فارسی
دوشنبه 30 مهر 1397 - الاثنين 12 صفر 1440

امر به معروف و نهی از منکر در سیره سیدالشهدا(ع)

امر به معروف و نهی از منکر در سیره سیدالشهدا(ع)

امام حسین(ع) ضمن بیان انگیزه های قیام خویش، به مسئله امر به معروف و نهی از منکر اشاره می فرماید و آن را از مهم ترین اهداف قیام خود برمی شمارد. حتی می توان به صراحت گفت که اساس هجرت و جهاد حضرت سیدالشهدا(ع) منوط به مسئله امر به معروف و نهی از منکر بوده است. همچنان که در زیارت نامه ایشان می خوانیم:

 

«اشْهَدُ انَّکَ قَدْ اقَمْتَ الصَّلاةَ وَ اتَیْتَ الزَّکاةَ وَ امَرْتَ بِالْمَعْروفِ وَ نَهَیْتَ عَنِ الْمُنْکَرِ وَ دَعَوْتَ اِلی سَبِیلِکَ بِالْحِکْمَهِ وَ الْمَوْعِظَهِ الْحَسَنَهِ([1])؛ شهادت می دهم که تو حلال خدا را حلال و حرام خدا را حرام کردی و نماز را بپا داشتی و زکات دادی و امر به معروف و نهی از منکر کردی و (مسلمانان را) با پند و اندرز نیکو به راه و روش خود فرا خواندی.»

در حقیقت هدف حضرت سیدالشهدا(ع) اصلاح امّت و احیای احکام و دستورات الهی و امر به معروف و نهی از منکر بوده است. چراکه بنابر عبارات نورانی زیارت ناحیه، ظلم و ستم پرده از چهرۀ خود برداشته بود و فساد و گناه عیان شده بود:

«وَ اَسْفَرَ الظُّلْمُ قِنَاعَهُ»؛

با توجه به سخنان و خطابه های حضرت درمی یابیم که شرایط جامعه آن روز به گونه ای بوده است که از اسلام راستین فاصله گرفته و از اسلام صرفاً چیزی جز نامی باقی نمانده بود، به طوری که یزید علناً حلال خدا را حرام و حرام خدا را حلال شمرده و تمام اعمال و کردارهای او چهره ای بر ضدّ اسلام داشت، تا جایی که شراب خواری، میمون بازی و سگ بازی جزء عادات همیشگی او شده بود و عملکرد وی بر پیکره اسلام و مسلمانان ضربه های سختی وارد کرده بود. چنان که حضرت اباعبداللّه(ع) فرمودند:

«وَ عَلَی الاِسْلامِ، السَّلامُ اِذْ قَدْ بُلِیَتِ الاُمَّهُ بِراع مِثْلَ یَزِیدَ([2])؛ و باید با اسلام وداع کرد، چراکه گرفتار حاکمی مانند یزید شده است.»

 

این گفتار حضرت خود به نوعی انکار منکر است. ازاین رو مقام حضرت سیدالشهدا(ع) مبارزه خود با یزیدبن معاویه را امر به معروف و نهی از منکر می شمارد و([3]) قبل از هجرت خود، به زیارت جدّ گرامی اش رسول خدا(ص) رفته و عرضه می دارد:

«اَللّهُمَّ! اِنِّی اُحِبُّ الْمَعْروُفَ وَ اَکْرَهُ الْمُنْکَرَ([4])؛ خدایا! من به معروف اشتیاق و از منکر تنفر دارم.»

بنابراین یکی از نکاتی که امام را به هجرت و جهاد در راه خدا رهنمون ساخت، حکومت شخص فاسدی چون یزید بوده است. چراکه حاکمیت او برای جامعه اسلامی زیان بسیار زیادی به همراه داشت. در حقیقت یزید با ایجاد انحراف در دین (تحریف اسلام) و ایجاد تزلزل در مورد جایگاه ولایت در جامعه، ترک اصل امر به معروف و نهی از منکر، بی عدالتی و گسترش ظلم در جامعه اسلامی و در مجموع زیرپا گذاشتن سنّت رسول خدا(ص)، جامعه اسلامی را به اوج انحطاط فکری و فرهنگی کشانده بود. در چنین شرایطی حضرت سیدالشهدا(ع) درصدد برآمد تا با احیای دین خدا و دعوت مردم به طریق عبودیت و بندگی در سایه رعایت موازین شریعت، به مقصود حق تعالی از آفرینش جامه عمل بپوشاند.

