فارسی
سه شنبه 28 اسفند 1397 - الثلاثاء 12 رجب 1440
  3177
  0
  0

درس تفسیر قرآن - جلسه یکصد و شصتم (درس 16 سال 93)

 

تفسیر آیۀ بیست و هفتم سوره بقره

﴿الَّذينَ يَنْقُضُونَ عَهْدَ اللَّهِ مِنْ بَعْدِ ميثاقِهِ وَ يَقْطَعُونَ ما أَمَرَ اللَّهُ بِهِ أَنْ يُوصَلَ وَ يُفْسِدُونَ فِي الْأَرْضِ أُولئِكَ هُمُ الْخاسِرُون [1]

آنان كسانى هستند كه پيمان خدا را [كه توحيد و وحى و نبوت است ] پس از استوارى اش [با دلايل عقلى و علمى و براهين منطقى با عدم وفاى به آن ] مى شكنند و آنچه را خدا پيوند خوردن به آن فرمان داده است [مانند پيوند با پيامبران و كتابهاى آسمانى و اهل بيت طاهرين و خويشان ] قطع مى نمايند و در زمين تباهى و فساد بر پا مى كنند، آنانند كه زيانكارند.

این آیه تقریباً از نظر نکات و لطایف قرآنی مانند آیۀ بیست و شش است چون این آیه خصوصیات افراد فاسق را بیان می کند که در پایان آیۀ قبل از آنان نام برده شده است. در پایان آیۀ بیست و شش خداوند می فرماید: ﴿وَ ما يُضِلُ بِهِ إِلاَّ الْفاسِقين[2] ؛  و جز بدكاران نافرمان را به آن گمراه نمى كند. از آن جایی که افراد فاسق خود خواستار هدایت و صراط مستقیم نیستند، خداوند نیز به آن ها کمکی نمی کند. همچنین اعراب کلمۀ «الَّذينَ» از کلمۀ «الْفاسِقين» آیۀ قبل گرفته شده است. کلمۀ «الْفاسِقين» منصوب به «ین» است و کلمۀ «الَّذينَ» هم با «ین» منصوب شده است.[3]

خصوصیات افراد فاسق

 آیۀ بیست و هفتم خصوصیات افراد فاسق را بیان می کند. این افراد دارای سه خصلت و ویژگی خطرناک اند که اگر کسی دارای آن ها باشد، دچار عاقبت سوئی می شود.

اولین ویژگی افراد فاسق این است که نقض عهد می کنند: ﴿الَّذينَ يَنْقُضُونَ عَهْدَ اللَّهِ. در حقیقت افراد فاسق علاوه بر این که با این نقض عهد، خود را از سعادت و خیر محروم می کنند، بلکه کسانی را که در اطراف شان هستند از قبیل خانواده و قوم خود را نیز وارد جهنم می کنند ﴿أَحَلُّوا قَوْمَهُمْ دارَ الْبَوار﴾؛ و قوم خود را به سراى نابودى و هلاكت درآوردند.

دومین ویژگی افراد فاسق این است که پیوند خود را با منابع مثبت عالم قطع می کنند: ﴿وَ يَقْطَعُونَ ما أَمَرَ اللَّهُ بِهِ أَنْ يُوصَلَ. انسان فاسق به اوامر خداوند توجهی نمی کند و برای آن ارزشی قائل نیست. اموری که خداوند امر به پیوند آن داده است، به صلاح انسان است و انسان فاسق با این اموری که به صلاح اوست، قطع ارتباط می کند و خلاف دستور خداوند عمل می کند.

تو برای وصل كردن آمدی            نی برای فصل كردن آمدی

خداوند انسان را از باب حکمت و محبت خلق کرده است و خواستار این است که بندگان فرمانبر و تسلیم او باشند زیرا اطاعت کردن از فرامین الهی، باعث رضایت حق و خوشبختی انسان می شود. انسان در تحول خود از وجود خاکی به جوهر ناب، باید از عقل خود تبعیت کند زیرا تبعیت از هوا و هوس به این تحول نمی انجامد. به عبارت دیگر عقل باید مقدم بر هوا و هوس باشد تا بتوان به درجات عالی رسید.

در باره تبعیت از هوا و هوس پیامبر (ص) می فرماید: «أعدى عدوك نفسك التي بين جنبيك »[4]؛ دشمن ترين دشمنان همان دشمن درونى است كه بين دو پهلوى تو مى باشد.

