فارسی
سه شنبه 06 فروردين 1398 - الثلاثاء 19 رجب 1440
  730
  0
  0

راههای دستیابی به تقوا

 تقوا در لغت به معناي «صيانت و پرهيزكاري» آمده و در زبان قرآن و سخنان پيشوايان معصوم(ع) نيز مفهوم آن با معناي لغوي، بسيار نزديك است و آن يعني: «نگهداري نفس از هر گونه قانون شكني و آلودگي به گناه و نافرماني خداوند».
 ارزش تقوا در نگاه اسلام
انسان ها به طور فردي و اجتماعي پيوسته به دنبال ارزش ها هستند، و تلاش دارند كه در رسيدن به آن ها از همديگر پيشي گيرند، و هر يك امتياز افزون تري را كسب كنند.
در اسلام بيش از هر چيز به «تقوا» توجه شده است و آن ميزاني است كه بهاي ارزش ها به وسيله ی آن سنجيده مي شود، به طوري كه هر ارزشي بدون ارتباط با تقوا بي ارزش خواهد بود. (حجرات/13)
قرآن، صفت تقوا را به لباس تشبيه مي كند، كه عيب هاي انسان را مي پوشاند، و بر زيبايي و شخصيت او مي افزايد، و از گرما و سرما نگه مي دارد، بنابراين تقوا نقش «نگهداري انسان را داشته، و صاحبش را در برابر زشتي ها و رسوايي ها و گناهان بيمه مي كند».(اعراف/126)
از سوي ديگر، خداوند متعادل در قرآن مجيد 253 مرتبه، به اين واژه ی سازنده و انسان ساز، اشاره نموده است، كه بيانگر اهميت و ارزش «تقوا» در پيشگاه الهي است.
رسول گرامي اسلام (ص) در مراسم حج در سرزمين «مني» خطاب به مسلمانان فرمود:
«اي مردم! بدانيد كه خداي شما يكي است، و پدرتان يكي، نه عرب بر عجم برتري دارد و نه عجم بر عرب، نه سياه پوست بر گندمگون، و نه گندمگون بر سياه پوست، مگر به تقوا».[1]
حضرت امام رضا(ع) در اين باره مي فرمايد:
«ايمان يك درجه ی برتر از اسلام است، و تقوا درجه اش از ايمان نيز بالاتر است».[2]
سلمان فارسي و سنجش تقوا
درباره ی نقش تقوا در سنجش ارزش آدمي در روايات، حكايت زيبايي آمده است كه روزي سلمان فارسي وارد مسجد نبوي شد و صحابه ی پيامبر(ع) به احترام او از جاي خود برخاستند و در صدر مجلس به او جاي دادند. لحظه اي نگذشته بود كه يكي از صحابه ی معروف نيز وارد مسجد شد، و چون سلمان را در صدر مجلس مشاهده كرد؛ لب به اعتراض گشود و گفت: «من هذا العجمي المتصدر فيما بين العرب؛ اين مرد ايراني و عجمي كه در صدر مجلس نشسته در ميان عرب ها چه مي كند؟»
رسول خدا (ص) با شنيدن اين سخن غير اسلامي به خشم آمد و بر بالاي منبر قرار گرفت و فرمود:
«اي مردم! آگاه باشيد كه تمام انسان ها از زمان حضرت آدم تا زمان ما مثل دندان هاي ما يكسانند، عرب بر عجم، گندمگون بر سياه پوست امتيازي ندارد، مگر به تقوا».[3]
در روايتي ديگر آمده است كه روزي عمر به عنوان تحقير از حضرت سلمان پرسيد: تو كيستي و چيستي؟ سلمان بي درنگ جواب داد: «اول، من و تو نطفه ی گنديده و بد بو بوديم، طولي نمي كشد كه با مرگ، بدن من و تو تبديل به جسدي متعفن و نامطلوب خواهد شد، و چون قيامت بپاخيزد، و ميزان ها برپا گردد، هر كس ميزان اعمال او افزون تر و تقوايش بيشتر باشد، به خدا نزديك تر خواهد بود.[4]
مولاي متقيان امير مؤمنان علي(ع) در آخرين لحظات عمر شريف خويش نخستين موضوعي را كه مورد تأكيد و سفارش قرار دادند، «تقوا» بود. كه اين خود، ارزش اين صفت را نشان مي دهد.
اگر سخنان امام علي(ع) را در نهج البلاغه كه برادر قرآن است، بررسي كنيم به اين نتيجه خواهيم رسيد كه طولاني ترين خطبه و سخنان آتشين آن بزرگوار، در مورد تقوا و تهذيب نفس ايراد گرديده است. خطبه ی 184 معروف به «خطبه همام» از جمله اين سخنان است، كه در روح پرهيزكاران اثري عميق بر جاي مي گذارد و شنونده را دگرگون مي سازد.
مولاي متقيان در مورد ارزش تقوا مي فرمايند:
«پرهيزكاري، رئيس ساير اوصاف پسنديده است».[5]
و در سخن ديگر اين ويژگي را از «اخلاق و سيره ی تمام پيامبران» معرفي مي كنند. ايشان در فرازي ديگر، اين حالت را «بهترين توشه براي عالم آخرت» دانسته، و در بياني ديگر اين ويژگي را «قوي ترين اساس انسانيت و اوصاف سجاياي اخلاقي» مي دانند.[6]
