فارسی
چهارشنبه 07 فروردين 1398 - الاربعاء 20 رجب 1440
  1442
  0
  0

تفسیر قرآن ـ جلسه نود و نهم

بسم الله الرحمن الرحيم الحمدلله رب العالمین و صلی الله علی جمیع الانبیاء و المرسلین و الائمة المعصومین علیهم السلام.
عناصر ترکيبي اصلي وجود ما عقل و قلب و روان و بدن است که هر کدام از اينها عبادت خاصي براي آنها مقرر شده است.
اگر انسان زحمت بکشد و در هر چهار ناحيه وجود مقدس حضرت حق را بندگي کند عبادت کاملي را در پرونده خودش ثبت کرده است از کجا مي گوييم عقل و قلب و نفس و بدن عبادت دارد؟
از آنجا که مادر قرآن مجيد مي بينيم خداوند متعال نسبت به همه نواحي وجود ما امر و نهي دارد.
نسبت به نيروي عقل ما و به قول آيات ديگر نيروي لب، مغز ما امر به انديشه دارد عقلتان را به کار بگيريد، مطالعه کنيد، بشنويد، ببينيد و از طريق ديدن و از طريق مطالعه و شنيدن فکر و انديشه بکنيد تا با قدرت انديشه حق را بيابيد و باطل را دفع کنيد.
به مشرکين مکه خطاب مي کند:
شما که مي گوييد اين شخص دچار اختلال رواني است چرا بدون فکر حرف مي زنيد؟! شما که خودتان در مکه دچار اختلال رواني را ديده ايد که افعالشان و حرفهايشان و حرکاتشان طبيعي نيست.
]ثم تتفکروا[  در حرکات پيغمبر و در منش و سيره پيغمبر(ص) در گفتار و برخورد پيغمبر فکر کنيد. اين فکر کردن شما را به اين نتيجه مي رساند که «ما بصاحبکم من جنة» نکره در سياق نفي است هيچ اختلالي در هيچ ناحيه وجود او وجود ندارد.
اين ارزش انديشه است که انسان را از نگاه به باطل و ميل به باطل نجات مي دهد «تفکر ساعة خير من عبادة سنة»  در بعضي از روايات «من عبادة ستين» دارد. همين انديشه را امر مي کند در عالم هستي داشته باشيد. همين انديشه را در کتاب انفس داشته باشيد. همين انديشه را در کتاب شرع، قرآن کريم داشته باشيد. ما آيات خود را براي شما بيان مي کنيم ]افلا تعقلون[  يعني تتفکروا.
عمل به اين امر مي شود بندگي خدا. وقتي خدا به ما امر مي کند فکر، انديشه و تفکر کنيد اين مايه عظيم الهي را به کار بگيريد، واقعا اين مايه باعث شده که ما استعداد خلافة اللهي داده بشود.
همين مايه باعث شده که به ما بفرمايد: ]و لقد کرمنا بني آدم[  براي چه گرامي داشت اين را. به خاطر بدن نيست. عامل کرامتش در پيشگاه ما عقل او است که اين ارزش ارزش تکويني است.
غير از ]إنَّ اکرمکم عندالله[  است که ارزش تشريعي است.
از امام صادق(ع) وقتي مي پرسند عقل را براي ما تعريف کنيد. حضرت به آثار عقل آن را تعريف مي کنند در کتاب کافي باب عقل و جهل است «العقل: ما عبد به الرحمن و اکتسب به الجنان»  براي اينکه صاحبان عقل را که عقل را به کار مي گيرند بشناسيد. سوره مبارکه رعد آيه 13 به بعد را ملاحظه کنيد که چند آيه از خداوند نشانه اي از «اولي الالباب» را در آن آيه اشاره مي کند که اين روش و منش که در اين بزرگواران است دليل بر اين است که اهل به کار گرفتن عقل و انديشه و اهل فکر هستند. اگر کسي در امور انديشه کند و در آسمانها و زمين انديشه کند، در حقيقت خدا را با عقلش عبادت مي کند.