البته اهتمام امام حسین(ع) نسبت به امر به معروف و نهی از منکر، به زمان قیام ایشان منحصر نمی شود؛ بلکه آن حضرت در دوران خلافت معاویه نیز به این مهم توجه و اهتمام ورزیده و معاویه را نسبت به اعمال ناپسندش متنبّه ساخته و اعمال وی را در کشتن انسان های بی گناه مورد سرزنش و مذمّت قرار داده است. امام حسین(ع) قبل از قیام عاشورا، معاویه را به عنوان خلیفۀ وقت و نیز اشراف و عالمان زمان خود را امر به معروف و نهی از منکر نمود. با وجود این امام می دانست که امویان از او در نخواهند گذشت، بدین سبب با خاندان و پیروانش راه سفر پیش گرفت و به سوی مکّه و سپس کربلا هجرت کرد:

«فَسِرْتَ فی أَوْلادِکَ وَ أَهالیکِ، وَ شیعَتِکِ وَ مَوالیک»؛

شایان ذکر است که هدف ایشان نه فرار و گریز از چنگال مرگ، بلکه تکمیل برنامه الهی خویش در تحقق عبودیت و بندگی بوده است

 

ابعاد امر به معروف و نهی از منکر در عملکرد سیدالشهدا(ع)

حضرت سیدالشهدا(ع) در دوران زندگی پربرکت خویش و به ویژه در مسیر هجرت از مکّه به سوی کربلا، از هر فرصت و موقعیتی کمال بهره را برد، تا به احیای سنّت رسول اکرم(ص) و ارزش های اسلامی بپردازد. آنچنان که حضرت گاهی با ایراد خطابه و سخنرانی در مدینه و مکّه، یا منزل گاه های میان مکّه و کوفه، گاهی هم در میان سپاهیان دشمن و در مواجهه با سرکردگان و معاندان به روشنگری و افشاگری در راه حق پرداخت. گاه نیز ضمن نامه های خود (همچون وصیت نامه به محمدبن حنفیه و نامه به معاویه و سران بصره) و گاه با ملاقات های خصوصی با برخی سران و بزرگان جبهه مخالف (ملاقات با عمربن سعد قبل از روز عاشورا) و یا حتی ملاقات با برخی اشخاص بی طرف (همچون دیدار با عبیداللّه بن حر جعفی)([5]) همواره امر به معروف و نهی از منکر را بپا می داشت. مضاف بر موارد برشمرده، سجایای اخلاقی و عملکرد حضرت در طول زندگی خود به مثابه بهترین الگو و اسوه امر به معروف و نهی از منکر محسوب می شود.

یکی از مهم ترین الگوهای رفتاری حضرت سیدالشهدا(ع) در نهادینه سازی فریضه امر به معروف و نهی از منکر، اقامه نماز جماعت در میان کارزار و میدان جنگ با دشمن است. وجود نورانی حضرت اباعبداللّه(ع) ظهر عاشورا فرمودند: «از آن ها بخواهید دست از ما بردارند تا نماز بخوانیم.»([6]) ولی آنگاه که دشمن آتش بس موقتی را نپذیرفت، سید و سالار شهیدان(ع) در مقابل تیرباران دشمن به نماز ایستاد.

 


حسین بن علی را ظهر عاشورا

به مقتل، ذکر جان پرور نماز است

به زیر تیر باران بست قامت

که از جان نیز بالاتر نماز است

ذبیح اللّه احمدی

در ادامه به مهم ترین ابعاد امر به معروف و نهی از منکر در عملکرد حضرت سیدالشهدا(ع) پرداخته می شود.

 

خطبه های حضرت سیدالشهدا(ع)

وجود نورانی اباعبداللّه(ع) در مسیر احیای امر به معروف و نهی از منکر از شیوه های گوناگونی بهره برد. یکی از این شیوه ها ایراد خطبه و سخنرانی در اجتماع مردم است. در ذیل به مهم ترین خطابه های حضرت در راستای تحقق امر به معروف و نهی از منکر اشاره می شود.

«اعْتَبِرُوا أَیُّهَا النَّاسُ بِمَا وَعَظَ اللَّهُ بِهِ أَوْلِیَاءَهُ مِنْ سُوءِ ثَنَائِهِ عَلَی الْأَحْبَارِ إِذْ یَقُولُ لَوْ لا یَنْهاهُمُ الرَّبَّانِیُّونَ وَ الْأَحْبارُ عَنْ قَوْلِهِمُ الْإِثْمَ وَ قَالَ لُعِنَ الَّذِینَ کَفَرُوا مِنْ بَنِی إِسْرائِیلَ إِلَی قَوْلِهِ لَبِئْسَ ما کانُوا یَفْعَلُونَ وَ إِنَّمَا عَابَ اللَّهُ ذَلِکَ عَلَیْهِمْ لِأَنَّهُمْ کَانُوا یَرَوْنَ مِنَ الظَّلَمَةِ الَّذِینَ بَیْنَ أَظْهُرِهِمُ الْمُنْکَرَ وَ الْفَسَادَ فَلَا یَنْهَوْنَهُمْ عَنْ ذَلِکَ رَغْبَةً فِیمَا کَانُوا یَنَالُونَ مِنْهُمْ وَ رَهْبَةً مِمَّا یَحْذَرُونَ وَ اللَّهُ یَقُولُ: فَلا تَخْشَوُا النَّاسَ وَ اخْشَوْنِ وَ قَالَ الْمُؤْمِنُونَ وَ الْمُؤْمِناتُ بَعْضُهُمْ أَوْلِیاءُ بَعْضٍ یَأْمُرُونَ بِالْمَعْرُوفِ وَ یَنْهَوْنَ عَنِ الْمُنْکَرِ فَبَدَأَ اللَّهُ بِالْأَمْرِ بِالْمَعْرُوفِ وَ النَّهْیِ عَنِ الْمُنْکَرِ فَرِیضَةً مِنْهُ لِعِلْمِهِ بِأَنَّهَا إِذَا أُدِّیَتْ وَ أُقِیمَتِ اسْتَقَامَتِ الْفَرَائِضُ کُلُّهَا هَیِّنُهَا وَ صَعْبُهَا وَ ذَلِکَ أَنَّ الْأَمْرَ بِالْمَعْرُوفِ وَ النَّهْیَ عَنِ الْمُنْکَرِ دُعَاءٌ إِلَی الْإِسْلَامِ مَعَ رَدِّ الْمَظَالِمِ وَ مُخَالَفَةِ الظَّالِمِ وَ قِسْمَةِ الْفَیْءِ وَ الْغَنَائِمِ وَ أَخْذِ الصَّدَقَاتِ مِنْ مَوَاضِعِهَا وَ وَضْعِهَا فِی حَقِّهَا([7])؛