 پیامبر (ص) در این روایت درباره دل، سر و آنچه که سر دارندۀ آن است، بحثی ندارند. سر انسان ظرف عقل است زیرا مغز انسان در جمجمه اش اوست. همچنین سر، دارندۀ چشم است که اگر پردۀ هوا و هوس آن را نپوشاند، دید بصیرت بین پیدا  می کند. همچنین سر دارندۀ گوش است که دارای ارزش بسیاری است که قرآن می فرماید: ﴿الَّذينَ يَسْتَمِعُونَ الْقَوْلَ فَيَتَّبِعُونَ أَحْسَنَهُ أُولئِكَ الَّذينَ هَداهُمُ اللَّهُ وَ أُولئِكَ هُمْ أُولُوا الْأَلْباب [5]؛ آنان كه سخن را مى شنوند و از بهترينش پيروى مى كنند، اينان كسانى هستند كه خدا هدايتشان كرده، و به يقين خردمندند.

همچنین سر دارندۀ زبانی است که کارهای بسیاری می تواند انجام دهد. یکی از عملکرد زبان این است که پیامبر (ص) به حضرت علی (س) می فرماید: «لأن يهدي الله بك رجلا واحدا خير لك مما طلعت عليه الشمس »[6]؛ پيامبر خدا (ص) روز خيبر به حضرت علی (س) گفت: اين كه خدا يك نفر را به وسيله تو هدايت كند، براى تو بهتر است از آنچه آفتاب بر او طلوع مى كند!

پس در این روایت، مطلب مورد بحث پیامبر (ص) اموری مانند دل، سر و آنچه سردارندۀ آن است، نیست بلکه می فرماید: دشمن «نفس بین جنبیک» است و منظور از «نفس بین جنبیک»، غریزه خوردن و غریزه شهوت جنسی است. انسان وقتی به زندگی هواپرستان توجه می کند، متوجه می شود که بیشتر جنایات آنان استفاده از غذاهای حرام - «ملئت بطونكم من الحرام» [7]- و شهوت جنسی است که دشمن ترین دشمنان است. پس خواسته ای که آتش آن از بین دو پهلو است همان شکم و شهوت است.

انسان عاقل با تمام منابع مثبت پیوند دارد و اگر کسی ارتباط خود را با این منابع قطع کند، کار جاهلانه ای است. غریزۀ خوردن و شهوت جنسی «نفسك التي بين جنبيك » -  انسان را دعوت به قطع رابطه با این منابع مثبت می کند ولی عقل، انسان را دعوت به پیوند به آن ها می کند. پس واضح است که انسان باید همیشه عقل را بر آن دو منبع سازندۀ مادۀ کثیف مقدم کند، ولی افراد فاسق نفس را  - که مجموعه ای از خواسته های نامشروع برخاسته از شکم و شهوت است -  بر عقل مقدم می کنند و به این دلیل پیوندی با منابع مثبت خداوند ندارند و تمام خواسته های شکم و شهوت را انجام می دهند. اگر منبع مثبتی از افراد فاسق دعوت کند که به سوی منابع مثبت بیایند و با آن ها پیوند برقرار کنند، آنان قبول نمی کنند. اعلی ترین منبع مثبت، پیغمبر اسلام (ص) است که افراد فاسق، در برابر دعوت ایشان این طور پاسخ می دهند: ﴿إِنَّ هذا لَساحِرٌ مُبين [8]؛ همانا اين مرد، جادوگرى آشكار است!

منابع مثبتی که خداوند دستور به پیوند آن ها داده است عبارت اند از:  خدا، کتب آسمانی، انبیاء، ائمه طاهرین:، پاکان و عالمان ربانی است. افراد فاسق با انسان های فاسق و یا شیاطین داخلی و خارجی پیوند دارند و از آن ها دستور می گیرند و خود نیز به آن ها دستور می دهند.

خصلت سوم افراد فاسق این است که در مناطق زندگی خود، تباهی ایجاد می کنند، ﴿وَ يُفْسِدُونَ فِي الْأَرْضِ﴾. افراد فاسق اگر دارای قدرت گسترده باشند، در تمام سطح زمین ایجاد تباهی می کنند ولی اگر دارای قدرت محدود باشند، در شهر و محل زندگی خود تباهی و شرارت ایجاد می‎ کند.

