Azəri
Thursday 21st of March 2019
  804
  0
  0

DÖVLƏTİN DAVAMLI OLMASI

DÖVLƏTİN DAVAMLI OLMASI

 Bütün peyğəmbərlərin (xüsusən, həzrət Məhəmməd (səlləllahu ələyhi və aleh)-in vəzifəsimiyyətdə sülh və ədalətin bərqərar olunması olub. Bu əsasarə İslam dini Qur`anınkmü ilə həmkuməti ədalətli olmağa də`vət edir, həm də insanları bir-birləri ilə ədalətlə rəftar etməyə çağırır. Qurani-Kərimdə buyurulur:

يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُواْ كُونُواْ قَوَّامِينَ بِالْقِسْطِ شُهَدَاء لِلّهِ وَلَوْ عَلَى أَنفُسِكُمْ أَوِ الْوَالِدَيْنِ وَالأَقْرَبِينَ إِن يَكُنْ غَنِيّاً أَوْ فَقَيراً فَاللّهُ أَوْلَى بِهِمَا فَلاَ تَتَّبِعُواْ الْهَوَى أَن تَعْدِلُواْ وَإِن تَلْوُواْ أَوْ تُعْرِضُواْ فَإِنَّ اللّهَ كَانَ بِمَا تَعْمَلُونَ خَبِيراً

Ey imantirənlər! Ədalətə riat edin və özünüzün, ata-ananızın, qohumlarınızın zərərinə olsa da (istər fəqir, istərsə də dövlətli olsalar) haqqa şəhadət verin. Çünki, Allah-taala onlarınr ikisinə sizdən daha yaxındır. Nəfsi istəkləriniz sizi ədalətdən azdırmasın!”[1]

Qur`anın bu nəzəri əsasınazrəti Əlileyhissalam) dövlətin davamlı və möhkəm olmasınıkumətin ədalət və insafla idarə olunmasındarür. Yə`ni əgər dövlət ədalət və insafın qüvvədə olmasını özünün şüarı qərar versə və onun icra olunmasında müvəffəq olsa, dövlətin davam etməsi və möhkəmlənməsi zəruri olacaq, bu dövlət uzun sürəcək. Lakin dövlətindəfi zülm, istismar və şəxsi mənafelər olsa, dövlət h də davamtirə bilməz və tez aradan gedər. Təbiidir ki, dövlət nəzarəti altında həyat sürən əhalimişə arzu edər ki, bu ədalətli hakimiyyət uzun sürsün. Lakin zalım dövlət bayrağı altında yaşayan xalq, həmişə arzu edir ki, dövlət tezliklə dağılsın, əhali zülmün və əzabınağrılarından dinlsin.


 

وَ إِنَّ أَفْضَلَ قُرَّةِ عَيْنِ الْوُلَاةِ اسْتِقَامَةُ الْعَدْلِ فِي الْبِلَادِ وَ ظُهُورُ مَوَدَّةِ الرَّعِيَّةِ و إِنَّهُ لَا تَظْهَرُ مَوَدَّتُهُمْ إِلَّا بِسَلَامَةِ صُدُورِهِمْ وَ لَا تَصِحُّ نَصِيحَتُهُمْ إِلَّا بِحِيطَتِهِمْ عَلَى وُلَاةِ الْأُمُورِ وَ قِلَّةِ اسْتِثْقَالِ دُوَلِهِمْ وَ تَرْكِ اسْتِبْطَاءِ انْقِطَاعِ مُدَّتِهِمْ فَافْسَحْ فِي آمَالِهِمْ

Hakimlərin ən fəzilətlizaydınlığı bütün şəhərlərdə ədalətin bərqərar olması və rəiyyətin onlara ehtiramlarının aşkar olmasıdır. Sözsüz ki, əhalinin hakimlərlə dostluğu yalnız onların (hakimlərin) qəlblərinin təmizliyinə görə olar. Xeyirxahlıqları o zaman düzn olar (fayda verər) ki, öz istəkləri ilə hökmdarların ətrafını dövrəyə alsınlar və hakimlərinkuməti onlar üçün ağırlıq etməmiş olsun, hakimiyyətin uzun çəkməsi onlar üçün acı olmasın. Elə isə onların istəklərinə meydan ver!

