فارسی
دوشنبه 30 ارديبهشت 1398 - الاثنين 14 رمضان 1440
  749
  0
  0

استحباب قرض‌دادن به مؤمنان

استحباب قرض‌دادن به مؤمنان

مشروعیت قرض امرى واضح است، اما این كه آیاتى از قرآن بر آن دلالت دارد، نیازمند دقت است. مساله دیگر این است كه آیا از آیات قرآن مى‏توان استحباب قرض دادن به مومنان را نتیجه گرفت؟
مراد از قرض دادن به خداوند در این آیات،
در قرآن، آیات زیادى وجود دارد كه در آن‏ها كلمه قرض به كار رفته است:
من ذاالذى یقرض الله قرضا حسنا فیضعفه له اضعافا كثیره‏(1)؛ كیست كه به خدا قرض الحسنه‏اى دهد، تا آن را براى او چندین برابر كند.
در روایات هم قرض دادن به مومنان و كمك به تامین نیاز آن‏ها، از بهترین اعمال صالح شمرده شده است. بنابراین این آیات، قرض دادن عملى مستحب است.
و اقیموا الصلوه و ءاتوا الزكوه و اقرضوا الله قرضا حسنا(2)؛ و نماز را بر پا دارید و زكات بپردازید و به خدا قرض دهید؛ قرض نیكو.
ان تقرضوا الله قرضا حسنا یضاعفه لكم و یغفرلكم و الله شكور حلیم‏(3)؛ اگر به خدا قرض الحسنه دهید، آن را براى شما مضاعف مى‏سازد و شما را مى‏بخشد و خداوند شكر كننده و بردبار است.
من ذاالذى یقرض الله قرضا حسنا فیضاعفه له و له اجر كریم (4)؛ كیست كه به خداوند قرض الحسنه‏اى دهد، تا آن را براى او بیفزاید و براى قرض دهنده پاداش بزرگ است.
ان المصدقین و المصدقت و اقرضوا الله قرضا حسنا یضاعف لهم و لهم اجر كریم‏(5)؛ مردان و زنان انفاق كننده و آنها كه به خدا قرض الحسنه دهند، براى آنان (پاداش) مضاعفى است و اجرى نیكو خواهند داشت.
استدلال شده است كه آیه 245 سوره بقره و آیه‏هاى 11 و 18 سوره حدید بر فضیلت قرض به مومن و ثواب زیاد آن و این كه خداوند پاداش آن را خواهد داد، دلالت دارد؛ زیرا قرض حقیقى در مورد ذات بارى تعالى امكان ندارد و قرض احتیاج درباره وى محال است، پس این آیات حمل برقرض دادن به مومنان مى‏شود. به این برداشت اعتراض شده است كه قرض - كه به معناى اعطاى شى‏ء است تا در وقت دیگرى عوض آن باز گردانده شود- در این مورد استعاره است براى اعمال صالح؛ زیرا اعمال صالحى كه بنده مومن انجام مى‏دهد، عوض آن در آخرت براى وى محفوظ است. بنابراین، این دو آیه و نظیر آن‏ها مشروعیت قرض به بندگان دلالتى ندارد(6). بیش‏تر مفسران هم بر این باورند كه مراد از قرض دادن به خداوند در این آیات، انفاق و صدقه دادن در راه خداست و فرض مصطلح مراد نیست (7).
محقق اردبیلى آیه را به صورتى عام معنا كرده است، تا شامل قرض هم بشود. وى مى‏گوید: شاید مراد از قرض دادن به خدا، انجام عمل نیك براى او باشد؛ چه با فدا كردن جان در جهاد، یا تلاش در تحصیل علوم و واجبات دینى، یا سعى در برآوردن نیاز افراد نیازمند و سایر كارهاى مورد رضایت پروردگار و یا پرداخت مال در زكات و خرج خانواده و نیز پرداخت مال براى خدا، به هر صورت كه باشد، به صورت قرض یا غیر آن‏(8).
با توجه به نظر بیش‏تر مفسران، نمى‏شود آیات فوق را دلیل مشروعیت قرض گرفت، لكن آیاتى دیگر وجود دارد كه بر مشروعیت قرض و نیز استحباب آن دلالت دارد:
قرض ربوى در صدر اسلام رواج داشت. قرآن كریم ربا را حرام كرد و فرمود:
قرض حقیقى در مورد ذات بارى تعالى امكان ندارد و قرض احتیاج درباره وى محال است، پس این آیات حمل برقرض دادن به مومنان مى‏شود. به این برداشت اعتراض شده است كه قرض - كه به معناى اعطاى شى‏ء است تا در وقت دیگرى عوض آن باز گردانده شود- در این مورد استعاره است براى اعمال صالح؛ زیرا اعمال صالحى كه بنده مومن انجام مى‏دهد، عوض آن در آخرت براى وى محفوظ است. بنابراین، این دو آیه و نظیر آن‏ها مشروعیت قرض به بندگان دلالتى ندارد
یایها الذین امنوا اتقوالله و ذروا ما بقى من الربوا... و ان كان ذو عسره فنظره الى میسره‏(9)؛ اى كسانى كه ایمان آورده‏اید! از خدا بپرهیزید و آنچه از ربا باقى مانده است واگذارید... و اگر (بدهكار) تنگدست است، تا هنگام توانایى وى را مهلت دهید.
