده :

 

( وَلَقَد خَلَقنَا الإِنسانَ وَنَعلَمُ ما تُوَسْوِسُ بِهِ نَفسُهُ وَنَحنُ أَقْرَبُ إِلَيهِ مِن حَبلِ الْوَريدِ )(1) .

« هر آينه انسان را به وجود آورديم و آنچه را نَفْس او به آن وسوسه مى كند مى دانيم و ما از رگ گردن به او نزديك تريم » .

 

انبيا ، كه از نظر عقل و درايت و بصيرت و كرامت از تمام انسانها برترند و جان و قلب آنان از همه جانها و قلب ها نورانى تر است و آگاهى آنان به حقايق غيب وشهود كامل ترين آگاهى است و واقعيات را آنچنان كه هست مى دانند ، جان و دلى وابسته به دعا داشتند و با همه ى وجود به اين رشته استوار و محكم متصل بودند و شب و روزى نبود كه بخشى از عمر خود را صرف دعا نكنند و از راه دعا به محضر محبوب حاضر نشوند .

آنان دعا را مايه ى رشد جان ، تصفيه ى دل ، زدودن غبار ماديت از باطن ، شستشوى خيمه ى حيات از كدورت هجران و عامل حلّ مشكلات مى دانستند

ــــــــــــــــــــــــــــــــــ

1 ـ ق : 16 .


صفحه 24


و يقين داشتند هيچ خواهنده از درگاه ربوبى بدون رسيدن به مقصد و منهاى روا شدن حاجت بر نمى گردد . به همين خاطر به استجابت دعا ، مؤمن بودند و در اين زمينه هيچ شك و ترديدى به خود راه نمى دادند و در تمام دعاها قبولى دعا را خاضعانه از حضرت حق درخواست مى كردند و اطمينان صد در صد داشتند كه دعاى نيازمند در پيشگاه حضرت بى نياز به اجابت مى رسد .

قرآن مجيد اين حقيقت را روشن تر از روز از زبان پاك و دل تابناك حضرت ابراهيم (عليه السلام) حكايت مى كند :

 

( اَلْحَمدُ للهِِ الَّذِى وَهَبَ لِى عَلَى الْكِبَرِ إِسمَاعِيلَ وَإِسحَاقَ إِنَّ رَبِّى لَسَمِيعُ الدُّعَآءِ )(1) .

« همه ى سپاس و ستايش ويژه ى خداست كه مرا در سنّ پيرى و سالخوردگى دو فرزند برومند چون اسماعيل و اسحاق بخشيد ، يقيناً پروردگارم اجابت كننده دعاست » .

 

دعا ، نيرو و قدرتى است كه حضرت زكريّا در سنّ سال خوردگى از پروردگار مهربان درخواست فرزند كرد و خداى عزيز درخواستش را اجابت فرمود و به او و همسرش كه در سنّ نازايى قرار داشت يحيى را عطا كرد(2) .

مسيح (عليه السلام)به دنبال تقاضاى يارانش ، به وسيله دعا از حضرت حق درخواست نزول مائده ى آسمانى كرد و خداى عزيز دعايش را مستجاب فرمود و براى او و يارانش سفره اى از غذاهاى مطبوع از آسمان نازل فرمود(3) .

وجود مبارك حضرت حق ، بندگان را در تمام حالات ، به دعا كردن فرمان داده و از آنان خواسته در خوشى ها و ناخوشى ها به پيشگاه عزّتش روى ذلت

ــــــــــــــــــــــــــــــــــ

1 ـ ابراهيم : 39 .

2 ـ مريم : 9 ـ 5 .

3 ـ مائده : 115 ـ 112 .


صفحه 25


سايند و به درگاه رحمتش دست به دعا بردارند و با دلى فروتن و اشكى مايه گرفته از قلب شكسته ، نيازهايشان را از او بخواهند و به وعده ى قطعى و حتمى و يقينى او در رابطه با استجابت دعا اميدوار باشند و قاطعانه اعلام كرده است : آن را كه از دعا تكبّر ورزد ، خوار و ذليل و سرافكنده و عليل و پست و فرومايه به دوزخ درآورد و اين همه را در ظاهر و باطن يك آيه در سوره ى مؤمن بيان فرموده :

 

( وَ قالَ رَبُّكُمُ ادْعُونِى أَسْتَجِبْ لَكُمْ إِنَّ الَّذِينَ يَسْتَكْبِرُونَ عَن عِبَادَتِى سَيَدْخُلُونَ جَهَنَّم دَاخِرِينَ )(1) .

« و پروردگارتان فرمود : مرا بخوانيد تا شما را اجابت كنم . در حقيقت كسانى كه از پرستش من كبر مىورزند به زودى خوار و در دوزخ درآيند » .