ای مردم! از پندی که خدا ـ با نکوهش عالمان یهود ـ به دوستان خود داده است، عبرت بگیرید. آنجا که می فرماید: چرا عالمان یهود آنان را از گفتار گناه آمیز نهی نمی کردند؟ و آنجا که فرموده است: آن کسانی از بنی اسرائیل که کفر ورزیدند، از رحمت خدا دور شدند ـ تا آنجا که فرموده است ـ چه بد است آنچه می کردند و خداوند آنان را بدین سبب نکوهش کرده است که کارهای زشت و تباه گری ستمگرانی را که در میان ایشان بودند، می دیدند؛ ولی آن ستمگران را از آنچه می کردند، باز نمی داشتند؛ به طمع این که از جانب آنان به نوایی و بهره ای برسند و یا می ترسیدند که از آنان گزندی ببینند، با این که خداوند می فرماید: از مردمان نترسید و از من بترسید و می فرماید: مردان و زنان با ایمان دوستان یکدیگرند، که امر به معروف و نهی از منکر می کنند. خداوند سخن خود را با امر به معروف و نهی از منکر به عنوان فریضه ای از سوی خود آغاز کرده است، بدین خاطر که حضرت حق آگاه بوده است که اگر این فریضه ادا گردد و برپا داشته شود، تمام فرایض و واجبات دیگر از آسان و دشوار برپا داشته شوند و این از آن روست که امر به معروف و نهی از منکر دعوت به اسلام، همراه با رد مظالم و مخالفت با ستمگر و تقسیم درآمدهای عمومی و غنیمت های جنگی و جمع آوری زکات و صدقات از جای خود و صرف آن در جای خود است.»

یکی دیگر از مواضعی که حضرت سیدالشهدا(ع) ضمن آن، مسئله امر به معروف و نهی از منکر را مورد تأکید و توجه قرار داده اند، خطبه ای است که ایشان در برابر سپاه حُربن یزید ریاحی ایراد فرمودند:

«اَیُّهَا النّاسُ! اِنَّ رَسُولَ اللّهِ قالَ مَنْ رَای سُلْطاناً جایِراً مُسْتَحِلّاً لِحُرُمِ اللهِ، ناکِثاً لِعَهْدِ اللهِ، مُخالِفاً لِسُنَّهِ رَسُولِ اللهِ، یَعْمَلُ فِی عِبادِاللّهِ بِالاِثْمِ وَ الْعُدْوانِ فَلَمْ یُغَیِّرْ عَلَیْهِ بِفِعْل، وَ لاَ قَوْل، کانَ حَقّاً عَلَی اللّهِ اَنْ یُدْخِلَهُ مَدْخَلَهُ، الا وَ اِنَّ هوُلاءِ قَدْ لَزِمُوا طاعَهَ الشَّیْطانِ، وَ تَرَکُوا طاعَهَ الرَّحْمنِ، وَ اَظْهَرُوا الْفَسادَ، وَ عَطَّلُوا الْحُدُودَ وَاسْتَاْثَرُوا بِالْفَیءِ، وَ اَحَلُّوا حَرامَ اللّهِ، وَ حَرَّمُوا حَلالَ اللّهِ، وَ اَنَا اَحَقُّ مَنْ غَیَّرَ. قَدْ اَتَتْنی کُتُبُکُمْ، وَ قَدِمَتْ عَلَیَّ رُسُلُکُمْ بِبَیْعَتِکُمْ اَنَّکُمْ لا تُسَلِّمُونی وَ لا تَخْذُلُونی، فَاِنْ تَمَمْتُمْ عَلی بَیْعَتِکُمْ تُصیبُوا رُشْدَکم، فَاَنَا الْحُسَیْنُ بْنُ عَلِیٍّ، وَابْنُ فاطِمَهَ بِنْتِ رَسُولِ اللّهِ نَفْسی مَعَ اَنْفُسِکُمْ، وَ اَهْلی مَعَ اَهْلیکُمْ، فَلَکُمْ فِیَّ اُسْوَهٌ، وَ اِنْ لَمْ تَفْعَلُوا وَ نَقَضْتُمْ عَهْدَکُمْ، وَخَلَّعْتُمْ بَیْعَتی مِنْ اَعْناقِکُمْ فَلَعَمْری ما هِیَ لَکُمْ بِنُکْر، لَقَدْ فَعَلْتُمُوها بِاَبی وَ اَخی وَابْنِ عَمِّی مُسْلِم! وَالْمَغْرُورُ مَنِ اغْتَرَّ بِکُمْ، فَحَظُّکُمْ اَخْطَاْتُمْ، وَ نَصیبُکُمْ ضَیَّعْتُمْ )فَمَنْ نَكَثَ فَإِنَّمَا يَنْكُثُ عَلَى نَفْسِهِ(([8]) وَ سَیُغْنِی اللّهُ عَنْکُمْ، وَ السَّلامُ عَلَیْکُمْ وَ رَحْمَهُ اللّهِ وَ بَرَکاتُهُ([9])؛