 نقش تقوا در زندگي انسان
تقوا همچون واكسن ضد بيماري، فرد و جامعه را از گرفتاري به انواع امراض اخلاقي و اجتماعي نگه مي دارد، و اقشار مردم را از بدبختي هاي خانمان سوز - كه امروز جامعه ی جهاني و بين المللي به سختي گرفتار آن گرديده اند- نجات مي دهد.
تقوا نه تنها به اصلاح نفس و سيرت انساني و امور معنوي كمك مي كند، بلكه در امور مادي و بهداشتي و حفظ حقوق مردم نيز نقش آفرين است. قرآن كريم در اشاره به اين حقيقت مي فرمايد:
«اگر مردمان شهر و ديار، همه اهل ايمان و تقوا بودند، ما، درهاي بركات آسمان و زمين را بر روي آنان مي گشوديم». (اعراف/96)
آري، اگر توده ی مردم اهل تقوا باشند، بخش مهمي از درآمدهاي ملي و دولتي در موارد نامناسب مصرف نمي گردد، آبروي مردم مصون مي ماند، تلاش و توليد و پيشرفت مضاعف مي شود، روح اخوت و محبت كه عامل همبستگي و پيوستگي و پيشرفت است هميشه زنده مي ماند، و دشمنان و بدخواهان، از درون و برون مرز نمي توانند به ما آسيبي برسانند.
امير مؤمنان علي(ع) به بيان اين حقيقت مي فرمايد:
«شما را به پرهيزكاري توصيه مي كنم... كه آن بيماري هاي قلبي شما را برطرف مي سازد، و كوردلي را به نور و روشندلي مبدل مي نمايد، و به امراض جسماني شفا مي بخشد، و سينه ها را از فساد پاك مي كند، شما را از «درون چركي» نجات مي دهد، و پرده هاي ضخيم را كه مانع بينايي واقعي است از چشم شما بر مي دارد. و به دلهايتان امنيت مي بخشد، ظلمات و تاريكي ها را به نور و اميد دگرگون مي سازد...».[7]
اين كلمات روحاني و عبارات نوراني بيانگر آن است كه تقوا در تمام جوانب زندگي، مؤثر و سازنده است. آن حضرت در فرازي ديگر درباره ی اهميت اهتمام به تقوا و پيامد آن مي فرمايد:
«تقوا و پرهيزكاري نهايت آرزو است كه هر كس آن را پيشه ی خود سازد هلاك نمي گردد، و از عمل خود پشيمان نمي شود، زيرا در اثر اين عمل سعادتمندان، سعادتمند و زيانكاران، زيانكارگشته اند.»[8]
آيات قرآن تقوا را مانع گرفتاري به آتش دوزخ معرفي كرده است، از جمله در «سوره ی زمر» آيه 61 آمده است:
«گروهي در آتش دوزخ گرفتار گرديده و رويشان سياه مي شود، ولي از اين بين، پرهيزكاران نجات يافته و كوچك ترين غم و اندوه به آنان نمي رسد...».
و يا در سوره ی مريم مي خوانيم:
«و هيچ كس از شما باقي نمي ماند، جز آن كه وارد دوزخ گردد، و اين حكم قطعي خداوند است، سپس از آن جا كسي نجات نيابد مگر پرهيزكاران...».
رسول گرامي اسلام(ص) نيز بدين موضوع اشاره نموده و مي فرمايد:
«دو عمل، امت مرا بيش از ساير اعمال وارد بهشت مي كند، آن دو، تقوا و حسن خلق است».[9]
امام صادق(ع) نيز در سفارش به پيروان حقيقي خود چنين مي فرمايد:
«سعي كنيد در عمل به اسلام و دستورات ديني سرمشق ديگران باشيد، و ديگران از ديدن شما به نقش تربيتي ما توجه نمايند، و بگويند: اين انسان ها در مكتب جعفري تربيت شده اند و بدين طريق ما را خوشحال، و آيين جعفري را ترويج نماييد».
 شيوه هاي كسب تقوا
ارزش هر انساني در قانونمندي او نهفته است، و هرگونه تخلف و قانون شكني شخصيت و ارزش انسان را پايين مي آورد. بنابراين انساني با تقوا است كه خود را در عمل به قوانين اسلام متعهد نموده، از قانون شكني مبرا باشد، يا به عبارت ديگر از تمام محرمات اجتناب كند و به تمام فرائض و واجبات عمل نمايد.
پيامبر اسلام در اين زمينه مي فرمايد:
«عابدترين مردم كسي است كه به فرايض ديني عمل كند، و با تقواترين اشخاص كسي است كه از تمام محرمات دوري گزيند».[10]
حضرت امام محمدباقر(ع) در زمره ی دوستان اهل بيت قرار گرفتن را، در اطاعت عملي از اوامر الهي و بندگي او معرفي نموده و مي فرمايد:
«سوگند به خدا! ما جز از طريق بندگي و اطاعت خدا تقرب پيدا نمي كنيم، بنابراين هر كس بنده ی عملي خدا باشد او دوست ما است و هر كس نافرمان خدا گردد، وي دشمن ما مي باشد».[11]
بنابراين، يكي از شيوه هاي رسيدن به تقوا، محترم شمردن قوانين اسلام است، تا در سايه ی آن حقوق خدا و مردم را به رسميت بشناسيم و از حدود مقرر تجاوز ننماييم.
يكي ديگر از شيوه هاي كسب تقوا توجه به حضور خدا در هستي است. هر انسان مسلماني وظيفه دارد كه خدا را همه جا حاضر و ناظر خود بداند. در اين صورت است كه از هرگونه خلاف و گناه مصون مي ماند.
جواني خدمت امام حسين(ع) شرفياب شد و عرض كرد:
«اي پسر پيامبر! من جواني هستم كه در هنگام معصيت نمي توانم خود را نگهدارم، چاره چيست؟» حضرت فرمودند:
«برو پنج چيز را در نظر بگير و هر گناهي را دلت خواست انجام ده!
1.    از روزي مقدر الهي استفاده نكن و هر گناهي كه خواستي بكن؛
2. از ولايت و عنايت الهي خارج شو و هر گناهي كه خواستي بكن؛
3. گناه را در جايي انجام ده، كه خدا تو را نبيند؛
4. در هنگام مرگ جواب ملك الموت را بده و بعد مرتكب گناه شو؛
5. در وراي اين عالم داخل جهنم نشو و هر گناهي بكن».
جوان مقداري فكر كرد، و راه خود را بازيافت، و گناهان را پشت سرگذاشت.[12]
از سوي ديگر هر مؤمني وظيفه دارد حسابگر اعمال خود باشد، و عمر خود را در بي خبري و غفلت سپري نكند، و انبوهي از گناهان را در نامه ی اعمالش انباشته ننمايد، و بداند كه روزي، حسابرسي خواهد شد، و قبل از آن روز، خود را بازجويي كند. اگر چنين كند مسلماً كمتر گناه خواهد كرد.
پيامبر اسلام در بيان اين راه (نيل به تقوا) مي فرمايد:
«اي اباذر! كسي مي تواند اهل تقوا باشد كه مانند شريك كار، به حساب خود برسد، و توجه نمايد كه خوراك و پوشاكش از كجا تهيه مي گردد، از حرام يا حلال؟»[13]
از جمله مواردي كه آن را در حسابرسي به اعمال خود بايد مورد توجه قرار دهد، كنترل زبان و اصلاح آن است، تا بتواند به لباس تقوا آراسته شود و به اوصاف پسنديده ی انساني دست يابد. امير مؤمنان، علي(ع) در اين باره مي فرمايد:
«والله مااري عبدا يتقي تقوي تنفعه حتي يحزن لسانه »[14]
« سوگند به خدا! من گمان نمي كنم كسي به مرحله تقوا و پرهيزكاري برسد كه به حال او فايده داشته باشد، مگر اين كه، زبانش را كنترل كند».
براين اساس يكي از مهم ترين شيوه هاي دست يابي به خصيصه ی تقوا، كنترل زبان است؛ زيرا بسياري از مفاسد اخلاقي و مشكلات اجتماعي يا خانوادگي ريشه در همين موضوع دارد.
البته راه هاي تحصيل تقوا بسيار زياد است، و انسان مي تواند در پرتو عرفان و معرفت كامل به خدا، ايجاد عشق و علاقه به خداوند در قلب خويش، توجه به آينده ی گناه كاران، حفظ شخصيت و ارزش قائل شدن به شخصيت واقعي خود، و يا پيروي از الگوهاي مطلوب به تقواي مطلوب نايل شود.
در پايان اين نوشتار مي توان نتيجه گرفت كه علم و معرفت و التزام عملي به دستورات قرآن و پيروي از اهل بيت(ع) و الگوهاي مطلوب، و اجتناب از گناه و نافرماني الهي، انسان را به معبود خويش نزديك مي نمايد و او را به منزلت تقوا پيشگان نايل مي گرداند.
 منبع:
[1] . كنز العمال، ج 3، ص 93، ش 5652
[2] . اصول كافي، ج 2، ص 51، ح 2؛ باب فضل الايمان علي الاسلام.
[3] . مستدرك الوسائل، ج 12، ص 89، ش 13598
[4] . شرح من لايحضره الفقيه، ج 13، ص 164
[5] . نهج البلاغه فيض الاسلام، ص 1278؛ «التقي رئيس الاخلاق»
[6]. نهج البلاغه فيض الاسلام، ص 1278؛ «التقي رئيس الاخلاق»
[7] . نهج البلاغه، ترجمه فيض الاسلام، ص 635
[8] . ميزان الحكمه، ج 4، چاپ جديد، ص 3625، ش 22340
[9] . اصول كافي، ج 2، ص 100؛ وسائل الشيعه، ج 8، ص 504
[10] . وسائل الشيعه، ج 11، ص 195، ح .14
[11] . اصول كافي، ج 2، ص .74
[12] . بحارالانوار، ج 78، ص 126، ح.7
[13] . كنزالعمال، ج 3، ص 698، ش 851
[14] . نهج البلاغه، خ 175، ص 570