دعا در روايات    

 

دعا در روايات

احسان و فضل حق نسبت به همه ى موجودات به ويژه انسان فراگير ، و سفره ى رحمت بى نهايتش گسترده ، و لطف و مهربانى و كرمش براى همگان آماده است .

درگاهش درگاه نوميدى نيست ، و پيشگاهش پيشگاه بخل و طرد كردن نمى باشد .

فضل و جود و كرم و بخشش دائمى است و دست عطايش براى عطا كردن به همگان باز و چشم انتظاريش براى روى آوردن بندگانش به درگاهش
هميشگى است .

به حضرت داود (عليه السلام) خطاب فرمود : زمينيان را بگو : چرا با من دوستى

ــــــــــــــــــــــــــــــــــ

1 ـ غافر : 60 .


صفحه 26


نمى كنيد كه سزاوار دوستى منم ؟ من خدايى هستم كه با من بخل نيست ، با داناييم جهل نيست ، با صبرم ناتوانى نيست ، در صفتم تغيير نيست ، در گفته ام تبديل نيست ، رحمتم فراگير است ، از فضل و كرم برنگردم ، در ازل بر خود رحمت نوشتم ، عود محبت سوختم ، دل بندگانم به نور معرفت افروختم ، من دوست آنم كه مرا دوست است ، رفيق آنم كه مرا رفيق است ، همنشين آنم كه در خلوتِ ذكر با من است ، مونس آنم كه به ياد من انس دارد .

داود ! هر كه مرا جويد ، مرا يابد ، و او كه مرا يابد سزاوار است كه مرا نبازد . داود ! نعمت از ماست ، شكر ديگرى مى كنند ; دفع بلا از ماست ، از ديگرى مى بينند ; پناهگاهشان حضرت ماست ، به ديگران پناه مى برند ; مى گريزند ولى عاقبت باز مى گردند !!

چنين متن زيبا و پرمعنايى در كتاب هاى باارزش اسلامى ، فراوان به چشم مى خورد ، اينگونه متن ها به انضمام آيات قرآن مژده ى عظيمى از جانب خداست ، كه بندگان به فضل و احسانش اميد بندند و براى روا شدن حاجاتشان دست گدايى به سوى او بردارند و بدانند كه راه رسيدن به مقاصد و مطالبشان دعاست و كمتر اتفاق مى افتد كه مهمّى از مهماتشان و حاجتى از حاجاتشان بدون دعا برآورده شود ، به همين خاطر روايات اسلامى به ويژه روايات صادره ى از جانب اهل بيت عصمت و طهارت (عليهم السلام) ، براى دعا جايگاهى خاص ، و ارزشى ويژه ، و اعتبارى كم نظير ، و حسابى مخصوص باز كرده اند .

از رسول بزرگوار اسلام (صلى الله عليه وآله وسلم) روايت شده :

 

إِنَّ الدُّعاءَ هُوَ العِبادَة(1) .

« يقيناً دعا عبادت است » .

ــــــــــــــــــــــــــــــــــ

1 ـ محجّة البيضاء : 2 / 282 ، كتاب الأذكار و الدعوات ، باب 2 .


صفحه 27


و از آن حضرت نقل شده :

 

الدُّعاءُ مُخُّ العِبادَةِ(1) .

« دعا مغز عبادت است » .

 

از حضرت باقر (عليه السلام) روايت شده :

 

أَفضَلُ العِبادَةِ الدُّعاءُ(2) .

« برترين عبادت دعاست » .

 

و از آن حضرت روايت شده :

 

 . . . مَا مِن شَىء أفضَلُ عِندَ اللّهِ عزَّ وجلَّ مِن أن يُسئَلَ وَيُطْلَبَ مِمّا عِندَه ، وَما أَحَدٌ أَبغَض إِلَى اللّهِ مِمّن يَستَكبِرَ عَن عِبادَتِهِ وَلا يَسئَلُ ما عِندَهُ(3) .

« چيزى نزد خدا برتر از خواستن و درخواست فيوضاتى كه نزد اوست نيست ، و كسى در پيشگاه او مبغوض تر از آن كه از دعا به درگاهش تكبر ورزد ، و از فيوضات حضرتش درخواست نكند نمى باشد » .

 

از اميرالمؤمنين (عليه السلام) روايت شده :

 

أَحَبُّ الأَعمالِ إلَى اللّهِ تَعَالى فِى الأَرضِ الدُّعاءُ(4) .

« محبوبترين كارها به سوى خدا در همه ى روى زمين دعاست » .

 

و نيز آن حضرت فرمود :

 

الدُّعاءُ مَفاتِيحُ النَّجاحِ ، وَمَقاليدُ الفَلاحِ ، وَخَيْرُ الدُّعاءِ مَا صَدَرَ عَن صَدْرِ نَقِىّ وَقَلْبِ تَقِىّ ، وَفِى المُناجاةِ سَبَبُ النَّجاةِ وَبِالإِخلاصِ يَكونُ الخَلاصُ ، فَإِذا اشتَدَّ

ــــــــــــــــــــــــــــــــــ

1 ـ محجّة البيضاء : 2 / 282 ، كتاب الأذكار و الدعوات ، باب 2 .