آيات اواخر سوره آل عمران را هم ملاحظه کنيد تا پايان سوره آيه 200.
]انما يتذکروا اولوا الالباب[  يعني کسي که عقلش را به كمك قرآن کريم به کار بگيرد به اين نتيجه مي رسد که اين کتاب انزل من الحق است و اين کتاب اصولي است و اين کتاب قوانينش حکيمانه است. اما کسي که عقلش را به کار نمي گيرد تا قرآن را مي خواند مي گويد ]ان هذا الا اساطير الاولين[  اينها افسانه هاي ساختگي گذشتگان است.
ببينيد چقدر فرق است بين کساني که فکر نکردند و بين کساني که تعقل کردند. آيات آخر سوره آل عمران که از اينجا شروع مي شود: «الذين يذکرون الله قياما و قعودا و علي جنوبهم و يتفکرون في خلق السموات و الارض» که به نظر مي رسد اگر انسان انديشه کند ديگر از نگاه عادي به موجودات در مي آيد. يعني همه چيز براي او به عنوان صنعت خدا و مخلوق پروردگار عظيم مي نمايد.
شما دو خطبه را در نهج البلاغه ببينيد يکي در رابطه با مورچگان و ديگري در رابطه با طاووس. علاوه بر خطبه مربوط به مورچگان که پروردگار عالم در اين هيکل به اين کوچکي از نگاه اميرالمؤمنين چه دستگاه هايي قرار داده است و چه غريزه اي و چه شعوري که با آن غريزه و شعور چه کار مي کند. حالا بعضي از کارهايش را حضرت اشاره مي کند. يکي لانه سازي است چند طبقه، يک طبقه براي کار گران و يک طبقه براي نوزادان و يک طبقه براي دفن اموات و اينکه در تمام تابستان براي زمستان تامين غذا مي کند. دانه گندم دانه برنج و دانه عدس. اينها مي برد داخل لانه با اينکه زير زمين و مقداري نم ناک است. چه کار مي کند با اين دانه ها که سبز شدنش را کور مي کند که سالم بماند. يا دامداري راه مي اندازد حشرات ريز را مي گيرد به اندازه به آنها زهر تزريق مي کند که نه بميرند و نه آن جست و خيز را داشته باشد که در اختيار باشند و کارگرهاي مورچه مي برند صحرا تا فربه بشوند و بعد مي آورند داخل لانه مي کشند و کنسرو درست مي کنند که اين گوشت چند ماه فاسد نمي شود و مي دانند که اين گوشت را چه زماني مصرف کنند که براي اينکه کمکي براي خطبه اميرالمومنين باشد کتاب مورچگان موريس ميترلينگ را اگر بخوانيد آنجا انسان مي فهمد که تمام مخلوقات جزء شگفتي ها هستند. ديگر انسان معمولي نگاه نمي کند يعني چشم را وصل به عقل وانديشه مي کند آن وقت از طريق مورچه و طاووس خدا شناس مي شود.
يا در سوره مبارکه نحل است، که متاسفانه خارجيها جلوتر از ماچقدر در اين زمينه کار کرده اند.
در مقاله اي نوشته شده بود که در غرب حدود بيست هزار کتاب در باره مورچگان نوشته شده است درباره زنبور عسل که چه غوغايي در وجود او و کندوي او توليد موم و عسل وجود دارد.
قرآن مجيد خيلي جلوتر از اينها مي فرمايد: ]وَأَوْحَى رَبُّكَ إِلَى النَّحْلِ أَنِ اتَّخِذِي مِنَ الْجِبَالِ بُيُوتًا وَمِنَ الشَّجَرِ وَمِمَّا يَعْرِشُونَ * ثُمَّ كُلِي مِن كُلِّ الثَّمَرَاتِ فَاسْلُكِي سُبُلَ رَبِّكِ ذُلُلاً يَخْرُجُ مِن بُطُونِهَا شَرَابٌ مُّخْتَلِفٌ أَلْوَانُهُ فِيهِ شِفَاء لِلنَّاسِ إِنَّ

