فارسی
يكشنبه 26 خرداد 1398 - الاحد 12 شوال 1440

هر كس به هر مقام و مرتبه‏اى از معنويت و ارزش رسيد ، بى‏ترديد از بركت اين رنگ رسيد و هر كس وجود خود را از اين رنگ بى‏نصيب نمود به ننگ نشست .

بر همه ما لازم است از اخلاق و روش و منش پيامبر صلي الله عليه و آله به ويژه مهرورزى و دل سوزى‏اش نسبت به همه درس بگيريم چنان كه قرآن مجيد فرموده ، او در همه امور براى شما سرمشق نيكويى است .

لَقَدْ كَانَ لَكُمْ فِى رَسُولِ اللّه‏ِ أُسْوَةٌ حَسَنَةٌ . . . 1 .

يقيناً براى شما در [ روش و رفتار ] پيامبر خدا الگوى نيكويى است . . .

مهرورزى پيامبر صلي الله عليه و آله از آثار رحمت خدا

مؤمن مهرورز و نرم خو و رقيق القلب همچون آهن ربايى بسيار قوى ، مردم را به حوزه ايمان و اخلاق جذب مى‏كند و وجودش به تعداد مؤمنان و ياران خدا مى‏افزايد و در حقيقت واسطه فيض بين خدا و بندگان او مى‏شود .

در اين زمينه قابل توجه در قرآن مجيد مى‏خوانيم :

فَبَِما رَحْمَةٍ مِنَ اللّه‏ِ لِنتَ لَهُمْ وَلَوْ كُنتَ فَظّاً غَلِيظَ الْقَلْبِ لاَنفَضُّوا مِنْ حَوْلِكَ فَاعْفُ عَنْهُمْ وَاسْتَغْفِرْ لَهُمْ وَشَاوِرْهُمْ فِى الاْءَمْرِ . . . 2 .

[ اى پيامبر ! [پس به مهر و رحمتى از سوى خدا با آنان نرم خوى شدى ، و اگر درشت خوى و سخت دل بودى از پيرامونت پراكنده مى‏شدند ؛ بنابراين از آنان گذشت كن ، و براى آنان آمرزش بخواه ، و در كارها با آنان مشورت كن . . .

در اين آيه شريفه با جمله فَبَِما رَحْمَةٍ مِنَ اللّه‏ِ نشان مى‏دهد كه نرمى و خوش‏خلقى و مهرورزى پيامبر صلي الله عليه و آله از آثار رحمت خدا در وجود اوست .

آرى ؛ پيامبر صلي الله عليه و آله كه ايمانى برتر از ايمان همه مؤمنانِ دوران تاريخ دارد و دانش و بصيرتش فوق همه دانش‏ها و بصيرت‏هاست ، اقتضا دارد عملاً وصل به صفات حق باشد و از آن درياى بى‏نهايتِ مهر و محبّت و عاطفه و كرم و جود و سخاوت و فضل و احسان خودش ، برابر با ظرفيتش بنوشد و بى‏دريغ و بدون مضايقه به ديگران هم بنوشاند .

ارتباط پيامبر صلي الله عليه و آله با حضرت حق و توجه عميقش به صفات پروردگار و ايمان بى‏نظيرش به خدا و قيامت ، قلب پاك او را از نرمى و رقت و مهربانى و عاطفه و صفايى برخوردار كرد كه نمونه و مانندى در همه هستى ندارد .

او در پى عشق شگفت‏انگيزش به حضرت حق ، از نظر عبادت و بندگى در مقامى قرار گرفت كه بى‏ترديد هيچ فرشته مقربى و انسان عابدى تا ابد به او نخواهد رسيد و در پى مهرورزى و علاقه‏اش به ديگران از نظر خدمت رسانى و حل مشكلات مردم و كمك و يارى به آنان به جايى رسيد كه دست عمل كسى به آنجا نمى‏رسد .

