فارسی
جمعه 22 فروردين 1399 - الجمعة 16 شعبان 1441

سجده و مقام توحيد ذات

در «پرواز ملكوت» قسمت دوم آمده :

در نزد اهل معرفت سجده ، اشاره است به مقام توحيد ذات و حكم به استهلاك همه افعال و اسما و صفات در ذات و مشاهده فنای همه موجودات به جز ذات باقی احديت كه بقای ابدی و سرمدی دارد .

و توضيح اين مطلب به اختصار آن است كه : برای عابد متأله در نماز كه معراج حقيقی و نردبان وصول است ، مراتب كمال يكی پس از ديگری دست می دهد ، پس در حال قيام كه تجلی افعالی حضرت معبود حاصل شود ، نمازگزار مشاهده نمايد كه مبدء و منتهای وجود از خدا و به سوی اوست و تمام قوت و اراده مختص ذات حضرت قيوم است و هيچ جريانی و رويدادی در ملك او بدون مشيت او امكان وقوع ندارد و فعال ما يشاء در ملك هستی فقط اوست و لا غير .

لا مُؤَثِّرَ فی الْوُجُودِ إلاّ اللّهُ[86] .

هيچ تأثير گذاری در وجود غير از خدا نيست .

و در اين مقام است كه توحيد افعالی برای سالك متأله دست دهد ، سپس كه مجالت ركوع رسيد ، از اين مرتبه بالاتر رفته مشاهده می كند كه همه اشيا تجلی اسما و صفات حضرت حق متعالند و متجلی در اشيا اوست كه به كمال و بهای خود در همه اشيا جلوه گری كند .

وَلِلّهِ الْأَسْماءُ الْحُسْنَی [87] .

و نيكوترين نام ها [ به لحاظ معانی ] ويژه خداست .

سپس از اين مقام ترقی نموده و در سجده كه مقام فنا است مشاهده می كند كه ذوات اشيا همه فانی و هالك اند و حقيقت ذاتشان بجز فقر و تدلی و نفس ربط چيز ديگری نيست و حقيقت اين است كه :

كُلُّ شَیْ ءٍ هَالِكٌ إِلاَّ وَجْهَهُ [88] .

هر چيزی مگر ذات او هلاك شدنی است .


  • عرضه كردم دو جهان بر دل كار افتاده بجز از عشق تو باقی همه فانی دانست[89]

  • بجز از عشق تو باقی همه فانی دانست[89] بجز از عشق تو باقی همه فانی دانست[89]

و اگر در تسبيح و تنزيه حق تعالی ، در اين حال اسم مبارك رب را كه از امهات اسما است به يای متكلم اضافه می كند ، از راه مراعات ادب حضور و محضر است و تأديبی است كه رب العالمين فرموده ، چنانچه نبیّ اسلام صلی الله عليه و آله فرمود :

أدَّبَنی رَبّی وَأحْسَنَ تَاْديبی[90] .

پروردگارم مرا به ادب آراست و نيكو آراست .

و عابد متأله و متأدب به ادب الهی را نرسد كه تجری نموده و بر خلاف دستور :

سَبِّحِ اسْمَ رَبِّكَ الْأَعْلَی [91] .

نام پروردگار برتر و بلند مرتبه ات را [ از هرچه رنگ شرك خفی و جلی دارد ] منزّه و پاك بدار .

پرده دری كند .

و نيز گرچه سجده مقام فنای ذوات است ، لكن اين اضافه رب به ياء ، اشاره به آن است كه خدای سبحان همان گونه كه خالق همه اشيا است ، بر همه موجودات نيز وكيل است و نايب مناب همه اشيا است .

اللّهُ خَالِقُ كُلِّ شَیْ ءٍ وَهُوَ عَلَی كُلِّ شَیْ ءٍ وَكِيلٌ [92] .

خدا آفريننده هر چيزی است و او بر هر چيزی نگهبان و كارساز است .

و اما ذكر صفت اعلی برای رب از آن جهت كه چون به تجلی ذاتی فنای كلی دست دهد و حقيقت :

كُلُّ مَنْ عَلَيْهَا فَانٍ [93] .

همه آنان كه روی اين زمين هستند ، فانی می شوند .

جلوه كند ، علو ذاتی حضرت حق بر همه اشيا مشهود گردد و حقيقت :

وَيَبْقَی وَجْهُ رَبِّكَ ذُو الْجَلاَلِ وَالاْءِكْرَامِ [94] .

و تنها ذات باشكوه و ارجمند پروردگارت باقی می ماند .

را درك كند و می بيند كه علو واقعی و استعلای حقيقی به نحوی كه همه ذوات را فانی و مستهلك نموده است مخصوص ذات علیّ اعلی است .

« فَلَهُ الْعُلُوُّ الْأعْلی فَوْقَ كُلِّ عالٍ »[95] .

و اما تقارن تسبيح به حمد از آن روست كه در ركوع گفته شد كه چون مرجع تسبيح حق تعالی به سعه وجودی او من جميع الجهات است ، لذا تسبيحش عين حمد و ثنا است .

و نيز برای آن كه ساجد ـ كه همه ذوات وجودات را بجز وجود حق تعالی نفی كرد ـ مستشعر آن شود كه هر چه می بيند حق سبحان قائم مقام اوست و او است ظاهر به نفس .




پر بازدید ترین مطالب سال
پر بازدید ترین مطالب ماه
پر بازدید ترین مطالب روز