VƏSLƏNDİRMƏ VƏ TƏŞVİQ ETMƏ

zrəti Əlileyhissalam)-ın nəzərincə cəmiyyətin birliyi, qoşun başçılarının, döyüşçülərin, millət və hakimlə bir olması elə bir məsələ deyil ki, proqramsız və dəqiq şəkildə planlaşdırılmamış olsun. Onların birliyi nətisində İslammiyyəti və qüvvələri möhkəmlənir, Allah-taalanınkmləri geniş icra olunur. Cəmiyyət üzvlərininvəs, səmimiyyət və imanla İslam qüvvələrinin möhkəmlənməsinə çalışması, həmçinin, İslamrbi qüvvələrinin ürəkdən və fədakarlıqla qoşun başçılarına itaət etməklərinə görə hər iki dəstənin birlikdə, İlahidəfə tərəfrəkət etmələrinə bə`zi şərait və xüsusiyyətlər lazımdır. Bu şərait və xüsusiyyətlər İslam mədəniyyətində cəmiyyətinr bir təbəqəsi üçün diqqət və inliklə tə`yin olunmuşdur. Məsələn, əgər hakim və qoşun başçısı İslam əsrlərindən qəhrəmanlıq və fədakarlıq tələb edirsə, ilk növbədə onun özü onlarla ata kimi mehribanlıqla rəftar etməlidir. Əgər onların arasında səmimiyyət olmasını istəyirsə, həyatda maddi və məət ehtiyaclarını tə`min etməlidir. Əgər onlardan xeyirxahlıq, canıyananlıq umursa onların arasında ədalətlə hökm etməlidir. Həzrəti Əlileyhissalam)-ın hakimlə əhalinin, zabitlərlə adi əsrlərin qarşılıqlı münasibətləri haqqında buyurduğu ən böyük və aydın məsləhətlərindən biri budur ki, hakimlər və zabitlər işçilərinin yaşayışının bütünnlərinə diqqətlə nəzarət etsinlər, onların bütün ehtiyaclarını (istər maddi, istərsə də mə`nəvi) nəzərə alsınlar. Belə ki, əgər hakim yalnız mə`nəvi məsələləri nəzərə alıb onunllinə çalışsa, bununla da öz tabeçiliyində olanları ac-yalavac və möhtac saxlayarsa, öz işində müvəffəq olmayacaq. Həmçinin, əgər hakim öz tabeçiliyində olanlara yalnız maddi cəhətdən diqqət etsə, amma mə`nəvi məsələlərirməməzlivursa, yenə də istədiyinə nail ola bilməz. Əsrlərin ən böyük ruhi və mə`nəvi ehtiyaclarından biri onların hakim tərəfindən təşviq edilməsidir. H vaxt hakimin nəzərindən yayınmamalıdır ki, döyüşçü canını dişinə tutub bütün qüdrəti ilə döyüş meydanına tərəf gedəndə, özünü şəhadətə hazırlayanda, onun ruhi və mə`nəvi cəhətdən möhkəmlənməsinə ehtiyacı vardır. Bu ehtiyacı onların layiqli işlərinin hakimlər tərəfindən qiymətləndirilməsi tə`min edə bilər. Bu şəxslər bütün vücudları ilə ən böyük və təhlükəli döyüş məs`uliyyətini öz ödələrinə götürür, canları bahasına və fədakarlıqla İslam dininin genişlənməsinə, qorunmasına, cəmiyyətin əmin-amanlıqda olmasına çalışırlar. Onların qəlblərindəki arzu və ümidlər doğrulmalıdır. Hakim onlara e`tinasız yanaşmamalıdır ki, onlar özlərini unudulmuş hiss etsinlər. Onlar əmin olmalıdırlar ki, böyük fədakarlıqları və qorxulu işlərimişə nəzərə alınacaq, qədir-qiymətləri bilinəcək, məs`uliyyətli şəxslər tərəfindən həyatda olan çətinliklərill olunacaqdır. Bəli, o hakimlər ki, hərbçilərin bu kimi ehtiyaclarını nəzə alırlar, əsrlərivəsləndirməklə bir tərəfdən onların döyüş ruhiyyəsini möhkəmləndirir, istiqanlı rəftar etməklə onların fədakarlıqlarını daha da artırır, başqa tərəfdən, burvəsləndirmələr nətisində öz işində e`tinasız olan şəxslər fikirləşib özlərinə gəlirlər, fədakar əsrlər kimi eşq və əlaqə ilə mübarizə meydanına qədəm atırlar, özlərinin ucadəfləri yolunda qəhramanlıqlarstərirlər.