فِي ذَلِكَ لآيَةً لِّقَوْمٍ يَتَفَكَّرُونَ[
عقل و عبادت عقل همين تحصيل علم عبادت عقل است ]يا ايها الذين آمنوا اتقوالله[  تقوا را مراعات کنيد در جنب خدا و از گناهان اجتناب کنيد «ولتنظر» نظر نگاه با عقل است. انديشه کند در اينکه «ما قدمت لغد» آنچه را که انجام داده است و آنچه را که کسب کرده است.
در روضه کافي صفحه 150 اين بخش بسيار بخش مهمي است.
امام صادق(ع) مي فرمايد: مردي آمد نزد پيغمبر اسلام(ص) عرض کرد من را نصيحت کنيد. کمتر در روايات اينجور مطلب بيان شده است. پيغمبر اكرم(ص) فرمودند: من اگر نصيحت کنم قبول مي کنيد؟ عرض کرد بله قبول مي کنم. حضرت دوباره تکرار کردند تا بار سوم که تکرار فرمودند، شخص عرض کرد بله. به نظر من اين تکرار سوال حضرت و اقرار گرفتن دليل بر اين است که اين نصيحت حضرت بسيار مهم و کارگشا است.
حضرت فرمودند: زماني که نسبت به کاري تصميم مي گيري انجام بدهيد. قبل از اينکه وارد کار شويد پايان آن را با تدبر و انديشه نگاه کنيد. اگر براي خود شما مشخص بود و درک کردي که در اين کار خير و صلاحي هست و واقعا يقين پيدا کردي انجام بده و اگر زيان و فسادي را ديدي در اين کار، با اين فکر و انديشه و يا با کمک گرفتن از مشورت ديگران طمع وادار نکند، اين کار را نکن و خودت را ناراحت نکن. اين عبادت است. اين همان «ولتنظر نفس ما قدمت لغد» است اين همان تفکر ساعة خير من سنه است اين همان «العقل ما عبد به الرحمن و اکتسب به الجنان» است.
اما عبادت نفس. تحصيل دو کتاب ما را سيراب مي کند يکي کتاب مهجة البيضاء فيض است که چهار صد سال قبل نوشته شده است البته مفصل است و يکي هم کتاب بسيار کار بردي جامع السعادات مرحوم ملا مهدي نراقي است. که داستاني از اين کتاب دارم.
آخوند ملا علي همداني براي خودم نقل کردند که وقتي اين کتاب در ايران نوشته شد و تکثير شد. قبل از فتح علي شاه. در نجف دست مرحوم بحر العلوم مي رسد که از شاگردان ناب آقاي وحيد بهبهاني است کتاب را که مطالعه مي کند، مي فرمايد که در اخلاق و در مباني تذکيه نفس که خدا براي اصل مسئله يازده قسم خورده است که بي سابقه است در قرآن تا مي رسد به قسم به خود نفس ]و نفس و ما سواها * فالهمها فجورها و تقوا ها * قد افلح من زکاها[  تذکيه يعني پرورش و رشد و پاکيزه کردن از موانع که با حسنات اخلاقي نفس رشد پيدا مي کند.
مي گويد من بهتر از اين را نديدم. مرحوم ملا مهدي سفري براي عراق و نجف مي آيد. تمام علماي نجف ديدن او مي روند الا بحر العلوم. ايشان که نرفت ديدنش خيلي حرف ايجاد شد که زمينه قضاوت در بين ما خيلي گسترده است.مرحوم نراقي سوال کرد که ما بازديد همه رفتيم کسي از علما نمانده است؟ گفتند همه آمدند ديدن شما الا بحر العلوم.
گفت پس ما به ديدن بحر العلوم مي رويم. تواضع و اين مهرباني چقدر در وجود ملا مهدي اوج داشت. ملا مهدي وقتي وارد بر بحر العلوم مي شود که ايشان جلسه اي داشتند با روحانيون. سلام مي کند و بحر العلوم خيلي معمولي سلام مي دهد و جايي هم به او اختصاص نمي دهد حالا در جايي که بود ملا مهدي مي نشيند. جلسه تمام مي شود و بيرون مي آيند و ايشان به همراهانش مي گويد عجب انسان والايي بود خداوند به ما توفيق داد زيارت کنيم. چه چهره و چه معنويتي در وجود اين سيد بحر العلوم بود.
دو روز گذشت نراقي فرمود خيلي زياد اشتياق دارم ايشان را ببينم. کسي هم جرات نکرد بگويند که ايشان با شما اينگونه برخورد کرد و شما باز مي خواهيد برويد. اين دفعه هم رفت و اين دفعه خيلي سرد تر بحر العلوم برخورد کرد. دو روز مانده بود به آمدن ايشان به ايران مرحوم نراقي فرمود من يک بار ديگر بايد سيد را ببينم. اين بار که آمد تا از درب اتاق وارد شد مرحوم بحر العلوم تمام قد بلند شد و دوان دوان جلو آمد و ايشان را بغل گرفت و برد ايشان را سر جاي خودش نشان و خود بحر العلوم آمد کنار درب خروجي نشست با يک دنيا ادب و احترام و بعد هم که نراقي مي خواست برود با پاي برهنه تا کوچه نراقي را بدرقه کرد و خدا حافظي کرد. ديگران به سيد گفتند آن دوبار با اين دفعه آخر چرا فرق داشت؟ مرحوم سيد فرمودند من کتاب جامع السعادات اين مرد را خوانده بودم. يک باب از كتاب باب تواضع و عدم الکبر است. باب اين است که انسان منيت نداشته باشد. من آن دو برخورد تلخي که کردم مي خواستم ببينم که مطالبي که ايشان نوشته است در خودش هم هست. ديدم در خودش در اوج است. اين است که در جلسه سوم به عنوان يک منبع متحرک اخلاق الهي «تخلقوا باخلاق الله»  به او احترام کردم. يعني هر روحاني بايد اينگونه باشد.
 