در ادامه آیه خداوند بیان می کند که افراد فاسقی که دارای این سه ویژگی اند، اهل خسران اند، ﴿أُولئِكَ هُمُ الْخاسِرُون ﴾. در اصطلاح قرآن، اهل خسران کسانی اند که تمام سرمایه های وجودی خود را در این دنیا تباه کرده‎ و از تمام نعمت هایی که خداوند برای رشد به آن ها عنایت کرده است در راه منفی استفاده می کنند. یکی از کارهای منفی شان این بود که به پیامبر (ص) می گفتند: ﴿إِنَّ هذا لَساحِرٌ مُبين . با این که پیامبر (ص) چهل سال در کنار آ ن ها بود و از ایشان فقط خوبی را درک کرده و هیچ عمل نادرستی از او ندیده و به او لقب امین در مال و آبرو و اسرار دادند، با این حال به ایشان ساحر می گویند.

پس تا زمانی که فاسق، از فسق خود به چارچوب انسانیت رجوع نکند، تمام سرمایه های وجودی اش را تباه می کند. به عبارتی دیگر اگر فاسق به عهد الله و به پیوند با منابع مثبت و اصلاح گری رجوع نکند، از انسانیت خارج شده و تمام دارایی های وجودی اش را تباه می کند. این خلاصۀ تفسیر آیه بود که به طور کلی بیان شد.

پیمان خداوند با بندگان

کلمۀ «عهد» به کلمۀ «الله» اضافه شده است. آیاتی در قرآن مجید بیان شده است که کلمه «عقد» که آن نیز یک نوع عهد و پیمان است در آن ها به کار رفته است ولی به کلمۀ «الله» اضافه نشده است بلکه یک نوع قرارداد اجتماعی با انسان یا قرارداد خانوادگی و یا قرارداد اقتصادی را بیان می کند مانند ﴿أَوْفُوا بِالْعُقُود[9]. از صدر و ذیل این آیات چنین استفاده می شود که این قراردادها بین مردم است و پروردگار وفا کردن به آن ها را بر مردم واجب می داند. چون در این آیات از صیغۀ امر استفاده شده است و قرینه ای در آیه وجود ندارد که منصرف به استحباب کند. وقتی صیغه امر قرینۀ صارفه نداشته باشد، دلیل بر وجوب است. پس از  اضافه شدن کلمۀ «عهد» به کلمۀ «الله» معلوم می شود که این عهد و قرارداد بین خدا و بندگانش است.

کلمۀ «عهد» اگر با حرف «إلی» بیاید به معنای «سفارش کردن» است و به معنای قرارداد و عهد نمی باشد. ﴿أَ لَمْ أَعْهَدْ إِلَيْكُمْ يا بَني آدَمَ أَنْ لا تَعْبُدُوا الشَّيْطانَ إِنَّهُ لَكُمْ عَدُوٌّ مُبين ؛ اى فرزندان آدم! آيا به شما سفارش نكردم كه شيطان را مپرستيد كه او بى ترديد دشمن آشكارى براى شماست؟

 ولی اگر کلمۀ «عهد» حرف «إلی» بیاید به معنای «قرارداد بستن» است. از اضافه شدن کلمۀ «عهد» به کلمۀ «الله» می توان دریافت که این پیمان دارای ارزش غیر قابل درکی است. به بیان دیگر عهدالله یعنی این که خداوند با بندگانش پیمان می بندد. گاهی انسان با خداوند پیمان می بندد مانند نذر کردن که این پیمان دارای ارزش فوق العاده ای نیستند به طوری که گاهی انسان نذر خود را فراموش می کند که شاید یکی از حکمت های استحباب کم نذر کردن این باشد. گاهی هم قرارداد و عهد از جانب خداوند با بندگانش است.

خداوند با کسی که قرارداد می بندد که دارای مسئولیت است حتی اگر خود فرد، منکر مسئولیتش باشد.  هر انسانی نسبت به جهان، نعمت های آن و نسبت به دیگران مسئولیتی دارد. پس خداوند با موجود عاقل مسئول مختار، قرارداد می بندد. این عقل، اختیار و مسئولیت است که به انسان ارزش داده که خداوند با او قرارداد داشته باشد. پس خداوند با کسی قرارداد می بندد که هم قرارداد را می فهمد و هم توان وفا کردن آن را دارد. کسانی که می گویند توانایی انجام تکالیف الهی را ندارند، این امر درستی نیست چون اگر قدرت بر عمل و وفای به عهد در انسان نبود، خداوند با او قرارداد و عهد نمی بست.

