Azəri
Tuesday 19th of March 2019
  746
  0
  0

ÖMƏRIN MÜVƏQQƏTI EVLƏNMƏNIN QABAĞINI ALMASININ SƏBƏBI

5-ÖMƏRIN MÜVƏQQƏTI EVLƏNMƏNIN QABAĞINI ALMASININ SƏBƏBI

«Səhihi Müslüm», Əbdür-Rəzzaqın «Müsənnəf», «Müsnədi Əhməd», «Sünəni Beyhəqi» və sair kitablarda Cabir ibni Əb dül lahdan belə rəvayət edilir: «Peyğəmbərin və Əbu Bəkrin hə y atının bütün dövrlərində bir qədər unu və xurmanı meh riyyə qərar verir və müvəqqəti olaraq evlənirdik. Nəhayət Əmr ibni Hərisin gördüyü işə görə Ömər onu qadağan etdi.»[1]

Əbdür-Rəzzaqın «Müsənnəf» kitabında Ətadan, o da Cabirdən nəqlən deyir: «Biz Peyğəmbərin, Əbu Bəkrin və Ömərin dövründə müvəqqəti izdivac edirdik. Nəhayət Ömərin xilafətinin axırlarında Əmr ibni Həris bir qadınla müvəqqəti olaraq izdivac etdi. Ravi deyir: Cabir onun adını dedi, amma mən unutdum. O qadın hamilə oldu və bu xəbər Ömərə çatdıqda, onu çağırdı və soruşdu ki, «bu xəbər düzdürmü?» Dedi: «Bəli!» Ömər dedi: «Kim buna şahiddir?» O qadın anasının, yaxud qəyyumunun adını çəkdikdə, Ömər al da dılmanın baş verməsindən qorxaraq dedi: «Nə üçün on lar dan başqası olmamışdır?!»[2]

Digər bir rəvayətdə deyilir ki, Cabir demişdir: «Əmr ib ni Həris Kufədən Mədinyə gəldikdə, bir kənizlə müvəq qə ti olaraq evləndi. Kəniz hamilə olduğu zaman Ömərin yanı na gətirdilər. Hadisənin nə yerdə olduğunu soruşduqda, ca vab verdi ki, Əmr ibni Həris mənimlə müvəqqəti izdivac et miş dir. Ömər, Əmr ibni Hərisi də çağırdı və o da aşkar şəkildə iqrar etdi. Ömər dedi: «Nə üçün ondan başqasını seçmədin?!» Bu Ömərin müvəqqəti izdivacı qadağan etdiyi zaman baş vermişdi.[3]

Digər bir rəvayətdə Məhəmməd ibni Əsvəd ibni Xələf de yir: «Əmr ibni Hovşəb Bəni Amir ibni Liva qəbiləsindən olan bir qızla müvəqqəti olaraq evləndi və o qız hamilə ol du. Bunu Ömərə xəbər verdilər. Ömər ondan izahat verməsini is tədi və dedi: «Əmr ibni Hovşəb mənimlə müvəqqəti olaraq ev lən mişdir.» Ömər hadisəni Əmrdən soruşdu və o da təs diq lədi. Ömər dedi: «Kimi bu işə şahid tutmuşdunuz?» Ravi deyir: Mənim dəqiq yadımda deyil, deyəsən belə dedi: «Ya anamı, ya bacımı, yaxud qardaşımı.» Ömər yerindən qalxıb minbərə çıxdı və dedi: «Nə olub ki, kişilər müvəqqəti izdivac edir, amma ona adil şahid tutmur və onu aşkar etmirlər?!» Ravi deyir: Ömərin bu sözünü onun minbərindəki çıxışına qulaq asan bir şəxs öz qulağı ilə eşidib nəql etmişdi. O deyir: «Camaat bunu ondan qəbul etdilər.»[4]