منبع : پژوهشکده باقر العلوم (ع)
  730
  0
  0
امتیاز شما به این مطلب ؟

آخرین مطالب

      سه درسی که می توان از طبیعت بهار آموخت!
      عقیله بنی هاشم حضرت زینب کبری(س)
      مقام حضرت زينب (س)
      نوروز؛ روز گشایش و فرج
      عظمت نهج‌البلاغه  
      قرآن از منظر امیرمؤمنان(ع)
      امام علی(ع) دعوت‌کننده به حسنات
      توبه دو برادر در آخرین ساعات!
      افزایش رزق و روزی با نسخه‌ امام جواد (ع)
      امام جواد (ع) در آثار استاد انصاریان

بیشترین بازدید این مجموعه

      توبه دو برادر در آخرین ساعات!
      غیبت های حلال
      توصیه هایی برای افزایش روزی
      از کجا بدانيم خدا از ما راضي‌ است؟
      اسم اعظمی که خضر نبی به علی(ع) آموخت
      یک آیه و این همه معجزه !!
      شاه کلید آیت الله نخودکی برای یک جوان!
      حاجت خود را جز نزد سه نفر نگو!
      زن شايسته برای شوهر
      افزایش رزق و روزی با نسخه‌ امام جواد (ع)

 
نظرات کاربر
پر بازدید ترین مطالب سال
پر بازدید ترین مطالب ماه
پر بازدید ترین مطالب روز