 

 

 

 



[1]. بقره (2) : 27.

[2]. بقره (2) : 26.

[3]. مؤلف : « این نوع اعراب گذاری در سوره حمد نیز است. کلمۀ «غیر» در عبارت ﴿غَيْرِ الْمَغْضُوب[3]، اعرابش را از «الَّذينَ»  در ﴿صِراطَ الَّذينَ أَنْعَمْتَ عَلَيْهِم گرفته است. انسان با دقت در اعراب کلمۀ «غیر» متوجه می شود در پایان سورۀ حمد خداوند سه طائفه را بیان نمی کند بلکه فقط یک طائفه را بیان می کند که آن ﴿أَنْعَمْتَ عَلَيْهِم است که این گروه نه مورد خشم و نه گمراهی خداوند هستند. مراد ایه یهود و نصاری نیست چون در آیات قرآن به بسیاری از یهودیان و نصرانی ها هم «ضالین» و هم در بسیاری از آیات «مغضوب» نسبت داده شده است. به عبارت دیگر دو کلمۀ «مغضوب» و «ضالین»  اختصاص به گروهی ندارد. و منظور این آیه شریفه، یهود و نصاری نیست بلکه دو صفت سلبی برای ﴿أَنْعَمْتَ عَلَيْهِم است. یعنی گروه ﴿أَنْعَمْتَ عَلَيْهِم نه مغضوبند و نه گمراهند. پس بیان یک طائفه را می کند. در ترجمه های قرآن افراد کمی به این امر توجه کرده اند ولی بیشتر مترجمین منظور از این آیه را آن سه طائفه لحاظ کرده اند.».

[4]. الوافی: 12/216؛ بحارالأنوار: 67/36.

[5]. زمر (39) : 18.

[6]. بحارالآنوار: 32/448.

[7]. بحارالآنوار: 45/8.

[8]. یونس (10) : 2.

[9]. مائده (5) : 1.


منبع : پایگاه عرفان
  3177
  0
  0
امتیاز شما به این مطلب ؟

آخرین مطالب

      جلسه یکصد و شصت و پنجم (درس 21 سال 94)
      درس تفسیر قرآن - جلسه یکصد و شصت و چهارم (درس 20 سال 94)
      درس تفسیر قرآن - جلسه یکصد و شصت و سوم (درس 19 سال 94)
      درس تفسیر قرآن - جلسه یکصد و شصت و دوم (درس 18 سال 94)
      درس تفسیر قرآن - جلسه یکصد و شصت و یکم (درس 17 سال 93)
      درس تفسیر قرآن - جلسه یکصد و شصتم (درس 16 سال 93)
      درس تفسیر قرآن - جلسه یکصد و پنجاه و نهم (درس 15 سال 93)
      درس تفسیر قرآن - جلسه یکصد و پنجاه و هشتم (درس 14 سال 93)
      درس تفسیر قرآن - جلسه یکصد و پنجاه و هفتم (درس 13 سال 93)
      درس تفسیر قرآن - جلسه یکصد و پنجاه و ششم (درس 12 سال 93)

بیشترین بازدید این مجموعه

      تفسیر قرآن ـ جلسه اول
      درس تفسیر قرآن - جلسه یکصد و چهل ششم (درس 1 سال 93)
      درس تفسیر قرآن - جلسه یکصد و پنجاه و دوم (درس 8 سال 93)
      درس تفسیر قرآن - جلسه یکصد و پنجاه و هشتم (درس 14 سال 93)
      درس تفسیر قرآن - جلسه یکصد و پنجاه و نهم (درس 15 سال 93)
      درس تفسیر قرآن - جلسه یکصد و شصتم (درس 16 سال 93)
      درس تفسیر قرآن - جلسه یکصد و شصت و دوم (درس 18 سال 94)
      درس تفسیر قرآن - جلسه یکصد و شصت و سوم (درس 19 سال 94)
      درس تفسیر قرآن - جلسه یکصد و شصت و چهارم (درس 20 سال 94)
      جلسه یکصد و شصت و پنجم (درس 21 سال 94)

 
نظرات کاربر
پر بازدید ترین مطالب سال
پر بازدید ترین مطالب ماه
پر بازدید ترین مطالب روز