2 ـ محجّة البيضاء : 2 / 283 ، كتاب الأذكار و الدعوات ، باب 2 .

3 ـ كافى : 2 / 466 ، باب فضل الدعاء . . . ، حديث 2 .

4 ـ كافى : 2 / 467 ، باب فضل الدعاء . . . ، حديث 8 .


صفحه 28


الفَزَعُ فَإِلَى اللّهِ المَفزَعُ(1) .

« دعا كليدهاى پيروزى ، و مخازن كاميابى است . بهترين دعا ، دعايى است كه از سينه ى صاف و دل پاك درآيد ، و در مناجات ، وسيله ى نجات و رهايى به اخلاص است ، و چون بى تابى سخت شود پناه جويى به درگاه خداست » .

 

از امام صادق (عليه السلام) روايت شده :

 . . . فَإِذا نَزَلَ البَلاءُ فَعَلَيكُم بِالدُّعاءِ وَالتَّضَرُعِ إِلَى اللّهِ(2) .

« هنگامى كه بلا نازل شود ، حتماً به دعا و زارى به درگاه خدا روى آوريد » .

 

و آن حضرت فرمود :

 

عَلَيكَ بِالدُّعاءِ ; فَإِنَّ فيهِ شِفاءً مِن كُلِّ داء(3) .

« بر تو باد به دعا ; زيرا دعا درمان از هر دردى است » .

 

ارزش دعا به صورت اجتماع

ارزش دعا به صورت اجتماع   

اهل دعا هنگامى كه به صورت اجتماع به دعا مى نشينند و به شكل دسته جمعى به تضرع و انابه اقدام مى كنند و به پيشگاه حضرت حق ناله و زارى مى برند و همگان دست گدايى به درگاهش دراز مى كنند ، يقيناً دعايشان به اجابت نزديك تر است ; زيرا در جمعيت دعا كننده بدون شك دردمندى دل سوخته ، مستمندى از راه مانده ، بيچاره اى درمانده ، عاشقى وارسته ، عارفى

ــــــــــــــــــــــــــــــــــ

1 ـ كافى : 2 / 468 ، باب أن الدعاء سلاح المؤمن ، حديث 2 ; محجّة البيضاء : 2 / 284 ، باب الثانى فى آداب الدعاء . . . .

2 ـ كافى : 2 / 471 ، باب الهام الدعاء ، حديث 2 ; محجّة البيضاء : 2 / 284 ، باب الثانى فى آداب الدعاء . . . .

3 ـ كافى : 2 / 470 ، باب أن الدعاء شفاء من كل داء ، حديث 1 ; محجّة البيضاء : 2 / 285 ، باب الثانى فى آداب الدعاء . . . .


صفحه 29


دلداده و مخلصى ارزنده قرار دارد كه دعا و حال و زارى و اخلاصش ، و اضطرار و ناله اش عامل جلب رحمت و جذب رأفت و مايه ى اجابت و سبب جوشش عفو و مغفرت است . و چه بسا بنا بر آنچه كه در معارف الهيه آمده ، خداى مهربان به خاطر او دعاى ديگران را هم مستجاب كند و به زارى و ناله ى آنان رحمت آرد و خواسته ها و حاجاتشان را برآورد و آنان را مشمول عفو و مغفرت قرار دهد و كشكول خالى آنان را از فيوضات خاصّه اش پُر كند .

در اين زمينه روايات بسيار مهمى از منابع وحى و منازل علم و خزانه هاى معرفت و ابواب رحمت رسيده كه به پاره اى از آنها اشاره مى شود :

 

عَن أَبى عَبدِاللّهِ (عليه السلام) قال : مَا اجتَمَعَ أَربَعَةٌ قَطُّ عَلى أمر واحِد فَدَعوا إلاّ تَفَرَّقوا
عَن إجَابَة(1) .

« امام صادق (عليه السلام) فرمود : هرگز چهار نفر بر كار واحدى جهت دعا به خاطر گشايش آن كار اجتماع نمى كنند مگر اين كه با مستجاب شدن آن دعا از يكديگر جدا مى شوند » .

 

قَال النَّبِىُّ (صلى الله عليه وآله وسلم) : لا يَجتَمِعُ أربَعونَ رَجلا فِى أمر واحِد إلاّ اسْتَجابَ اللّهُ تَعالى لَهُم حَتّى لَو دَعَوْا عَلى جَبَل لاَزالُوهُ(2) .