 گر برود سر چه غم بر سر سوداى يار  عاشق دلداده را بر سر و سامان چه كار
 وصل چو باشد ز پى ، سخت نيايد فراق  گُل چو به دست اوفتاد ، سهل بود زخم خار
 زلف تو تنها نبرد دين و دل از دست من  بسته هر حلقه‏اى چون دل من صد هزار
 مست وصال تو هست زاهد خلوت‏نشين  محو جمال تو هست عابد شب زنده‏دار
 تا تو در اين پرده‏اى ، عشق بود پرده سوز  تا تو در اين خانه‏اى ، عقل بود پرده‏دار
 زنده جاويد كيست ؟ كشته شمشير عشق  دوست اگر مى‏زند تيغ ، دلا سر بخار3

خلق عظيم پيامبر صلي الله عليه و آله

حضرت حق از باب رحمت و مهرورزى‏اش به انسان ، پيامبرش را كه داراى خلق عظيم بوده و از وى در قرآن مجيد به همين عنوان ياد كرده است ، اسوه و سرمشق قرار داده تا هر انسانى كه خواهان خير دنيا و آخرت است با درس گرفتن از روش و منش او به خير دنيا و آخرت برسد .

وَإِنَّكَ لَعَلَى خُلُقٍ عَظِيمٍ 4 .

و يقيناً تو بر ملكات و سجاياى اخلاقى عظيمى قرار دارى .

در توضيح « خلق عظيم » گفته‏اند :

استقامت ورزيدن نسبت به حق ، گشاده دستى در بذل و بخشش به جا ، تدبير امور به مقتضاى خردورزى و عقل با رعايت صلاح و رفق و مدارا ، تحمل سختى و رنج در مسير هدايت‏گرى ، گذشت و عفو ، پافشارى نسبت به يارى دادن به مؤمنان ، دورى و اجتناب از حسد و حرص5 .

امامان معصوم قدس سرهما مصاديق تام و كامل آياتى هستند كه در آن آيات سخن از نور و ايمان و جهاد و هجرت و اخلاق و كرامت و ديگر فضائل به ميان آمده است6 .

آنان به خاطر كمال عقل و ايمان و عمل و اخلاقشان ، به عنوان امام و پيشواى مردم انتخاب شده‏اند كه مردم در همه امور زندگى خود به آن منبع كرامت و فضيلت اقتدا كنند و از اين راه سعادت دنيا آخرت خويش را تأمين نمايند .

حضرت امام باقر عليه السلام فرمود :

« نَحنُ حُجَّةُ اللّه‏ِ وَنَحْنُ بَابُ اللّه‏ِ وَنَحنُ لِسانُ اللّه‏ِ وَنَحنُ وَجهُ اللّه‏ِ وَنَحنُ عَينُ اللّه‏ِ فِى خَلقِهِ وَنَحنُ وُلاَةُ أمرِ اللّه‏ِ فِى عِبَادِهِ » 7 .

ما حجت خدا و باب خدا و زبان خدا و وجه خدا و چشم خدا در ميان خلق و واليان امر خدا در ميان بندگانش هستيم .

محبّت پيامبر صلي الله عليه و آله به امت

بى‏ترديد در ميان امت آنان كه در حدّ سعه وجودى خويش به خدا و پيامبر صلي الله عليه و آله عشق مى‏ورزند و برابر وسع و طاقت خود در عبادت و طاعت مى‏كوشند ، خدا و پيامبر هم به آنان محبّت مى‏ورزند و در دنيا و آخرت از لطف و رحمت بهره‏مندشان مى‏سازند ، روايت زير كه از روايات مهم و با ارزش است به اين حقيقت اشاره دارد :

منصور دوانيقى از جدش عباس كه عموى پيامبر صلي الله عليه و آله است نقل مى‏كند :

من و رسول خدا كنار در ايستاده بوديم ، فاطمه زهرا عليه‏السلام در حالى كه حضرت امام حسين عليه السلام در آغوشش بود ، رسيد ، رسول خدا پيش رفت و حسين را گرفت و پرسيد فاطمه من چرا گريه مى‏كنى ؟

عرضه داشت : زنان به من زخم زبان مى‏زنند و سرزنشم مى‏كنند كه همسر تو فقير و تهيدست است ، پدرت پيامبر ، تو را به مسكين و فقير شوهر داده است !

حضرت فرمود : دخترم ! من تو را شوهر ندادم بلكه خدا عقد تو را با على در عرش بست و جبرئيل هم شاهد عقد بود .

خدا به جهان نگريست ، پدرت را به پيامبرى برگزيد و ديگر بار نگريست على را انتخاب كرد ، آنگاه به من وحى فرمود : تو را با على تزويج كنم و او را وصى خود گردانم ، او قلباً از همه مردم شجاع‏تر استو از همه بردبارتر است و از نظر آراسته بودن به اسلام از همه مقدم‏تر است و از تمام مردم سخى‏تر و از نظر اخلاق بهتر است .