در این آیات، خداوند گرفتن زیادى را حرام مى‏شمارد و اصل سرمایه‏هاى وام دهندگان را از آن خود ایشان مى‏داند و با این كه در مقام بیان است، به حرمت اصل قرض اشاره‏اى نمى‏كند، بلكه در پایان مى‏فرماید: اگر بدهكار فقیر است، تا هنگام توانایى به او مهلت دهد كه لازمه این سخن تایید اصل قرار داد و امضاى عقد قرض است.
لاخیر فى كثیر من نجویهم الا من امر بصدقه او معروف او اصلح بین الناس‏(10)؛ در بسیارى از رازگویى‏هاى آنان خیرى نیست، مگر كسى كه (بدین وسیله) به صدقه یا كار پسندیده و یا اصلاح بین مردم فرمان دهد.
در روایتى وارد شده است كه امام صادق (علیه السلام) مقصود از معروف در آیه شریفه را قرض مى‏داند(11)، زیرا معناى معروف چیزى است كه شرع آن را نیكو مى‏شمارد و عقل آن را انكار نمى‏كند.
وقتى منظور از معروف، قرض باشد، استحباب آن به وسیله آیه شریفه اثبات مى‏شود؛ چون سیاق آیه به گونه‏اى است كه دلالت بر وجود خیر در قرض دارد، كه به معناى رجحان آن است. علاوه بر آن، قرار گرفتن قرض بین دو كار مستحب (صدقه و اصلاح بین مردم) نیز قرینه بر استحباب آن است.
البته باید توجه داشت كه مقصود، اقراض (قرض دادن) است، نه استقراض، زیرا با توجه به روایاتى كه در باب قرض وجود دارد، قرض گرفتن مكروه است؛ مگر اینكه به واسطه امر دیگرى كراهت برداشته شود.
یا ایها الذین آمنوا اذا تداینتم بدین الى اجل مسمى فاكتبوه‏(12)؛ اى كسانى كه ایمان آورده‏اید! هنگامى كه بدهى مدت دارى به یكدیگر پیدا كنید، آن را بنویسید.
مقصود از دٍین چیست؟
براى این كه آیه دلالت بر مشروعیت قرض نماید، باید روشن گردد كه مقصود از دین چیست؟
شیخ طوسى مى‏گوید: ابن عباس معتقد بود آیه، اختصاص به دین ناشى از بیع سلف دارد؛ اما دیگران آیه را عام از بیع سلف و نسیه، مى‏دانند و این قول قوى است؛ زیرا آیه عمومیت دارد، ولى شامل قرض نمى‏شود، چون قرض حال است و به صورت موجل و مدت دار واقع نمى‏شود (13).
طبرسى بدون آن كه به قرض اشاره‏اى كند، مى‏گوید: ظاهر آیه هر دین مدت دارى را شامل است؛ سلف باشد یا غیر آن. نظر مفسران و فقیهان نیز همین است‏(14).
بیش‏تر مفسران هم بر این باورند كه مراد از قرض دادن به خداوند در این آیات، انفاق و صدقه دادن در راه خداست و فرض مصطلح مراد نیست .
چنان كه خواهیم گفت، فقیهان در حال یا موجل بودن قرض، بحث مى‏كنند كه آیا مى‏توان در عقد قرض یا در ضمن عقد لازم دیگرى، مدت دار بودن قرض را شرط كرد؟ بیش‏تر فقیهان پذیرفته‏اند كه حداقل به وسیله عقد لازم دیگرى، مى‏توان قرض را مدت دار كرد كه در این صورت، دین موجل است و آیه شامل آن خواهد شد. در برخى از كتاب‏هاى آیات الاحكام نیز آیه را شامل قرض مى‏دانند(15). در هر صورت، دلالت آیه تنها بر جواز اقراض و استقراض است و بر استحباب اقراض دلالتى ندارد.
خداوند در آیات متعددى، مومنان را به احسان و نیكوكارى نسبت به همدیگر سفارش مى‏كند، كه قرض دادن یقینا یكى از مصادیق مهم تعاون و احسان است، مانند:
و احسنوا ان الله المحسنین‏(16)؛ و نیكى كنید، كه خداوند نیكوكاران را دوست دارد.
و تعاونوا على البر والتقوى‏(17)؛ در طریق نیكى و پرهیزكارى با هم همكارى كنید.
در روایات هم قرض دادن به مومنان و كمك به تامین نیاز آن‏ها، از بهترین اعمال صالح شمرده شده است. بنابراین این آیات، قرض دادن عملى مستحب است.
پی نوشت:
(1) - بقره(2) آیه 245.
(2) - مزمل(73) آیه‏20.
(3) - تغابل (64) آیه‏17.
(4) - حدید (57) آیه‏11.
(5) - همان، آیه‏18.
(6) - فخر الدین طریحى، مجمع البحرین، ج‏4، ص‏226.
(7) - التبیان، ج‏2، ص‏287؛ مجمع البیان، ج‏1، ص‏348، المیزان، ج‏2، ص‏284؛ تفسیر نمونه، ج‏2، ص‏160.
(8) - زبده البیان، ص‏451.
(9) - بقره(2) آیه‏هاى 287-280.
(10) - نساء(4) آیه‏114.
(11) - الفروع من الكافى، ج‏4، ص‏34؛ جامع الحدیث الشیعه، ج‏18، ص‏285.
(12) - بقره(2) آیه‏282.
(13) - التبیان، ج‏2، ص‏371.
(14) - مجمع البیان، ج‏2، ص‏397.
(15) - زبده البیان، ص‏442؛ مسالك الافهام، ج‏3، ص‏455.
(16) - بقره(2) آیه‏195.
(17) - مائده(5) آیه‏2.
منبع:
بخش فرهنگى جامعه مدرسین حوزه علمیه قم،کتاب ربا