« پيامبر (صلى الله عليه وآله وسلم) فرمود : چهل مرد جهت دعا براى گشايش كارى واحد اجتماع نمى كنند ، مگر اين كه خداى تعالى دعايشان را مستجاب مى كند ، تا جايى كه اگر بر ضد كوهى دعا كنند آن را از ميان برمى دارند » .

 

عالم ربانى ، عارف عاشق ابن فهد حلّى بنا به روايت كتاب « وسائل الشيعه » در كتاب با ارزشش « عدّة الداعى » روايت مى كند :

ــــــــــــــــــــــــــــــــــ

1 ـ كافى : 2 / 487 ، باب الاجتماع فى الدعاء ، حديث 2 ; جامع احاديث الشيعه : 19 / 354 .

2 ـ مستدرك الوسائل : 5 / 239 ، باب 36 ، حديث 5772 ; جامع احاديث الشيعه : 19 / 354 .


صفحه 30


 

إِنَّ اللّهَ أوحَى إلى عيسَى (عليه السلام) : يا عِيسَى ! تَقَرَّبْ إلَى المُؤمِنينَ ، وَمُرْهُم أَن يَدعُونِى مَعَكَ(1) .

« خدا به عيسى وحى فرمود : اى عيسى ! به جمع مؤمنين بپيوند ، و آنان را فرمان ده همراه تو به درگاه من دعا كنند » .

 

عَن أَبى عَبدِاللّهِ (عليه السلام) : قالَ : كانَ أبى (عليه السلام) إذا حَزَنَهُ أمر جَمَعَ النِساءَ وَالصِّبيانَ ثُم دَعا وَأمَّنُوا(2) .

« امام صادق (عليه السلام) مى فرمايد : پدرم همواره چنين بود ، هنگامى كه كارى او را محزون و غصّه دار مى كرد ، زنان و كودكان را به حال اجتماع گرد مى آورد ، آنگاه دعا مى كرد و آنان آمين مى گفتند » .

نااميدى و يأس ، حال كافران به خداست    

 

نااميدى و يأس ، حال كافران به خداست

دعا كننده بايد به اين حقيقت آگاه باشد كه خداى مهربان او را به دعا دعوت فرموده ، و مستجاب شدن دعا را ضامن شده ، و اجابت دعا بر حضرت او كارى بسيار سهل و آسان است ، زيرا تمام موجودات هستى در سايه ى فرمانروايى مطلق اويند ، و او با يك فرمان و با بكارگيرى يك دستور تمام زمينه هاى اجابت را براى بنده ى دعا كننده اش فراهم مى كند .

بنابراين ابداً سزاوار نيست كسى در پيشگاه خداى مهربانى كه قدرت و بصيرت و كرم و لطف و مغفرت و فيض و رحمتش بى نهايت است ، و به بنده اش بهويژه به هنگام دعا و مناجات و راز و نياز محبت خاص دارد ، نااميد و مأيوس باشد . نااميدى و يأس به فرموده ى قرآن مجيد حال كافران به خداست :

ــــــــــــــــــــــــــــــــــ

1 ـ وسائل الشيعه : 7 / 104 ، باب 38 ، حديث 8856 .

2 ـ وسائل الشيعه : 7 / 105 ، باب 39 ، حديث 8860 .


صفحه 31


( . . . لاَ تَيْئَسُوا مِن رَوْحِ اللّهِ إِنَّهُ لا يَيْئَسُ مِن رَوْحِ اللّهِ إِلاّ الْقَومُ الْكَافِرونَ )(1) .

« از رحمت خدا نااميد مباشيد ; زيرا جز گروه كافران كسى از رحمت خدا نااميد نمى شود » .

 

قرآن مجيد اكيداً سفارش مى كند كه : از رحمت خدا مأيوس و نااميد مباشيد :

 

( لا تَقْنَطُوا مِنْ رَحْمَةِ اللّهِ )(2) .

 

رسول خدا (صلى الله عليه وآله وسلم) مى فرمايد :

الفَاجِرُ الرَّاجِى لِرَحْمَةِ اللّهِ تَعالَى أقْرَبُ مِنْها مِنَ العَابِدِ الْمُقَنَّطِ(3) .

« بدكارِ اميدوار به رحمت خداى بزرگ ، از عابدِ نااميد به رحمت خدا نزديكتر است » .

 

امام صادق (عليه السلام) فرمود :

 

اليَأسُ مِن رَوحِ اللّهِ أشدُّ بَرداً مِنَ الزَّمهَريرِ(4) .

« سردى نااميدى از رحمت خدا ، از سرماى شديد سردتر است » .

 

در روايات و معارف اسلامى نااميدى و يأس از رحمت خدا از گناهان كبيره به حساب آمده ، و به نااميد از رحمت خدا وعده ى قطعى عذاب داده شده است .