ای مردم! پیامبر خدا(ص) فرمودند هر کس سلطان ستمگری را ببیند که حرام خدا را حلال شمرده، پیمان الهی را شکسته و با سنّت رسول خدا(ص) مخالفت ورزیده و در میان بندگان خدا به ستم رفتار می کند و او با زبان و کردارش با وی به مخالفت برنخیزد، سزاوار است خداوند او را در جایگاه آن سلطان ستمگر (دوزخ) بیاندازد. هان ای مردم! این گروه (بنی امیه) به طاعت شیطان پای بند شده و از پیروی خداوند سرپیچی کرده اند، فساد را آشکار ساخته و حدود الهی را تعطیل کرده اند. آنان بیت المال را به انحصار خویش درآورده، حرام خدا را حلال و حلال خدا را حرام شمرده اند و من (که فرزند رسول خدا(ص) هستم) به قیام برای تغییر این اوضاع، از همه کس سزاوارترم نامه های شما به دستم رسید و فرستادگانتان ـ با خبر بیعت شما ـ به نزدم آمدند. شما با من پیمان بستید که مرا در برابر دشمن تنها نخواهید گذاشت. اکنون اگر به بیعت خود وفادار ماندید، به رشد و کمال خود دست یافتید. من حسین بن علی(ع)، فرزند فاطمه(س) دختر رسول خدا(ص) هستم. من در کنار شما و خاندانم در کنار خاندان شما هستیم. من اسوه و الگوی شما هستم و اگر چنین نبودید و پیمانتان را شکسته اید و از بیعت خویش با من دست کشیده اید، به جانم سوگند! این رفتار از شما ناشناخته (و عجیب) نیست. چراکه شما با پدر و برادر و پسرعمویم مسلم همین گونه رفتار کردید. فریب خورده کسی است که فریب شما را بخورد. (در واقع این شما هستید که) همای سعادت را از دست داده و بهره خویش را تباه ساخته اید. (قرآن می فرماید:) «هر کس پیمان شکنی کند، تنها به زیان خود پیمان شکسته است» و به زودی خداوند مرا از شما بی نیاز خواهد کرد و السلام علیکم و رحمه اللّه و برکاته.»

همچنین بنابر شواهد تاریخی و نقل مقاتل، امام حسین(ع) پیش از آغاز جنگ، در برابر کوفیان سخنرانی مفصلی ایراد کرد و بعد از معرفی خود، در فرازی از آن به اهداف قیام و برقراری حق با تمسک به سیره و سنّت رسول خدا(ص) اشاره کرده و با صلابت فرمودند:

«ألا تَروْنَ إلیَ الحقّ لا یُعمَل به، و إلیَ الباطلِ لا یُتَناهی عنه، لیَرغبَ المؤمنُ فی لقاءِاللّه([10])؛ آیا نمی بینید که به حق عمل نمی شود و از باطل بازداشته نمی شود؟(در چنین شرایطی) باید مؤمن (نه فقط امام و بزرگان دین) به حق خواهان دیدار خدا باشد.»

 

از جمله مواضع روشن و آشکار امر به معروف و نهی از منکر در کلام حضرت اباعبداللّه(ع)، نصیحت و اندرز ایشان به کوفیان قبل از اعلام رسمی جنگ است. عمربن سعد سپاهش را برای جنگ با امام حسین(ع) آماده کرد و لشکر را آراسته و هر کسی را در جای خویش قرار داد و پرچم ها را برافراشت. سیدالشهدا(ع) نیز یارانش را در جناح راست و چپ قرار داد. دشمن از هر سو امام حسین(ع) را محاصره کرد و مانند حلقه ای او را در میان گرفت. سپس امام از خیمه خود بیرون آمد و به سوی آن قوم رفت، تا با آنان سخن بگوید. پس از لحظاتی امام حسین(ع) از آن ها خواست که ساکت شوند، ولی آن قوم سکوت نکردند. حضرت فرمود:

«وای بر شما! شما را چه شده است که سکوت نمی کنید تا سخنم را بشنوید؟ من شما را به راه حق فرا می خوانم. هر کسی از من پیروی کند، از راه یافتگان باشد و هر کسی از من سرپیچی کند، اهل هلاکت خواهد بود. شما همگی سرپیچی می کنید و به گفتارم گوش فرا نمی دهید. زیرا حقوق شما از حرام داده شده است، شکم هایتان از حرام آکنده گشته و خداوند بر دل هایتان مهر زده است.