فاطمه من ! قيامت لواى حمد و كليدهاى بهشت را به من مى‏سپارند و من در اختيار على قرار مى‏دهم ، آدم و همه فرزندانش زير آن لوايند سپس على را كنار حوض قرار مى‏دهم تا هر كه را از امت من مى‏داند آب دهد .

امام حسن و امام حسين عليهما السلام فرزندان تواند ، چون لواى حمد را به دست على دهم منادى فرياد مى‏كند ، جدت ابراهيم عالى است و بردارت على عالى است ، هنگامى كه من دست به شفاعت بزنم على هم در شفاعت به من كمك دهد ، اى فاطمه ! گريه مكن من با مردن از تو جدا مى‏شوم ، فاطمه محزون شد و گفت : شما را كجا مى‏بينم ؟ فرمود : زير لواى حمد در آنجا امت مرا شفاعت كن .

فاطمه مرا در صراط مى‏بينى كه جبرئيل باز جانب راست من و ميكائيل از جانب چپ من و اسرافيل پيش روى من و همه فرشتگان پشت سر من هستند و من فرياد مى‏زنم :

« يا رَبِّ أُمَّتِى أُمَّتى هَوِّنْ عَلَيْهِمْ الْحِسابَ ثُمَّ أنْظُرُ يَمِيْناً وشِمالاً إِلى أُمَّتِى وَكُلُّ نَبِىٍّ يَوْمَئِذٍ مُشْتَغِلٌ بِنَفْسِهِ يَقُول يا رَبِّ نَفْسِى نَفْسِى وأنا أَقُولُ : يا رَبِّ أُمَّتِى أُمَّتِى فَأَوَّلُ مَنْ يَلْحَقُ بِى يَوْمَ القِيامَةِ مِنْ أُمَّتى أنْتِ وَعَلِىٍّ وَالْحَسَنِ والْحُسَيْنِ فَيَقُولُ الرَّبُّ : يا مُحَمَّدُ إِنَّ أُمَّتَكَ لَوْ أَتَوْنِى بِذُنُوبٍ كَأمْثالِ الْجِبالِ لَغَفَرْتُ لَهُمْ ما لَمْ يُشْرِكُوا بِى شَيئاً يُوالُوا لِى عَدُّوَّاً » 8 .

پروردگارا ! امتم ، امتم ، حساب را بر آنان آسان كن ، سپس از راست و چپ به امتم مى‏نگرم . در آن روز هر پيامبرى سرگرم وضع خود است ، مى‏گويد : پروردگارا ! خودم ، خودم ، و من مى‏گويم : پروردگارا امتم ، امتم . اول كسى كه از امتم در قيامت به من مى‏پيوندد تو و على و حسن و حسين هستيد ، پس خداوند مى‏گويد : اى محمد ! اگر امتت گناهانى چون كوه‏ها بياورند هر آيينه آنان را مورد آمرزش قرار مى‏دهم در صورتى كه به من شرك نورزيده باشند و با دشمنانم دوستى نكرده باشند .

مهرورزى پيامبر صلي الله عليه و آله با كودكان

عالم بزرگ ، اخلاقى كم نظير ، فقيه جامع ، مرحوم ملا احمد نراقى در كتاب پر نكته و ظريف « طاقديس » خود روايت مى‏كند كه روزى كودكانى چند در مدينه ميان كوچه راه را بر پيامبر عزيز اسلام بستند و از حضرت خواستند كه آنان را نيز مانند حسن و حسين بر دوش خود سوار كند و بگرداند و بر پشت خود بنشاند و سوارى دهد ، حضرت به درخواست كودكان پاسخ مثبت داد و آنان را چون دو جگر گوشه‏اش مورد مهر و محبّت بى‏شائبه‏اش قرار داد .