دعا كننده از اين كه دعايش به سرعت به هدف اجابت نرسد ، نبايد دچار يأس و نااميدى شود ، بنا به آيات و روايات ، شايد اجابت دعايش مصلحت نبوده ، احتمالا زمان و ظرف اجابت نرسيده ، و ممكن است براى اين كه دعا و مناجات

ــــــــــــــــــــــــــــــــــ

1 ـ يوسف : 87 .

2 ـ زمر : 53 .

3 ـ كنز العمال : 5869 ; ميزان الحكمه : 10 / 5046 ، القنوط ، حديث 17109 .

4 ـ مستدرك الوسائل : 12 / 59 ، باب 64 ، حديث 13507 .


صفحه 32


را ادامه دهد از اجابتش مانع شده اند ، يا خواسته اند براى اين كه نصيبى ابدى ، و بهره اى هميشگى عايد او شود زمان اجابت دعايش را قيامت قرار دهند ، در هر صورت نااميدى از رحمت حق به هيچ صورت ، عقلى و شرعى و اخلاقى و انسانى نيست ، و مؤمنِ به حضرت حق هرگز به نااميدى نمى گرايد ، و يأس و دلسردى به خود راه نمى دهد .

در زمينه ى مطالب و مسائل مربوط به دعا و اجابت آن رواياتى بسيار مهم در كتابهاى باارزش اسلامى ثبت شده كه ذكر پاره اى از آنها بى مناسبت با
موضوع نيست :

 

عَن أبى عَبدِاللّهِ (عليه السلام) قالَ : إِنَّ العَبدَ لَيَدعُو فَيَقولُ اللّهُ عَزَّ وَ جَلَّ لِلْمَلِكَيْنِ : قَدِ اسْتَجَبتُ لَهُ ، وَلكِنِ احْبَسوهُ بِحاجَتِهِ ; فَإنِّى أُحِبُّ أَنْ أَسمَعَ صَوْتَهُ . وَإِنَّ العَبْدَ لَيَدْعُو فَيَقولُ اللّهُ تَبارَكَ وَتَعالَى : عَجِّلوا لَهُ حاجَتَهُ ; فَإِنّى اُبغِضُ صَوْتَهُ !! (1)

« به راستى عبد دعا مى كند ، پس خداى عز و جل به دو فرشته مى فرمايد : من دعايش را مستجاب كردم ، ولى حاجتش را نگاهداريد تا دعا را ادامه دهد ; زيرا من دوست دارم صدايش را بشنوم . و عبدى دعا مى كند ، پس خداى تبارك و تعالى مى فرمايد : شتابانه حاجتش را برآورده كنيد ; زيرا من از صدايش نفرت دارم » .

 

عَن مَنصور الصَّيقَل قالَ : قُلتُ لاِبِى عَبدِاللّهِ (عليه السلام) : رُبَّما دَعَا الرَّجُلُ بَالدُّعاءِ فَاستُجيبَ لَه ثُمّ أَخَّرَ ذَلكَ إِلى حين قالَ فقالَ : نَعَمْ . قُلتُ : وَلِمَ ذَاكَ لِيَزدَادَ مِنَ الدُّعاءِ ؟ قالَ نَعَمْ .

« منصور صيقل مى گويد : به حضرت صادق (عليه السلام) عرضه داشتم : چه بسا مردى دعا مى كند و مستجاب مى شود ، سپس تا مدتى ظهور اجابت به تأخير مى افتد ، فرمود : آرى . گفتم : براى چيست ، براى اين است كه بيشتر دعا كند ؟ فرمود :

ــــــــــــــــــــــــــــــــــ

1ـ2 ـ كافى : 2 / 489 ، باب من أبطأت عليه الإجابة ، حديث 3 و 2 .


صفحه 33


آرى » .

شرايط دعا   

 

شرايط دعا

دعا كننده اگر بخواهد دعايش مستجاب شود ، لازم است پيش از ورود به عرصه ى دعا شرايطى را رعايت كند ; اين شرايط در روايات نقل شده ى از اهل بيت (عليهم السلام) در معتبرترين كتابها چون كتاب باارزش « اصول كافى » ، « محجّة البيضاء » ، « وسائل الشيعه » ، « جامع احاديث الشيعه » و . . . ثبت است .

شرايط دعا بدون تفسير و توضيح عبارت است از :

طهارت شرعيه از قبيل وضو ، غسل ، تيمم ، پاكى از حق الناس ، اخلاص ، صحيح خواندن متن دعا ، حلال بودن كسب ، صله ى رحم ، صدقه قبل از دعا ، مطيع خدا بودن ، اجتناب از معصيت ، اصلاح عمل ، دعا در سحر ، دعا در نماز وتر ، دعا وقت فجر صادق ، دعا در طلوع آفتاب ، دعا در چهارشنبه بين ظهر و عصر ، صلوات پيش از دعا(1) .