 

وای بر شما! چرا سکوت نمی کنید و به سخنم گوش فرا نمی دهید؟ در این هنگام برخی از سپاه ابن سعد همدیگر را ملامت نموده و دیگران را به سکوت دعوت کردند. آنگاه امام حسین(ع) فرمود: ای جماعت! هلاکت و اندوه بر شما باد، که سرگشته و حیران ما را به فریادرسی خواندید و ما شتابان و آماده به دادخواهی شما آمدیم. اکنون شمشیرهایی را که باید برای دفاع از ما به دست می گرفتید، به روی ما کشیده اید. آتش فتنه ای که دشمن ما و شما فراهم آورده بود، بر ما افروخته اید. یک دست بر ضدّ دوستان خود گرد آمده و به نفع دشمنانتان بپا خاسته اید، بدون این که دشمنان عدلی را در میان شما برقرار کرده و یا بذر امیدی در دل شما پاشیده باشند؛ به جز مال حرام ناچیزی که به شما رسانده اند و زندگی پستی که طمع آن را دارید، درحالی که نه گناهی از ما سر زده و نه اندیشه ای به خطا رفته است.

وای بر شما! که ما را خوش نداشتید و دست از یاری ما برداشتید. آتش فتنه را برافروختید، درحالی که شمشیرها در نیام و قلب ها آرام بود و عزم ها [بر جنگ] استوار نگشته بود. ولی شما همچون مور و ملخ به سوی ما هجوم آوردید و مانند پروانه ها همدیگر را فرا خواندید و بر سر ما فرو ریختید. رویتان زشت باد!»

 

حضرت در پایان خطابه و موعظه خود فرمودند:

«آگاه باشید که حرام زاده فرزند حرام زاده [عبیداللّه بن زیاد] بر یکی از دو چیز پای می فشارد: یا کشتن و یا ذلّت [پذیرفتن ما] هیهات که ما ذلّت را بپذیریم و به پستی تن دهیم. خدا و رسولش(ص) و نیاکان پیراسته و دامن های پاک و سرفرازان غیور و بامناعت [این امر را] نمی پذیرند و پیروی از فرومایگان را بر کشته شدن شرافتمندانه برنمی گزینند.»([11])

 

سپس امام فرمودند:

«آگاه باشید که من حجت را بر شما تمام کرده و شما را بیم دادم.»

در واپسین لحظات نبرد و مبارزه حق علیه باطل، سید شهیدان عالم هستی برای آن که حجت را بر دشمنانش تمام کرده باشد، مقابل ایشان ایستاد و با صدایی بلند فریاد زد:

«هَلْ مِنْ ذابٍّ یَذُبُّ عَنْ حَرَمِ رَسُولِ اللَّهِ؟ هَلْ مِنْ مُوَحِّدٍ یَخافُ اللَّهَ فینا؟ هَلْ مِنْ مُغیثٍ یَرْجُوا اللَّهَ فِی إِغاثَتِنا؟ هَلْ مِنْ مُعینٍ یَرْجُوا ما عِنْدَاللَّهِ فِی إِعانَتِنا([12])؛ آیا مدافعی هست که از حرم رسول خدا دفاع کند؟ آیا خداشناسی هست که در حق ما هراس خدا را در پیش گیرد؟ آیا فریادرسی هست که به امید رحمت خدا به فریاد ما برسد؟ آیا یاوری هست که به امید آنچه در نزد خداست ما را یاری رساند؟»

 

نامه های حضرت سیدالشهدا(ع)

نامه های بسیاری از آن حضرت با اسناد محکم تاریخی موجود است، که حاکی از تلاش و اهتمام وجود سیدالشهدا(ع) در احیای فریضه امر به معروف و نهی از منکر می باشد، که به بعضی از آن ها اشاره می کنیم:

 

الف. نامه کوبنده و افشاگرانه سیدالشهدا(ع) به معاویه

هنگامی که امام حسین(ع) نسبت به قبول ولیعهدی یزیدبن معاویه موضع گیری کرده و از قبول آن سرباز زدند، معاویه ضمن نامه ای حضرت را به اطاعت و تسلیم در پذیرش ولیعهدی یزید امر کرده و به زعم خود امام را از ایجاد تفرقه و فتنه و اختلاف در میان امّت برحذر داشت. امام نیز در جواب به نامۀ معاویه پاسخی افشاگرانه و مقتدرانه مرقوم فرمودند، که نقطه آغاز انقلاب و قیام عاشورا بود. حضرت پس از تکذیب اخبار و گزارش های عمّال معاویه درباره قیام خویش بر ضدّ او نوشتند:

«من قصد جنگ و اختلاف ندارم، اما از جنگ نکردن با تو و حزب تو که از قاسطان و حزب ستمگر و یاران شیطان هستید، به خدا پناه می برم. آیا تو قاتل حُجر و یاران او که اهل زهد و عبادت بودند، نیستی؟ تو از روی ظلم و تجاوزگری، پس از آن که با آنان پیمان های محکم و میثاق های موکّد بستی، پیمانت را شکستی و آنان را کشتی و با این کار بر خدا گستاخی کرده، پیمان او را سبک شمردی.... . و گفتی که من مردم را در فتنه نیندازم و حال آنکه من فتنه ای برای مردم بزرگ تر از حکومت تو نمی بینم و گفتی که درباره خودم و دینم و امّت محمد(ص) بیندیشم. به خدا قسم! من کاری برتر از جهاد با تو نمی بینم که اگر با تو بجنگم، به خدا تقرّب جسته ام و اگر از نبرد با تو بایستم، از خدا طلب آمرزش می کنم و از خدا می خواهم مرا به آنچه موجب رضا و خشنودی اوست، ارشاد و هدایت کند.