 

ووَاصِلْ فِي حُسْنِ الثَّنَاءِ عَلَيْهِمْ وَ تَعْدِيدِ مَا أَبْلَى ذَوُو الْبَلَاءِ مِنْهُمْ فَإِنَّ كَثْرَةَ الذِّكْرِ لِحُسْنِ أَفْعَالِهِمْ تَهُزُّ الشُّجَاعَ وَ تُحَرِّضُ النَّاكِلَ إِنْ شَاءَ اللَّهُ

mişə (əsrləri) təşviq et! İcra etdikləri mühüm işləri hesaba al. Çünki şücaətlilərin yaxşı işlərini yada salmaqrbi bölməni daha çox çalışmağa vadar edir və tənbəllik edənləri işləməyə həvəsləndirir. İnşaəllah!”

AYRI-SEÇKİLİK BƏLASI

zrəti Əlileyhissalam) şəxsiyyətlərin əməyinin düzn qiymətləndirilməsini və həvəsləndirilməsini, İslamrbi dəstələrinin ruhiyyəsinin və ictimai müdiriyyətin möhkəmlənməsini zəruri hesab etdiyi kimi, idarə işlərində həvəsləndirmədə ədalətin əsastürülməsinin də mühüm əhəmiyyəti olduğunu lazım bilir. Hər bir ləyaqətli hakim bilməlidir ki, fərdlər arasında ədalətsizlik və ay seçkilik salmaqdan böyük bəla yoxdur. Məhz bunun nəttisində cəmiyyətin əsası sarsılıb uçur, əhalidə hakimə qarşı soyuqqanlılıq və ümidsizlik yaranır. Başqa sözlə desək, İslammiyyətində h vaxt belə bir halrünməməlidir ki, bir dəstə adam çox zəhmət çəkib, çalışsın, lakin öz haqqından azvəsləndirmə və qiymətlənmə görsün. Amma başqaları nəzərə çarpacaq qədər rmədikləri halda, hakim tərəfindən məhəbbətə layiqrülüb qiymətləndirilsin. Bur hallar İslamda açıq-aşkar ədalətsizlik olmaqdan əlavə, cəmiyyətin kökünə öldürücü zərbələr vurur, çalışqan şəxslərdə öz işlərinə qarşı soyuqqanlılıq və e`tinasızlıq yaradır. Onların eşq və əlaqə ilə öz fədakarlıqlarına davam etmələrinin qarşısını alır. Beləliklə, layiqli hakim, şəxslərivəsləndirməkdə qəflət etmədiyi kimi, şəxsinququndan artıqvəsləndirməyə də yol verməməlidir. Hakim özünü ədalətsizliyin və ay-seçkiliyin nişanəsi olan bu işlərdən qorumalıdır. Bu əsasarə, hakimvəsləndirmə və qiymətləndirmə işlərini – xüsusilə silah qüvvələr haqqında dəqiq hesablama, çalışma və şəxsin ləyaqəti əsasında icra etməlidir. Bu işdə qarşı tərəfin böyüklüyü, kiçikliyi, şöhrəti, tanınmamazlığı, dövlətli və kasıb olmağı və sair tə`sir etməsinin qarşısını almalıdır. Bu baxımdanzrəti Əlileyhissalam) buyurur:

ثُمَّ اعْرِفْ لِكُلِّ امْرِئٍ مِنْهُمْ مَا أَبْلَى وَ لَا تَضُمَّنَّ بَلَاءَ امْرِئٍ إِلَى غَيْرِهِ وَ لَا تُقَصِّرَنَّ بِهِ دُونَ غَايَةِ بَلَائِهِ وَ لَا يَدْعُوَنَّكَ شَرَفُ امْرِئٍ إِلَى أَنْ تُعْظِمَ مِنْ بَلَائِهِ مَا كَانَ صَغِيراً وَ لَا ضَعَةُ امْرِئٍ إِلَى أَنْ تَسْتَصْغِرَ مِنْ بَلَائِهِ مَا كَانَ عَظِيماً

 r kəs hansı işdə imtahan olunubsa, onu öz hesabında qərar ver! Birinin zəhmət və əməyini başqasına nisbət verib onun xidmətinin qiymətini haqlı olduğundan aşağı dərəcədə hesablama! Şəxsin böyüklüyü səbəb olmasın ki, onun kiçik işini böyük hesab edəsən. Habelə, birinin aşağı səviyyədə olması səbəb olmasın ki, onun böyük və əhəmiyyətli işini kiçik hesab edəsən!