 

شب جمعه

روايات اهل بيت عصمت و طهارت (عليهم السلام) شب جمعه را براى دعا از بهترين و مناسب ترين شبها مى داند ، و شب جمعه را در ارزش و عظمت هم پايه ى شب قدر به حساب مى آورد .

بزرگان دين و اهل بصيرت و راه يافتگان به حريم قدس مى گويند : اگر بتوانيد شب جمعه را به نماز و دعا و ذكر و استغفار به صبح برسانيد ، از انجامش غفلت نورزيد ، زيرا خداى مهربان براى افزودن كرامت اهل ايمان ، فرشتگان را در شب جمعه به آسمان اول مى فرستد ، تا حسناتشان را بيفزايند ، و گناهانشان را

ــــــــــــــــــــــــــــــــــ

1 ـ كافى : 2 / 466 در ابواب مختلف ; محجّة البيضاء : 268 ـ 349 .


صفحه 34


محو كنند .

در حديث معتبر از حضرت صادق (عليه السلام) روايت شده : چه بسا مؤمن براى حاجتى دعا مى كند و خداى تعالى قضاى حاجتش را به تأخير مى اندازد ، تا در ظرف جمعه حاجتش را روا كند(1) .

و از آن حضرت روايت شده : هنگامى كه برادران يوسف از حضرت يعقوب درخواست كردند براى آمرزش گناهانشان از خدا طلب مغفرت كند ، پاسخ داد : به زودى از پروردگارم براى شما درخواست آمرزش مى كنم و درخواست آمرزش را تا سحر شب جمعه به تأخير انداخت تا دعايش براى فرزندانش مستجاب شود(2) .

حضرت باقر (عليه السلام) مى فرمايد : خداى تعالى هر شب جمعه به فرشته اى دستور مى دهد از اوّل شب تا آخر شب از جانب ربّ اعلى ندا دهد كه : آيا بنده ى مؤمنى هست كه پيش از طلوع صبح مرا براى دنيا و آخرتش بخواند تا من دعاى او را مستجاب كنم ؟ آيا بنده ى مؤمنى هست كه پيش از طلوع صبح از گناهش توبه كند تا توبه اش را بپذيرم ؟ آيا بنده ى مؤمنى هست كه من روزى او را تنگ كرده باشم و از من بخواهد پيش از طلوع صبح روزى او را زياد كنم ، پس روزى او را وسعت دهم ؟ آيا بنده ى مؤمن بيمارى هست كه از من درخواست كند پيش از طلوع صبح او را شفا دهم ، تا او را عافيت بخشم ؟ آيا بنده ى مؤمن غمگين محبوسى هست كه پيش از طلوع صبح از من بخواهد او را از زندان رهايى بخشم و اندوهش را برطرف كنم ، تا دعايش را به اجابت برسانم ؟ آيا بنده ى مؤمن مظلومى هست كه پيش از صبح از من بخواهد براى دفع ستم ستمكار به خاطر او از ستمكار انتقام گيرم و حقش را به او برگردانم ؟ فرشته ى حق پيوسته تا طلوع

ــــــــــــــــــــــــــــــــــ

1 ـ دعوات راوندى : 35 ، حديث 83 ; بحار الانوار : 86 / 273 ، باب 2 ، حديث 17 .

2 ـ المقنعة : 155 ; بحار الانوار : 86 / 271 ، باب 2 ، حديث 13 و 19 .


صفحه 35


صبح اين ندا را سر مى دهد(1) .

امام صادق (عليه السلام) فرمود : از ارتكاب گناه در شب جمعه بپرهيزيد كه كيفر گناهان در آن شب دو چندان است ، چنانچه ثواب حسنات چند برابر است ، و كسى كه در شب جمعه معصيت خدا را ترك كند ، خدا گناهان گذشته ى او را بيامرزد و هركه آشكارا در شب جمعه مرتكب گناه شود ، حق تعالى او را به گناهان همه ى عمرش عذاب كند و عذاب گناه آشكار شب جمعه را « به كيفر شكستن حرمت شب جمعه » بر او دو چندان كند(2) .

براى شب جمعه نمازها و دعاها و اوراد و اذكار زيادى نقل شده ، كه از ميان آنها دعاى كميل جايگاه خاصّى دارد .

كميل بن زياد نخعى   

 

كميل بن زياد نخعى

دانشمندان و علماى بزرگ چه شيعه مسلك و چه سنى مذهب ، كميل را به قوت ايمان و قدرت روح و انديشه پاك و خلوص نيت و متخلق به اخلاق حميده و آراسته به اعمال شايسته ستوده اند .

بزرگان هر دو مسلك بر عدالت و جلالت و عظمت و كرامت او اتفاق نظر دارند .

كميل از خواصّ و بزرگان اصحاب اميرالمؤمنين و حضرت مجتبى (عليهما السلام)است(3) .