ای معاویه! از خدا بترس و بدان که خداوند کتاب و پرونده ای دارد، که هر عمل بزرگ و کوچکی را در آن ثبت می کند و بدان که خداوند جنایات تو را که به صرف ظن و گمان، مردم را می کشی و به محض اتّهام، آنان را به بند می کشی و گرفتار می کنی و کودکی شراب خوار و سگ باز را زمامدار مسلمانان کرده ای، هرگز فراموش نخواهد کرد. تو با این کارها خود را به هلاکت افکنده، دینت را تباه و حقوق مردم را پایمال کردی.»([13])

 

ب. وصیت نامه سیدالشهدا(ع) به محمدبن حنفیه

حسین بن علی(ع) قبل از هجرت به سوی مکّه وصیت نامه ای نوشت و نزد برادرش محمدبن حنفیه نهاد. آن حضرت پس از اقرار به وحدانیت خداوند و رسالت پیامبر ختمی مرتبت(ص)، هدف خود را از قیام و نهضتش احیای امر به معروف و نهی از منکر و اصلاح امور امّت اسلام و زنده کردن سیره پیامبر(ص) و اهل بیت: برشمرده و فرمودند:

«إنَّ الْحُسَیْنَ بْنَ عَلِیٍّ یَشْهَدُ أَنْ لاَ إلَهَ إلَّا اللَهُ، وَحْدَهُ لاَ شَرِیکَ لَهُ وَأَنَّ مُحَمَّدًا9 عَبْدُهُ وَرَسُولُهُ، جَآءَ بِالْحَقِّ مِنْ عِنْدِ الْحَقِّ. وَأَنَّ الْجَنَّه وَالنَّارَ حَقٌّ. وَأَنَّ السَّاعَه آتِیَه لاَ رَیْبَ فِیهَا. وَأَنَّ اللَّهَ یَبْعَثُ مَنْ فِی الْقُبُورِ. إنِّی لَمْ أَخْرُجْ أَشِرًا وَلاَبَطِرًا وَلاَمُفْسِدًا وَلاَظَالِمًا وَإنَّمَا خَرَجْتُ لِطَلَبِ الاْصْلاَحِ فِی أُمَّه جَدِّی مُحَمَّدٍ؛ أُرِیدُ أَنْ آمُرَ بِالْمَعْرُوفِ وَأَنْهَی عَنِ الْمُنْکَرِ، وَأَسِیرَ بِسِیرَه جَدِّی وَسِیرَه أَبِی عَلِیِّ بْنِ أَبِی طَالِبٍ. فَمَنْ قَبِلَنِی بِقَبُولِ الْحَقِّ فَاللَّهُ أَوْلَی بِالْحَقِّ، وَمَنْ رَدَّ عَلَیَّ هَذَا أَصْبِرُ حَتَّی یَقْضِیَ اللَّهُ بَیْنِی وَبَیْنَ الْقَوْمِ بِالْحَقِّ؛ وَهُوَ خَیْرُ الْحَاکِمِینَ. وَ هَذِهِ وَصِیَّتِی إلَیْکَ یَا أَخِی ؛ وَمَا تَوْفِیقِی إلَّا بِاللَهِ، عَلَیْهِ تَوَکَّلْتُ وَإلَیْهِ أُنِیبُ وَالسَّلاَمُ عَلَیْکَ وَعَلَی مَنِ اتَّبَعَ الْهُدَی . وَلاَ حَوْلَ وَلاَ قُوَّه إلَّا بِاللَّهِ الْعَلِیِّ الْعَظِیمِ([14])؛ حسین شهادت می دهد که پروردگاری جز خداوند یکتا نیست و شریکی ندارد و محمد(ص) بنده و فرستاده اوست، که به حق از جانب او آمده است و بهشت حق است و آتش حق و روز قیامت بدون شک خواهد آمد و خداوند آنان را که در قبرها هستند، برمی انگیزد. همانا من از سر غرور و سرمستی، تکبر و خودبزرگ بینی، فسادطلبی و ستم گری خروج نکرده و از اطاعت سرپیچی نکرده ام؛ بلکه برای طلب اصلاح در امّت جدّم قیام نموده ام. من می خواهم امر به معروف و نهی از منکر کرده و با روش جدّ و پدرم علی بن ابی طالب(ع) رفتار نمایم. هر کس مرا به حق بپذیرد، خداوند به حق سزاوارتر است و هر کس بر من اعتراض کند، صبر می کنم تا خداوند میان من و این قوم حکم کند، که او بهترین حاکمان است. این وصیت من است به تو ای برادر و تأیید و توفیقی برایم نیست؛ مگر از جانب خدا. بر او توکل کردم و به سوی او بازگشت می نمایم . سلام بر تو و بر هر که از هدایت پیروی نماید و هیچ جنبش و حرکتی نیست و هیچ قوّه و قدرتی نیست ؛ مگر از آن خداوند بلندمرتبه و بزرگ .»