منبع : سایت اهل البیت
  • قرض الحسنه
  • قرض
  • مؤمنان واقعی
  • استحباب قرض‌دادن به مؤمنان
  • استحباب قرض‌دادن
  • قرض‌دادن
  •   749
      0
      0
    امتیاز شما به این مطلب ؟

    آخرین مطالب

          عنصر مردانگی و جوانمردی در بیان امام حسن مجتبی(ع)
          ماه رمضان ماه قیام
          نقش ایمان در استمرار حسنات (به مناسبت وفات حضرت خدیجه ...
          شرایط پذیرش اعمال در ماه رمضان
          رمضان، بهترین فرصت برای طهارت روح
          ارزش معنوی ماه مبارک رمضان
          رمضان، ضیافتی برای همگان
          كاسته شدن گناه در رمضان‏
          فضيلت رمضان در كلام اهل‌بیت(ع)
          ماه مبارك رمضان و روزه‏

    بیشترین بازدید این مجموعه

          فضیلت ماه مبارک رمضان
          اسم اعظمی که خضر نبی به علی(ع) آموخت
          این رفتارها روزی تان را زیاد می کند
          دو توصیه مهم هنگام دعا
          یک آیه و این همه معجزه !!
          کسانی که فشار قبر ندارند !!!
          توبه ی این گناه خیلی سخت است
          شاه کلید آیت الله نخودکی برای یک جوان!
          حاجت خود را جز نزد سه نفر نگو!
          افزایش رزق و روزی با نسخه‌ امام جواد (ع)

     
    نظرات کاربر
    پر بازدید ترین مطالب سال
    پر بازدید ترین مطالب ماه
    پر بازدید ترین مطالب روز