فارسی
جمعه 02 فروردين 1398 - الجمعة 15 رجب 1440
  540
  0
  0

نقش انگيزه در كار اخلاقي

 يكي از موضوعاتي كه در اخلاق اسلامي به عنوان اساس ارزش در كارهاي اخلاقي مطرح مي شود عبارت است از نيّت كار و انگيزه اي كه انسان را وادار به انجام آن مي كند. مي توان گفت كه اين از ويژگي هاي نظام اخلاقي اسلام است كه نيّت را به عنوان اساس ارزش اخلاقي و منشأ خوبي ها و بدي ها معرفي مي كند. از آن جا كه منظور از نيّت در اين بحث همان انگيزه كار مي باشد، مي توان گفت اصولاً هيچ كار اختياري بدون يك نيّت و انگيزه انجام نمي گيرد و هر كار كه از روي اختيار انجام گرفت، يك داعي يا انگيزه اي براي انجام آن كار خاص در نفس فاعل آن وجود دارد كه سبب مي شود تا فاعل، آن كار خاص را ترك نكند و يا به جاي آن، كار ديگري غير از آن را انجام ندهد.
اكنون كه روشن شد هيچ كار اختياريِ بدون انگيزه اي در فاعل آن انجام نمي گيرد، اين پرسش مطرح مي شود كه آيا كار اخلاقي كه به خودي خود، صالح و شايسته است و حسن فعلي دارد، علاوه بر حسن فعلي بايد حسن فاعلي هم داشته باشد و يا اينكه حسن فاعلي لازم نيست، بلكه با هر نيّت و انگيزه اي كه انجام گرفت، داراي ارزش اخلاقي خواهد بود؟
در پاسخ به اين پرسش بايد گفت كه از نظر اسلام، براي اينكه كاري ارزش اخلاقي پيدا كند، حسن فعلي به تنهايي كافي نيست؛ بلكه همراه آن، حسن فاعلي نيز لازم خواهد بود؛ زيرا آثار كارهاي اخلاقي، يعني كمال و سعادت انسان بر حسن فاعلي و داشتن نيّت صحيح، مترتب مي شود.
تنوّع انگيزه هاي فاعل
از آنجا كه انسان در انجام كارهايش مي تواند انگيزه هاي متنوّع و گوناگون داشته باشد، اكنون جاي طرح و بررسي اين مسئله است كه كدام يك از انگيزه هاي انسان به كار او رنگ اخلاقي مي زند و چه نيّتي موجب ارزش اخلاقي مي شود؟
نيّت از ديدگاه اسلام
از ديدگاه اسلام، كار اخلاقي و ارزشمند، كاري است كه صرفاً براي تحصيل رضاي خداوند انجام گيرد. رضاي خداوند مراتبي دارد و انسان ها به صور گوناگون در جست وجوي رضاي خدا هستند؛ يعني اين خواسته در ايشان شكل هاي مختلفي دارد. گاه رضاي خداوند به اين لحاظ كه منشأ پاداش اخروي مي شود و يا به اين لحاظ كه منشأ نجات از عذاب مي شود، مورد توجه انسان است و انگيزه انجام دادن كارهايي به دست او خواهد شد؛ ولي گاهي هيچ يك از پاداش يا كيفر، مورد توجه وي نيست و انگيزه وي در انجام دادن كار، صرفاً رضا و خشنودي خداوند خواهد بود كه اين حقيقت، براي او مطلوبيت ذاتي دارد. چنين حقيقتي است كه در اولياي خداوند تحقق پيدا مي كند و به عنوان انگيزه كارها و عبادت ها روي آن تكيه مي كنند.
از ديدگاه اسلام، حد نصاب ارزش اخلاقي كار آن است كه براي رضاي خداوند انجام شود. به عبارت ديگر مقوّم ارزش اخلاقي "كار" اين است كه به منظور تحصيل رضايت و خشنودي خداوند انجام گيرد.
در اين قسمت با مطالب ذيل آشنا شديم:
1. هيچ يک از کارهاي اختياري انسان بدون نيّت و انگيزه انجام نمي شود؛
2. حسن فعلي براي ارزشي بودن يک کار کافي نيست؛
3. در نظام اخلاقي اسلام علاوه بر حسن فاعلي، حسن فعلي نيز لازم است؛ زيرا آثار کارهاي اخلاقي، (کمال و سعادت انسان) بر حسن فاعلي مترتب مي شود؛
4. از ديدگاه اسلام، بالاترين مراتب کار اخلاقي و ارزشمند، کاري است که صرفاً براي تحصيل رضاي خداوند انجام شود و هيچ يک از پاداش يا کيفر مترتّب بر آن، مورد توجه فاعل قرار نگيرد؛
5. ديدگاه بالا برگرفته از آيات قرآن کريم است که رضاي خداوند را مقوّم ارزش اخلاقي دانسته و در مقابل، انگيزه هاي پليد و شيطاني را عامل سقوط فعل از ارزش اخلاقي معرفي مي کند.


منبع : پایگاه نور پرتال
  540
  0
  0
امتیاز شما به این مطلب ؟

آخرین مطالب

      عقیله بنی هاشم حضرت زینب کبری(س)
      مقام حضرت زينب (س)
      نوروز؛ روز گشایش و فرج
      عظمت نهج‌البلاغه  
      قرآن از منظر امیرمؤمنان(ع)
      امام علی(ع) دعوت‌کننده به حسنات
      توبه دو برادر در آخرین ساعات!
      افزایش رزق و روزی با نسخه‌ امام جواد (ع)
      امام جواد (ع) در آثار استاد انصاریان
      معناشناسي ليله الرغائب

بیشترین بازدید این مجموعه

      توبه دو برادر در آخرین ساعات!
      غیبت های حلال
      توصیه هایی برای افزایش روزی
      از کجا بدانيم خدا از ما راضي‌ است؟
      استغفار یکی از راه‌های زیادی رزق
      اسم اعظمی که خضر نبی به علی(ع) آموخت
      یک آیه و این همه معجزه !!
      شاه کلید آیت الله نخودکی برای یک جوان!
      حاجت خود را جز نزد سه نفر نگو!
      زن شايسته برای شوهر

 
نظرات کاربر
پر بازدید ترین مطالب سال
پر بازدید ترین مطالب ماه
پر بازدید ترین مطالب روز