اميرالمؤمنين (عليه السلام) كميل را يكى از ده نفر ياران مورد اطمينانش به حساب آورده است(4) .

ــــــــــــــــــــــــــــــــــ

1 ـ بحار الانوار : 86 / 282 ، باب 2 ، حديث 27 .

2 ـ بحار الانوار : 86 / 283 ، باب 2 ، حديث 28 ( مضمون حديث ) .

3 ـ مستدركات علم الرجال : 6 / 314 .

4 ـ رسائل سيد مرتضى .


صفحه 36


كميل از بهترين شيعيان و عاشقان و محبّان و علاقه مندان به اميرالمؤمنين (عليه السلام)بوده است(1) .

مسائل و سفارشات و وصايايى كه اميرالمؤمنين به كميل داشته از ايمان عظيم و معرفت فوق العاده كميل حكايت دارد .

اهل سنت كه هيچ گاه به خاطر دورى از حق و عدالت و انصاف و مروّت نظر مثبتى نسبت به پيروان اهل بيت عصمت و طهارت (عليهم السلام) نداشتند ، كميل را در همه ى امور مورد اطمينان معرفى كرده اند(2) .

عرفا و صاحب دلان و اهل سير و سلوك و مشتاقان لقاى محبوب ، كميل را صاحب سرّ اميرالمؤمنين (عليه السلام) و خزانه ى معارف معنوى مولى الموحدين مى شناسند .

كميل ، هجده سال روزگار نورانى و عصر بابركت پيامبر بزرگ اسلام (صلى الله عليه وآله وسلم) را دريافت و از انوار ملكوتى مقام نبوّت بهره مند شد .

كميل ، انسان بزرگوار ، و موجودى شريف و پاك است ، كه به خاطر لياقتش به دست حجاج بن يوسف ثقفى به شرف شهادت نايل آمد ، شهادتى كه محبوبش على (عليه السلام) از وقوعش به او خبر داد .

حجاج بن يوسف خونخوار ، زمانى كه از جانب حاكم ستمگر اموى والى عراق شد به جستجوى كميل برخاست تا او را به جرم محبت اهل بيت (عليهم السلام) و به گناه شيعه بودن كه در فرهنگ بنى اميه بالاترين گناه بود به قتل برساند .

كميل خود را از حجاج پنهان داشت ، حجاج حقوق منسوبان و اقوام كميل را از بيت المال قطع كرد ، زمانى كه كميل از قطع حقوق اقوامش آگاه شد گفت : از عمر من چيزى نمانده ، شايسته نيست وجود من سبب قطع رزق و روزى گروهى شود . از محلّ و مركزى كه پنهان بود درآمد و به نزد حجاج رفت ، حجاج

ــــــــــــــــــــــــــــــــــ

1 ـ بحار الانوار : 33 / 399 ، باب 23 ، حديث 620 .

2 ـ مستدركات علم الرجال : 6 / 314 .


صفحه 37


گفت : براى به كيفر رساندنت در جستجوى تو بودم .

كميل گفت : آنچه از دستت برآيد انجام ده ، از عمر من جز زمانى اندك نمانده ، بازگشت من و تو به زودى به سوى خداست ، مولاى من به من خبر داده قاتل من تويى . آنگاه حجاج فرمان داد تا سر مقدس آن مرد الهى و چهره ى ملكوتى را در حالى كه در سن نود سالگى قرار داشت از بدن جدا كردند . مرقد مطهر او در منطقه ى ثويّه بين نجف و كوفه معروف خاص و عام و زيارتگاه
اهل دل است .

دعاى كميل   

 

دعاى كميل

عارفان عاشق و عاشقان عارف ، بيدار دلان منصف و شايستگان به حقايق متّصف ، جايگاه دعاى كميل را در ميان همه ى دعاها چون جايگاه انسان در ميان همه ى موجودات مى دانند ، چنان كه انسان را اشرف خلايق به حساب مى آورند ، دعاى كميل را اشرف همه ى دعاها مى شمارند و از آن تعبير به « انسان الأدعيه » مى كنند .

نظر و رأى دقيق علامه كم نظير ، محقق خبير ، حديث شناس آگاه ، حضرت مجلسى بر اين است كه دعاى كميل بهترين دعاست .

مجلسى بزرگوار در كتاب « زاد المعاد » ، به نقل از كتاب « اقبال » سيد بن طاوسمى نويسد : كميل گفته : روزى در شهر بصره خدمت مولايم على (عليه السلام) نشسته بودم ، سخن از شب پانزدهم شعبان به ميان آمد . حضرت فرمود : هركه آن شب را به عبادت اِحيا بدارد و دعاى حضرت خضر را بخواند يقيناً دعايش مستجاب مى شود . وقتى حضرت به منزل بازگشت خدمتش مشرف شدم ، چون مرا ديد فرمود : براى چه كارى آمده اى ؟ گفتم : به طلب دعاى خضر به حضورت آمده ام . فرمود : بنشين . سپس به من خطاب كرد : اى كميل ! هنگامى كه اين دعا را حفظ كنى در هر شب جمعه يا ماهى يك بار ، يا سالى يك بار ، يا در طول عمر يك بار


صفحه 38


بخوان ، خواندن اين دعا تو را از شرّ دشمنان كفايت مى كند و يارى مى شوى و روزيت مى دهند و گناهانت آمرزيده مى شود .