مسجديان به انتظار پيامبر صلي الله عليه و آله بودند تا نماز جماعت ظهر را با حضرت بخوانند ولى از آمدن حضرت خبرى نشد ، حضرت على عليه السلام از صف جماعت بيرون آمد و به جستجوى پيامبر صلي الله عليه و آله از مسجد خارج شد ، پيامبر صلي الله عليه و آله را در ميان كوچه در محاصره كودكان ديد كه حضرت را رها نمى‏كردند ، پيامبر به على فرمود : از خانه تعدادى گردو بياورد و مرا از كودكان بخر ، على عليه السلام با پرداخت چند گردو پيامبر صلي الله عليه و آله را از كودكان خريد ، پيامبر صلي الله عليه و آله در مسير رفتن به مسجد به على عليه السلام فرمود : برادرميوسف را به ثمن بخس كه چند درهم كم ارزش بود به فروش رساندند ولى امت من مرا از يوسف ارزان‏تر فروختند ! !

درخواست محبّت‏آميز پيامبر صلي الله عليه و آله در شب معراج

محبّت و عشق اهل ايمان محبتى نيست كه در خانه قلب حبس باشد و منافعش به ديگران نرسد ، محبتى است جهت‏دار ، و مثبت و داراى كاربردى عظيم ، محبتى است كه چون نور خورشيد به هر كس و به هر خانه‏اى و به هر موجودى و به هر سرزمينى مى‏تابد ، نمى‏توان جلوى تابش آن را گرفت .

كسى نمى‏توانست مانع هزينه شدن محبّت انبياء و امامان قدس سرهما و اوليا شود ، آنان عاشق خلق حق بودند و تا جايى كه در قدرتشان بود از هزينه كردن عشق و محبّت خود دريغ نداشتند .

اهل حالى اين روايت با ارزش را از كتاب « جنّات الخلود » نقل مى‏كرد :

پيامبر صلي الله عليه و آله در شب معراج از حضرت حق پرسيد : نهايتاً با امت من در قيامت چه خواهى كرد ؟ به رسول خدا صلي الله عليه و آله خطاب شد : قيامت محشرم را دو بخش مى‏كنم ، از يك بخش محشر تو فرياد بزن : امتى امتى و من از بخش ديگر پاسخ مى‏دهم : رحمتى رحمتى !

توجه داشته باشيم كه عنوان امت بر هر كسى صادق نيست ، اين عنوان ويژه مردمى است كه از ايمان و عمل و اخلاق در حدّ لازم برخوردار باشند و شايستگى جلب رحمت خدا در آنان موجود باشد .

ممكن است برخى در ابتداى كار مصداق امت باشند ولى در پايان عمر از اين مصداق خارج گردند و ممكن است در ابتداى عمر مصداق امت نباشند ولى پس از آن مصداق امت گردند .

مهرورزى مسيح عليه السلام به گنهكار

حضرت عيسى عليه السلام كه در كمال زهد و بى‏رغبتى به امور دنيا مى‏زيست و همسرى هم انتخاب نكرد ، روزى از خانه زن بدكاره‏اى بيرون آمد ، حواريون او را ديده ، شگفت زده شدند ، حضرت عيسى به آنان گفت :

سبب آمدن من به اين خانه براى اين است كه بيماران دو گروه‏اند : بيمارانى كه مى‏توانند با پاى خود نزد طبيب روند و بيمارانى كه بر اثر شدت بيمارى از پاى درآمده و از رفتن نزد طبيب ناتوان و عاجزند و طبيب بايد براى علاج آنان نزدشان رود ، اين زن بدكاره از گروه دوم است كه لازم بود طبيب براى درمان او نزد وى رود و من براى درمان او نزد وى رفتم و من به خاطر هدايت بدكاران مبعوث شده‏ام9 .

مهرورزى موسى عليه السلام

از جمله عللى كه موسى بن عمران عليه السلام را به مقامات موسويّه و درجات عاليه رسانيد و او را در دايره محبوبيت الهيه قرار داد ، سجده‏هاى فروتنانه‏اش در پيشگاه حق و مهرورزى‏اش نسبت به خلق بود .

خدا به او فرمود : روزگارى كه به شغل شبانى و چرانيدن گوسپندان اشتغال داشتى ، برّه‏اى از ميان گلّه گريخت ، تو به دنبال او روان شدى ، به اندازه‏اى آن برّه تو را به دنبال خود دوانيد كه خسته شدى ولى در نهايت به او رسيدى و او را بغل گرفته ، نوازش كردى و به گلّه بازگردانيدى و بر او خشم نگرفتى و به وى تندى ننمودى ، كسى كه با حيوان رميده‏اى اين گونه برخورد كند لايق و شايسته معلمى و هدايت گرى نسبت به انسان‏هاست ، از اين جهت به مقام نبوت و رسالت برگزيده شد .