 

ج. نامه سیدالشهدا(ع) به سران بصره

امام حسین(ع)به هر یک از بزرگان بصره از جمله مالک بن مسمَع بِکری، احنف بن قیس، مُنذِربن جارود، مسعودبن عمرو، قیس بن هیثم، عمربن عبیداللّه معمّر نامه ای نوشت و ایشان را ضمن بیانات خود نسبت به حقایق بیدار کرد:

«اما بعد خداوند محمد(ص) را از میان مخلوقات خویش برگزید و او را با نبوت خویش کرامت داد و به پیامبری خویش انتخاب کرد و آنگاه وی را به سوی خویش برد، درحالی که بندگان را اندرز داده و رسالت خویش را به سرانجام رسانده بود و ما خاندان و دوستان و جانشینان و وارثان وی بودیم و از همۀ مردم به مقام و جایگاه او شایسته تر بودیم. اما قوم ما این جایگاه را به خود اختصاص داده، ما را کنار زدند و ما (از روی اجبار) رضایت دادیم و تفرقه را خوش نداشتیم و (صلح و) و سلامت را دوست داشتیم؛ در صورتی که می دانستیم ما به این کار از کسانی که عهده دار آن شدند، شایسته تریم... . اینک فرستادۀ خویش را به همراه این نامه به سوی شما روانه کردم و شما را به کتاب خدا و سنّت پیامبر(ص) او دعوت می کنم. زیرا سنّت مرده و بدعت زنده شده است. اگر سخنان مرا گوش دهید و دستور مرا اطاعت کنید، شما را به راه راست هدایت می کنم. سلام بر شما و رحمت و برکات خدا.»([15])

آنچه از نظر گذشت، صرفاً گوشه ای از تلاش های مستمر و مصممانه امام حسین(ع) برای تحقق و نهادینه کردن امر به معروف و نهی از منکر در جامعه بوده است، که به همۀ مردم دنیا درس آزادی و آزادگی می دهد. همچنان که شهید مطهری; نیز ضمن بیانات ارزشمند خود به این مهم اشاره کرده و درباره ثبات قدم و تلاش گستردۀ حضرت سیدالشهدا(ع) می نویسد:

ابن عباس چندین بار به امام حسین(ع) عرض کرد اگر شما به کوفه بروید، به طور قطع مردم کوفه نقض عهد می کنند. بسیاری از افراد دیگر نیز برای حضرت خیرخواهی نموده و ایشان را از این حرکت و هجرت برحذر می داشتند، اما حضرت اباعبداللّه(ع) گاه در جواب ایشان سکوت می کرد و گاه می فرمود:

«لایَخفی عَلَیَّ الاَمر؛ مطلبی که تو می گویی برای من پوشیده و پنهان نیست.»

 

وجود مبارک حضرت سیدالشهدا(ع) ثابت کرد که برای احیای امر به معروف و نهی از منکر می توان جان داد، زن و فرزند و عزیزان را داد، مال و ثروت داد و حتی ملامت مردم را خرید. به راستی که هیچ کسی همچون حسین بن علی(ع) نتوانسته است به اصل امر به معروف و نهی از منکر چنین ارزش و بهایی بدهد. در نهضت حسینی امر به معروف و نهی از منکر از چنان جایگاهی برخوردار است که می توان برای تحقق آن، این گونه فداکاری و جان فشانی کرد.([16])

آری، نهضت حسینی بدین امر افتخار می کند که حسین(ع) شهید راه امر به معروف و نهی از منکر است. زیرا قرآن کریم خیر بودن امّت اسلامی را در آمران به معروف و ناهیان از منکر می داند:

)كُنْتُمْ خَيْرَ أُمَّةٍ أُخْرِجَتْ لِلنَّاسِ تَأْمُرُونَ بِالْمَعْرُوفِ وَتَنْهَوْنَ عَنِ الْمُنْكَرِ.(([17])

 

------------------------------------------------------------------------

[1]. مفاتیح الجنان، زیارت مطلقه امام حسین(ع).

[2]. اللهوف: 24 ـ 99؛ بحار الأنوار: 1/184؛ نیز: 44/326؛ الفتوح: 5/17؛ مثیر الاحزان: 15؛ موسوعة کلمات الامام الحسین(ع): 285، حدیث252.

[3]. مقتل الحسین(ع): 2/160؛ بحار الأنوار: 44/329.

[4]. مقتل الحسین(ع)«خوارزمی»: 1/186؛ بحار الأنوار: 44/ 328؛ الفتوح: 5/27.

[5]. انساب الاشراف: 3/175.

[6]. تاریخ الطبری: 3/326؛ ترجمه الکامل«ابن اثیر»: 11/180؛ ترجمه مقتل الحسین(ع)«مقرّم»: 159.

[7]. تحف العقول: 237 ـ 240؛ الحیاة: 3/145.

[8]. فتح(48): 10.

[9]. مقتل الحسین(ع)(تحقیق محمد سماوی): 1/234 ـ 235؛ الفتوح: 5/381 ـ 382؛ تاریخ الطبری: 4/304؛ الکامل«ابن اثیر»: 4/48؛ بحار الأنوار: ۴۴/۳۸۱؛ مقتل الحسین(ع)«مقرّم»: 218.