اى كميل ! طول مصاحبت و خدمتت سبب شد كه تو را به چنين نعمت و كرامتى سرافراز كنم . سپس فرمود : بنويس . و دعا را به من تلقين فرمود .

عالم ربّانى ، مناجاتى عارف ، مرحوم كفعمى در كتاب باعظمت « مصباح » مى نويسد : اميرالمؤمنين (عليه السلام) اين دعا را در حال سجده قرائت مى كرد !! (1)

خواننده ى اين دعا در شب جمعه پس از رعايت شرايط دعا ، بهتر است دعا را به سوى قبله و با بدنى فروتن و دلى خاشع و نيّتى خالص و چشمى اشكبار و صدايى محزون قرائت كند ; بدون شك دعا با چنين كيفيت به مقام اجابت نزديكتر و ظهور آثارش حتمى است(2) .

چشم اشكبار در پيشگاه حضرت حق از اعتبارى عظيم و ارزشى والا برخوردار است و اشك چشم و گريه ى باسوز ، سبب آمرزش گناه و خاموش شدن آتش غضب ربّ و عامل جذب رحمت حق به سوى گريه كننده است(3) .

از حضرت صادق (عليه السلام) روايت شده : چيزى نيست مگر اين كه براى آن پيمانه و وزنى است جز گريه ، قطره اى از آن درياهايى از آتش را خاموش كند ; هنگامى كه چشم اشكين شود ، چهره تيرگى و خوارى نبيند و چون اشك روان گردد خدا آن را بر دوزخ حرام گرداند ; به راستى اگر در امّتى يك گريان باشد همه مورد ترحم قرار گيرند(4) .

و نيز آن حضرت فرموده : هر ديده اى در قيامت گريان است مگر سه ديده : ديده اى كه از آنچه خدا حرام كرده بر هم نهاده شده ، و ديده اى كه در راه خدا بيدارى كشيده ، و ديده اى كه در دل شب از بيم خدا گريسته است(5) .

ــــــــــــــــــــــــــــــــــ

1 ـ مصباح كفعمى : 555 .

2ـ3 ـ محجّة البيضاء : 2 / 285 ، آداب الدعاء وهى عشرة .

4 ـ كافى : 2 / 481 ، باب البكاء ، حديث 1 .

5 ـ كافى : 2 / 80 ، باب اجتناب المحارم ، حديث 2 .




بازدید ترین مطالب سال

انتخاب کوفه به عنوان مقر حکومت امام علی (ع)

حکایت خدمت به پدر و مادر

داستانى عجيب از برزخ مردگان‏

فلسفه نماز چیست و ما چرا نماز می خوانیم؟ (پاسخ ...

رضايت و خشنودي خدا در چیست و چگونه خداوند از ...

چگونه بفهميم كه خداوند ما را دوست دارد و از ...

سخنراني مهم استاد انصاريان در روز شهادت حضرت ...

نرم افزار اندروید پایگاه اطلاع رسانی استاد ...

در کانال تلگرام مطالب ناب استاد انصاریان عضو ...

مرگ و عالم آخرت

پر بازدید ترین مطالب ماه

سِرِّ نديدن مرده خود در خواب‏

مبعث پیامبر اکرم (ص)

ذکری برای رهایی از سختی ها و بلاها

سرانجام كسي كه نماز نخواند چه مي شود و مجازات ...

طلبه ای که به لوستر های حرم امیر المومنین ...

تنها گناه نابخشودنی

چند روايت عجيب در مورد پدر و مادر

رمز موفقيت ابن ‏سينا

رفع گرفتاری با توسل به امام رضا (ع)

راه كنترل شهوت چگونه است؟

پر بازدید ترین مطالب روز

اهمیت و ارزش و فضیلت های ماه شعبان

اهمیت ذکر صلوات در ماه شعبان

آیا حوریان و لذت های بهشتی فقط برای مردان است؟

بهترین دعاها برای قنوتِ نماز

آيا فكر گناه كردن هم گناه محسوب مي گردد، عواقب ...

آیا تصویر امام زمان را دیده اید!

وظیفه ما در مقابل اموات که در برزخ هستند چیست؟

چگونه امام موسی کاظم (ع) که همیشه در زندان ...

چگونه بفهیم عاقبت به خیر می‌شویم یا نه؟

داستان شگفت انگيز سعد بن معاذ