 مردان خدا پرده پندار دريدند  يعنى همه جا غير خدا يار نديدند
 هر دست كه دادند از آن دست گرفتند  هر نكته كه گفتند همان نكته شنيدند
 يك طايفه را بهر مكافات سرشتند  يك سلسله را بهر ملاقات گزيدند
 همت طلب از باطن پيران سحرخيز  زيرا كه يكى را ز دو عالم طلبيدند
   
 زنهار مزن دست به دامان گروهى  كز حق ببريدند و به باطل گرويدند
 مرغان نظرباز سبك‏سير فروغى  از دامگه خاك بر افلاك پريدند
 كوتاه نظر غافل از آن سرو بلند است  كين جامه به اندازه هر كس نبريدند10

مهرورزى ابراهيم خليل عليه السلام

قرآن مجيد كه كتاب عشق و محبّت و مهر و عطوفت و معرفت و بصيرت است در زمينه مهرورزى و محبت حضرت ابراهيم عليه السلام مى‏فرمايد :

فَلَمَّا ذَهَبَ عَنْ إِبْرَاهِيمَ الرَّوْعُ وَجَاءَتْهُ الْبُشْرَى يُجَادِلُنَا فِى قَوْمِ لُوطٍ * إِنَّ إِبْرَاهِيمَ لَحَلِيمٌ أَوَّاهٌ مُنِيبٌ * يَاإِبْرَاهِيمُ أَعْرِضْ عَنْ هذَا إِنَّهُ قَدْ جَاءَ أَمْرُ رَبِّكَ وَإِنَّهُمْ آتِيِهمْ عَذَابٌ غَيْرُ مَرْدُودٍ 11 .

پس هنگامى كه ترس و دلهره از ابراهيم برطرف شد و آن مژده به او رسيد ، با ما درباره قوم لوط [ به قصد دفع عذاب از آنان ] به گفتگو پرداخت . * به راستى كه ابراهيم بسيار بردبار و دلسوز و روى‏آورنده [ به سوى خدا [بود . * اى ابراهيم ! از اين [ گفتگو [درگذر ؛ زيرا فرمان پروردگارت [ بر عذاب قوم لوط [فرا رسيده و يقيناً آنان را عذابى بدون بازگشت خواهد آمد .

ابراهيم عليه السلام با آگاه شدن از مأموريت فرستادگان خدا كه براى هلاك كردن قوم لوط كه قومى گنهكار و زشت كردار بودند ، با آنان به مجادله و گفتگو پرداخت كه از عذاب و هلاك كردن آنان صرف نظر نمايند و به آنان مهلت معينى داده شود ، باشد كه در آن مهلت معين توبه كنند و از عمل زشت خود دست بردارند و روى به ارزش‏ها كنند تا مورد رحمت ومهر خدا قرار گيرند .

اين درخواست براى آن قوم پليد از شخصى مانند ابراهيم عليه السلام درخواست نابجايى نبود زيرا :

أولاً : اين درخواست ريشه در ارزش‏هاى اخلاقى ابراهيم داشت كه در سه حقيقتِ حليم و اوّاه و منيب نمود پيدا كند و در آيه شريفه بيان شده است .

ثانياً : قطعى بودن عذاب از جانب خدا براى او معلوم نبود و وقتى قطعى بودن عذاب روشن نباشد ، درخواست مهلت و شفاعت براى اهل گناه بجا و صحيح است .

قطعى بودن عذاب را فرستادگان حق پس از درخواست ابراهيم عليه السلام و شفاعتش به ابراهيم خبر دادند و گفتند كه اين عذاب حتمى و غير قابل بازگشت است .

درخواست مهرورزى براى ذريّه

مهرورزى مثبت از چنان ارزشى برخوردار است كه ابراهيم مهربان از خداى مهربان براى ذريه و نسلش در قلوب مؤمنان درخواست مهربانى و مهرورزى مى‏كنند :

رَبَّنَا إِنِّى أَسْكَنتُ مِن ذُرِّيَّتى بِوَادٍ غَيْرِ ذِى زَرْعٍ عِندَ بَيْتِكَ الُْمحَرَّمِ رَبَّنَا لِيُقِيمُوا الصَّلوةَ فَاجْعَلْ أَفْئِدَةً مِنَ النَّاسِ تَهْوِى إِلَيْهِمْ وَارْزُقْهُم مِنَ الَّثمَرَاتِ لَعَلَّهُمْ يَشْكُرُونَ 12 .