[10]. مقتل الحسین(ع)«خوارزمی»: 2/5؛ تاریخ الطبری: 5/404؛ تحف العقول: 147؛ مناقب ابن شهر آشوب: 4/68؛ احقاق الحق: 11/605؛ تاریخ الإسلام«الذهبی»: 5/12.

[11]. مقتل الحسین(ع)«خوارزمی»: 2/6 ـ 7.

[12]. مقتل الحسین(ع)«خوارزمی»: 2/36 ـ 37؛ بحار الأنوار: 45/46؛ اعیان الشیعة: 1/609؛ نفس المهموم: 317؛ ابصار العین: 36.

[13]. الامامة و السیاسة: 202 ـ 204؛ با اختلاف اندکی در: انساب الاشراف: 5/128 ـ 130؛ الاحتجاج: 2/89 ـ 92.

[14]. مقتل الحسین(ع)«خوارزمی»: 1/188 ـ 189؛ بحار الأنوار: 44/329؛ الفتوح: 33 ـ 34؛ نفس المهموم : ۴۵؛ زندگانی حضرت امام حسین(ع): 2/341.

[15]. تاریخ الطبری: 5/357؛ مشابه و مختصر شده این نامه در: الاخبار الطوال: 342 ـ 343؛ نیز ن.ک: الفتوح: 5/37؛ مقتل الحسین(ع): 1/199.

[16]. ر.ک: مجموعه آثار شهید مطهری;: 17/268

[17]. آل عمران(3): 110؛ «شما بهترین امّتی هستید که [برای اصلاح جوامع انسانی] پدیدار شده اید، به کار شایسته و پسندیده فرمان می دهید و از کار ناپسند و زشت بازمی دارید.»

 

برگرفته از کتاب سیدالشهدا(ع) تجلی عبودیت نوشته استاد انصاریان


منبع : پایگاه عرفان

آخرین مطالب

      جایگاه والای حضرت زینب کبری(س) در میان خاندان ...
      جهاد سیدالشهدا(ع) در کلام امام عصر(عج)
      خبر حضرت زينب(س) درباره ساختن بارگاه برای سیدالشهدا(ع)
      عنصر مردانگی و جوانمردی در بیان امام حسن مجتبی(ع)
      مقام منیع سیّدالشهدا(ع)
      ثبات‌قدم سیدالشهدا(ع) در هجرت به سوی حق
      جهاد در مکتب سیدالشهدا(ع)
      امر به معروف و نهی از منکر در سیره سیدالشهدا(ع)
      تجلی مقام حریّت و آزادگی در سیدالشهدا(ع)
      داغ واقعه عاشورا بر قلب امام سجاد(ع)

بیشترین بازدید این مجموعه

      شهادت حضرت رقیه (س)
      ارزش خرج كردن در راه اباعبدالله الحسین (ع)
      مال حلال و حرام در قرآن و روايات‏
      نظر امام رضا(ع) درباره ازدواج موقت متأهل‌ها
      یک آیه و این همه معجزه !!
      توبه ی این گناه خیلی سخت است
      شاه کلید آیت الله نخودکی برای یک جوان!
      حاجت خود را جز نزد سه نفر نگو!
      رفع گرفتاری با توسل به امام رضا (ع)
      خداوند اولين عزادار ابی عبدالله(ع)

نظرات کاربر

پر بازدید ترین مطالب سال

حاجت خود را جز نزد سه نفر نگو!

داستانى عجيب از برزخ مردگان‏

نظر امام رضا(ع) درباره ازدواج موقت متأهل‌ها

یک آیه و این همه معجزه !!

سِرِّ نديدن مرده خود در خواب‏

حکایت خدمت به پدر و مادر

شاه کلید آیت الله نخودکی برای یک جوان!

طلبه ای که به لوستر های حرم امیر المومنین ...

فلسفه نماز چیست و ما چرا نماز می خوانیم؟ (پاسخ ...

رفع گرفتاری با توسل به امام رضا (ع)

پر بازدید ترین مطالب ماه

کمپین بزرگ منم اربعین کربلام

فرق كلّي حيوان با انسان در چیست ؟

رضايت و خشنودي خدا در چیست و چگونه خداوند از ...

چگونه بفهميم كه خداوند ما را دوست دارد و از ...

حكايت سعدى درباره حرص مال دنيا

چرا باید حجاب داشته باشیم؟

اگر نمی‌توانید به زیارت امام حسین(عليه ...

مرگ و عالم آخرت

راز شش گوشه بودن ضریح امام حسین(ع)

سرانجام كسي كه نماز نخواند چه مي شود و مجازات ...

پر بازدید ترین مطالب روز

روضه امام حسین(ع) شیعه‌‏ام کرد

نعمت‌ هایی که جایگزینی براي آن‌ ها نیست.

احوالپرسى امام حسن(ع)

استاد انصاریان: رنجیدگی و آزردگی از دیگران را ...

امام مهدی(علیه السلام)، منتقم خون امام حسین ...

امام حسین علیه‏السلام در کلام خداوند متعال

آيا فكر گناه كردن هم گناه محسوب مي گردد، عواقب ...

سلمان فارسي و پيدايش تشيع در ايران

نفس با روح چه فرقي دارد؟

سوگواری پیامبران(علیهم السلام) بر امام حسین ...