منبع : روابط عمومی و امور بین الملل مرکز علمی تحقیقاتی دارالعرفان الشیعی
  1442
  0
  0
امتیاز شما به این مطلب ؟

آخرین مطالب

      جلسه یکصد و شصت و پنجم (درس 21 سال 94)
      درس تفسیر قرآن - جلسه یکصد و شصت و چهارم (درس 20 سال 94)
      درس تفسیر قرآن - جلسه یکصد و شصت و سوم (درس 19 سال 94)
      درس تفسیر قرآن - جلسه یکصد و شصت و دوم (درس 18 سال 94)
      درس تفسیر قرآن - جلسه یکصد و شصت و یکم (درس 17 سال 93)
      درس تفسیر قرآن - جلسه یکصد و شصتم (درس 16 سال 93)
      درس تفسیر قرآن - جلسه یکصد و پنجاه و نهم (درس 15 سال 93)
      درس تفسیر قرآن - جلسه یکصد و پنجاه و هشتم (درس 14 سال 93)
      درس تفسیر قرآن - جلسه یکصد و پنجاه و هفتم (درس 13 سال 93)
      درس تفسیر قرآن - جلسه یکصد و پنجاه و ششم (درس 12 سال 93)

بیشترین بازدید این مجموعه

      تفسیر قرآن ـ جلسه اول
      درس تفسیر قرآن - جلسه یکصد و چهل ششم (درس 1 سال 93)
      درس تفسیر قرآن - جلسه یکصد و پنجاه و دوم (درس 8 سال 93)
      درس تفسیر قرآن - جلسه یکصد و پنجاه و ششم (درس 12 سال 93)
      درس تفسیر قرآن - جلسه یکصد و پنجاه و هشتم (درس 14 سال 93)
      درس تفسیر قرآن - جلسه یکصد و شصتم (درس 16 سال 93)
      درس تفسیر قرآن - جلسه یکصد و شصت و دوم (درس 18 سال 94)
      درس تفسیر قرآن - جلسه یکصد و شصت و سوم (درس 19 سال 94)
      درس تفسیر قرآن - جلسه یکصد و شصت و چهارم (درس 20 سال 94)
      جلسه یکصد و شصت و پنجم (درس 21 سال 94)

 
نظرات کاربر
پر بازدید ترین مطالب سال
پر بازدید ترین مطالب ماه
پر بازدید ترین مطالب روز