پروردگارا ! من برخى از فرزندانم را در درّه‏اى بى‏كشت و زرع نزد خانه حرمت يافته‏ات سكونت دادم ؛ پروردگارا ! براى اين كه نماز را بر پا دارند ؛ پس دل‏هاى گروهى از مردم را به سوى آنان علاقمند و متمايل كن ، و آنان را از انواع محصولات و ميوه‏ها روزى بخش ، باشد كه سپاس گزارى كنند

بايد به اين نكته مهم توجه داشت كه ذريه ابراهيم عليه السلام فقط اسماعيل و اسحاق و فرزندشان در زمان خودشان نمى‏شود بلكه كلمه ذريه ، شامل نسل مؤمن ابراهيم عليه السلام و به ويژه امامان معصوم و اهل بيت پيامبر قدس سرهما كه همه از ذريه ابراهيم‏اند ، مى‏شود .

چنان كه در روايات زيادى به اين معنا اشاره شده است ، از جمله در روايتى از اميرالمؤمنين عليه السلام نقل شده كه فرموده :

« نَحْنُ آلُ إبْراهِيْمَ » 13 .

علامه مجلسى روايات متواتره‏اى از طريق شيعه و اهل سنت در كتاب با عظمت بحار الأنوار نقل مى‏كند كه دوستى نسبت به اهل بيت قدس سرهما و عشق ورزى به آنان و يارى نمودن ايشان و اعتقاد به امامتشان واجب است .

آن مرد بزرگ روايات مستفيضه‏اى را نقل مى‏كند كه مقصود از ذريّه در دعاى ابراهيم كه براى آنان در قلوب مؤمنان درخواست محبّت مى‏كند نيز اهل بيت و امامان معصوم قدس سرهما هستند .

آنان كه خواهان سعادت و خوشبختى در دنيا و آخرت‏اند لازمه تأمين اين سعادت شناخت اهل بيت و امامان معصوم قدس سرهما است كه نتيجه قهرى آن مهرورزى و عشق و محبّت به آنان است .

يوسف عليه السلام و مهرورزى

سرگذشت عبرت‏آموز حضرت يوسف عليه السلام دريايى از مهر و محبت‏ها و عشق و علاقه‏ها و يا نقطه مقابل آن بى‏مهرى و بى‏محبتى‏ها است.

توجه به داستان زندگى آن شخصيت ممتاز ـ كه به تعبير قرآن كريم بهترين داستان14 است ـ و ويژگى‏هاى قابل توجه آن ، نكاتى را در ذهن هر خواننده‏اى از دنياى مهر و محبت و يا بى‏مهرى‏هاى غيرمنطقى روشن مى‏كند و جايگاه ويژه عشق و مهرورزى در زندگى و يا ثمره شقاوت و رذالت و بى‏مهرى را نمايان مى‏سازد .

هر چند حيات يوسف صديق پرده‏هاى بسيارى براى نمايش در باب كمال انسانى دارد ، اما اين مقام در سدد بيان زواياى حيات او به صورت كامل نيست، بلكه تنها نكته‏هايى كوتاه از زندگى پربار او كه بشارتهايى از مهر و محبت را نويد مى‏دهد بيان مى‏شود.

انحراف در به كارگيرى محبت

يعقوب عليه السلام به دليل اصرار بسيار زياد و اظهار علاقه خاله يوسف براى نگهدارى از او حضانت يوسف عليه السلام را به او سپرد .

سالى كه يعقوب از خاله خواست تا يوسف را به او برگرداند ، خاله با دنياى محنت و غم به سبب جدايى از يوسف مواجه شد، چاره‏اى انديشيد تا بتواند سال ديگرى يوسف را در كنار خود نگاه دارد.

شعله عشق و محبت يوسف چنان حرارتى داشت كه خاله را مجبور ساخت با تهمت دزدى او را نزد خود نگاه دارد به اين ترتيب كه كمربند گران بهايى ـ كه ميراث خانوادگى وى بود ـ را برداشت و زير پيراهن يوسف بست و دست كودك را گرفت و به سوى خانه يعقوب برد كه امانت را به صاحبش تحويل دهد.