İslammiyyətində Qur`an və qanunun (sünnənin)[2]ksək və dəyərli məqamları vardır. Bu da təkşüar olduğuna və Qur`anın müqəddəsliyinə görə deyil, əksinə, bu iki məfhumunmiyyətdə hakim olması və ən ali müraciət yerinin Qur`an və İslam sünnələrindən ibarət olması bunu tələb edir. Başqa sözlə desək, əvvəla, Qur`an və sünnə bütün ictimai, siyasi, iqtisadi və s... Məsələlərin mənbəyi hesab olunur. İkinci, ixtilaf qarşıya çıxdıqda, haqq və batil müəyyən olmayanda, Qur`an və sünnə haqqı batildən ayırmaqda əsas me`yartürülür. Budəfin aydınlaşdırılması, Qur`an və sünnənin İslammiyyətində məqamını tanımaq üçün bir neçə müqəddiməni bəyan etməliyik:

SÜNNƏNİN MƏ`NASI

 İslam Peyğəmbəri (səlləllahu əleyhi və alih) və mə`sum İmamlarınləyhimussalam) yolları, əməl və rəftarlarısünnə” (qanun) adlanır. Sünnə üç yolla sübut olunur:

 Əvvəl: Mə`sumun sözü.

 Mə`sum İmamlarınləyhimussəlam) dedikləri sözlərə və bəyanlara mə`sumun sözü” deyilir. Məsələn, Mə`sumleyhissalam)-dan soruşurlar: Cihadikbər” nədir? Cavabında buyurur: Nəfslə mübarizə. ”

 İkinci: Mə`sumun rəftarı

 mə`sumlarınləyhimussalam) hərəkət, davranış və rəftarlarına mə`sumun rəftarı deyilir. Nümunə üçün, tarixdə oxuyuruq ki, Rəsulikrəm (səlləllahu əleyhi və alih) öz əshabı ilə birlikdə olarkən dairəvi şəkildə oturarmış. Başqa yerdə yazırlar: “İslam Peyğəmbərinin (səlləllahu əleyhi və alih) bütün ömrü boyu salam verməkdə h kəs Ondan qabağa düşə bilməyib. ” Belə əməllərə mə`sumun rəftarı deyilir.

 Üçünsü: Mə`sumun sükutu.

 r vaxt Peyğəmbərin (səlləllahu əleyhi və alehi və səlləm) İmamınleyhissalam) yanında bir rsələr və o min işinrülməsinin qarşısını almasa, bu halət mə`sumun sükutu adlanır.

QUR`ANDA MÖHKƏM VƏ MÜTƏŞABEHİN MƏ`NASI

 Bütün Qur`an aləri iki qismə bölünür. Onun bir bölməsinə möhkəm”, başqa bir qisminə isə mütəşabeh” deyirlər. O alər ki, aşkar şəkildə bir mə`naya dəlalət edir və zahiri h bir başqa mə`na ilə oxşar deyil, möhkəm alər adlanır. O alər ki, müxtəlif mə`nalarda olmasına ehtimal verilir mütəşabeh” alər adlanır.



[1] Nisa surәsi, 135-cü ayә.

[2] Sünnә dedikdә, İslam Peyğәmbәrinin (s) vә mә`sum İmamların (ә) sözü, әmәli vә rәftarları nәzәrdә tutulur.

  804
  0
  0
امتیاز شما به این مطلب ؟

latest article

      Bədr və Təbuk müharibələrində Peyğəmbər (səlləllahu əleyhi və alih) övlanı və ya ...
      Aşura günündə imam Hüseyn (əleyhis-salam)-ın səhabələri quyu qazmaqla su əldə edə ...
      İmam Əli (ə)- ın leylətul- məbit gecəsi (Peyğəmbərin yerində yatması) ölüm ...
      Qədir hədisini isbat edən hansı sənəd və mənbələr vardır?
      Həzrət İsa (əleyhis-salam)-ın adı Quranda neçə dəfə gəlmişdir?
      Həmd surəsində olan nemət verilmişlər, qəzəb olunanlar və yolunu azanlardan məqsəd ...
      Necə olur ki, həzrət Süleyman (ə) övladının vəfatından sonra mülk və hakimiyyət arzusu ...
      İnsanlarda təfavüt və ixtilafların fəlsəfəsi, o cümlədən çirkinlik və gözəlik, ...
      Quranın dəfi və ya tədrici nazil olmasından nə qədər keçir?
      Nə üçün İmam Həsən (ə) İmam Hüseyn (ə) kimi qiyam etmədi?

 
user comment