كودك ، در دامان پدر نشسته بود كه خاله‏اش سراسيمه بازگشت ؛ يعقوب از اين بازگشت ناگهانى تعجب كرد و علت را پرسيد.

خاله گفت: كمربند گرانبهايم گم شده است، شايد يوسف دزديده باشد و شروع به بازجويى يوسف كرد. ناگاه از شوق فريادى كشيد و كمربند را بر كمر يوسف زير پيراهن نشان داد و براى كودك تقاضاى كيفر كرد.

كيفر دزد در مذهب ابراهيم خليل عليه السلام چنين بود كه دزد بايد يك سال برده صاحب مال شود.

شاكى، خود قاضى شد و حكم صادر كرد و يعقوب پاره تنش را به خاله پس داد و تسليم بردگى يك ساله جگر گوشه‏اش گرديد.

خاله براى رسيدن به خواهش دل و درمان عشق و محبت خويش و كثرت علاقه و مهر و محبتى كه به يوسف داشت در به كارگيرى محبت منحرف شد و به عزيزترين افراد نزد خود تهمت دزدى زد و دروغ گفت و او را به دامان خود برگرداند.

محبت سرشار يعقوب به يوسف

ويژگى‏ها و شاخص‏هاى بسيار با ارزشى در وجود يوسف باعث محبت و مهر خاصى از جانب يعقوب به او بود كه به سبب اين ارزشها يعقوب عشق و علاقه و محبت بيشترى نسبت به يوسف در مقابل ساير برادران داشت.

مسلم است كه اين برترى دادنِ يوسف، جهتى الهى و معنوى داشته نه اين كه مانند بعضى از پدران به خاطر امور دنيايى و ظاهرى، فرزندى را بر فرزند ديگر ترجيح دهند و هيچ قصد معنوى و الهى را در نيّت نداشته باشند ، از جمله: يوسف علاوه بر رويى زيبا و اندامى زيبا، روانى زيبا داشت و از زيبايى ظاهر و باطن برخوردار بود ، پاكيزه‏روى و پاكيزه خوى و پاكيزه سرشت بود ، داراى هوشى سرشار، ادب و خردمندى بى‏شمار و خوب خوبان روزگار بود.

روز به روز مهر پدر بر اين فرزند افزوده مى‏گشت تا اين كه يوسف خوابى ديد كه از آينده درخشنده‏اش خبر مى‏داد و مهر پدر را به وى دو چندان كرد.

يوسف خواب خود را براى پدر چنين وصف كرد:

إِذْ قَالَ يُوسُفُ لاِءَبِيهِ يَا أبَتِ إِنِّى رَأَيْتُ أَحَدَ عَشَرَ كَوْكَباً وَالشَّمْسَ وَالْقَمَرَ رَأَيْتُهُمْ لِى سَاجِدِينَ 15 .

[ ياد كن ] آن گاه كه يوسف به پدرش گفت : پدرم ! من در خواب ديدم يازده ستاره و خورشيد و ماه برايم سجده كردند !

پدر به حقيقت خواب فرزند پى برد و دانست كه خبرى از مقام بلند او در آينده است و در تعبير خواب به فرزندش چنين گفت:

يَابُنَىَّ لاَ تَقْصُصْ رُؤْيَاكَ عَلَى إِخْوَتِكَ فَيَكِيدُوا لَكَ كَيْداً إِنَّ الشَّيْطَانَ لِلاْءِنسَانِ عَدُوٌّ مُبِينٌ 16 .

اى پسرك من ! خواب خود را براى برادرانت مگو كه نقشه‏اى خطرناك بر ضد تو به كار مى‏بندند ، بدون شك شيطان براى انسان دشمنى آشكار است . وَكَذلِكَ يَجْتَبيكَ رَبُّكَ وَيُعَلِّمُكَ مِن تَأْوِيلِ الْأَحَادِيثِ وَيُتِمُّ نِعْمَتَهُ عَلَيْكَ وَعَلَى آلِ يَعْقُوبَ كَمَا أَتَمَّهَا عَلَى أَبَوَيْكَ مِن قَبْلُ إِبْرَاهِيمَ وَإِسْحَاقَ إِنَّ رَبَّكَ عَلِيمٌ حَكِيمٌ 17 .

و اين چنين پروردگارت تو را برمى‏گزيند و از تفسير خواب‏ها به تو مى‏آموزد ، و نعمتش را بر تو و بر آل يعقوب تمام مى‏كند ، چنانكه پيش از اين بر پدرانت ابراهيم و اسحاق تمام كرد ؛ يقيناً پروردگارت دانا و حكيم است .

اين ويژگى‏ها و خصائص باعث شد كه پدر، بسيار بر يوسف عشق بورزد به اندازه‏اى كه در غم فراق يوسف آنقدر اشك ريخت كه چشمانش از غم سپيد شد و نابينا گرديد غم مى‏خورد و مصيبت مى‏كشيد و غم خود را در دل نهان مى‏داشت و آشكار نمى‏نمود18 .

اشك بر فراق يوسف، اشك بر بى‏محبتى‏ها و كورى چشم يعقوب، كورى و مسدود بودن طريق بى‏مهرى‏هاست.

پيراهن يوسف كه نمادى از مهر و مهرورزى است دواى درد قلب سوخته و آتش گرفته يعقوب و مرهم چشم نابيناى او است كه: «از محبت خارها گل مى‏شود».

ريشه‏هاى محبت عامل نجات

برادران يوسف كه بر اثر حسادت ، در وجودشان نسبت به برادر خود، بذر بى‏مهرى كاشته بودند از پدر تقاضا كردند تا او را همراه خود براى تفريح به بيرون شهر ببرند.

بى‏محبتى، آتش خشم و غضب را در وجودشان شعله‏ور مى‏ساخت تا اين كه حتى به رحم خود ترحمى ننمايند و مقاصد دنيايى خود را كه بر خلاف اراده حضرت حق بود پياده كنند.

آرى! بى‏مهرى باعث جدا شدن از فرهنگ الهى است آن چنان كه بسيارى از خلق بر اساس بى‏مهرى‏ها و بى‏توجهى‏ها به معارف حضرت حق و دستورات ناب اولياى الهى از خالق جدا شده‏اند.


1 ـ احزاب ( 33 ) : 21 .

2 ـ آل عمران ( 3 ) : 159 .

3 ـ هماى شيرازى .

4 ـ قلم ( 68 ) : 4 .

5 ـ « و قيل : الخلق العظيم الصبر على الحق و سعة البذل و تدبير الأمور على مقتضى العقل بالصلاح و الرفق و المداراة و تحمل المكاره فى الدعاء إلى اللّه‏ سبحانه و التجاوز و العفو و بذل الجهد فى نصرة المؤمنين و ترك الحسد و الحرص » . بحار الأنوار : 68/382 ، باب 92 .

6 ـ تفسير الصافى : 1/617 .

7 ـ الكافى : 1/145 ، باب النوادر، حديث 7 ؛ بحار الأنوار : 26/246 ، باب 5 ، حديث 14 .

8 ـ كشف اليقين : 318 ، مبحث 19 .

9 ـ علم اخلاق : 9 .

10 ـ ديوان فروغى بسطامى : غزل شماره 226 .

11 ـ هود ( 11 ) : 74 ـ 76 .

12 ـ ابراهيم ( 14 ) : 37 .

13 ـ نور الثقلين : 2/548 ؛ بحار الأنوار : 32/96 ، باب 1 ، حديث 67 .

14 - « نَحْنُ نَقُصُّ عَلَيْكَ أَحْسَنَ الْقَصَصِ بِمَا أَوْحَيْنَا إِلَيْكَ هذَا الْقُرْآنَ وَإِن كُنْتَ مِن قَبْلِهِ لَمِنَ الْغَافِلِينَ » يوسف ( 12 ) : 3 .

ما بهترين داستان را با وحى كردن اين قرآن بر تو مى‏خوانيم و تو يقيناً پيش از آن از بى‏خبران بودى .

15 - يوسف(12) : 4 .

16 - يوسف(12) : 5 .

17 - يوسف(12) : 6 .

18 - « وَتَوَلَّى عَنْهُمْ وَقَالَ يَا أَسَفَى عَلَى يُوسُفَ وَابْيَضَّتْ عَينَاهُ مِنَ الْحُزْنِ فَهُوَ كَظِيم » . يوسف ( 12 ) 84 .
و از آنان كناره گرفت و گفت : دريغا بر يوسف ! و در حالى كه از غصّه لبريز بود ، دو چشمش از اندوه سپيد شد .




پر بازدید ترین مطالب سال
پر بازدید ترین مطالب ماه
پر بازدید ترین مطالب روز