«Kənzül-ümmal» kitabında Əbu Xeysəmənin qızı Ümmü Əbdüllah rəvayət edir ki, Şamdan bir kişi gəlib mənim mənzilimdə məskən saldı və dedi: «Aravadsızlıq məni çətinliyə salmışdır, mənim üçün bir arvad tap, onunla müvəqqəti olaraq evlənim.» Onu bir qadına elçi göndərdim, mehriyyə tə`yin etdilər və adil şəxs də ona şahid tutuldu. Bun dan sonra Allahın istədiyi vaxta qədər o qadınla yaşa dı lar. Sonra Mədinədən çıxdı. Bu xəbər Ömər ibni Xət taba çatdıqda məni çağırıb soruşdu: «Bu deyilənlər düz dürmü?» Dedim: «Bəli.» O dedi: «Əgər o kişi qayıtsa, mənə xəbər ver.» O gəldikdə, Öməri agah etdim. Onu çağırtdırıb dedi: «Səni bu işə nə vadar etmişdir?» Dedi: «Mən bu işi Peyğəmbərin zamanında da yerinə yetirirdim və o həzrət sağ olan vaxta qədər bizi bu işdən çəkindirməmişdi. Əbu Bəkrin dövründə də bunu davam etdirdik, o da həyatda olduğu vaxta qədər bizi bu işdən çəkindirmədi. Sizin xilafətiniz dövründə də onun qadağan olunması bizə çatmamışdır.» Ömər dedi: «Agah olun! Canım əlində olan Allaha and ol sun, əgər bundan qabaq onu nəhy etmiş olsaydım, səni daş-qa laq edərdim. Bir-birinizdən ayrılın ki, nikah və izdivac zina dan ayrılsın.»[5]

Əbdür-Rəzzaqın «Müsənnəf» kitabında Ürvədən belə rəva yət olunur: «Rəbiə ibni Üməyyə ibni Xələf Mədinənin qeyri-ərəb qadınlarının biri ilə müvəqqəti evləndi. Biri Xovlə bin ti Həkim olmaqla iki qadın ona şahidlik etdilər. Xov lə əməlisaleh bir qadın idi. Çox keçmədi ki, o qeyri-ərəb qa dın hamilə oldu. Xovlə hadisəni Ömər ibni Xəttaba xə bər verdi. Ömər qalxıb qəzəbindən əbasının bir ucu yerlə sü rü nən halda tələm-tələsik minbərə çıxıb dedi: «Mənə xə bər vermişlər ki, Rəbiə ibni Üməyyə Mədinə qadınlarından olan qeyri-ərəb bir qadınla müvəqqəti evlənmiş və o iki qadını da ona şahid tutmuşlar. Əgər bundan qabaq bunu qadağan etmiş olsaydım, indi onu daş-qalaq edərdim!»[6]

Malik «Müvəttəə» və Beyhəqi «Sünən» kitablarında rəva yət edirlər ki, Xüveylə binti Həkim Ömər ibni Xəttabın ya nı na gəlib dedi: «Rəbiə ibni Üməyyə bir qadınla müvəqqəti ola raq evlənmiş və o qadın hamilə olmuşdur.» Ömər qəzə bindən öz ridası yerlə sürünə-sürünə çölə çıxdı və dedi: «Bu müt`əni (müvəqqəti izdivacı) əgər bundan qabaq nəhy etmiş olsaydım, onları daş-qalaq edərdim!»[7]

«Əl-isabə» kitabında deyilir: «Səlmət ibni Üməyyə Həkim ib ni Üməyyə ibni Ovqəs Əsləmənin kənizi Səlma ilə müvəq qə ti izdivac etdi. Səlmə ondan hamilə oldu və o, övladını in kar etdi. Məsələni Ömərə dedikdə, müvəqqəti evlənməni qada ğan etdi.[8]

Əbdür-Rəzzaq özünün «Müsənnəf» kitabında Ibni Abbas dan belə rəvayət edir: «Mö`minlərin əmirini (yə`ni Öməri) müt` əni qadağan etməyə Ümmü Ərakədən başqa bir şəxs vadar etmə mişdi. O, hamilə halda çölə çıxdı və Ömər səbəbini soruşduqda, dedi: «Səlmət ibni Üməyyə ibni Xələf mənimlə müvəqqəti evlənmişdir.»[9]

Ibni Əbi Şeybə «Müsənnəf» kitabında Əla ibni Mü sey yib dən, o da atasından belə nəql edir: Ömər dedi: «Əgər bir qa dınla müvəqqəti izdivac etmiş olan bir kişini mənim ya nıma gətirsələr və o da möhsinə (həyat yoldaşına sahib ola-ola) olarsa, onu daş-qalaq edəcəyəm, əgər subay olsa, ona şal laq vuracağam.»[10]

Yuxarıdakı rəvayətlərdən belə aydın olur ki, Peyğəmbərin sə habələri deyirdilər ki, "Fəməstəmtə`tum bihi" - ayəsi müvəq qə ti izdivac barəsində nazil olmuş və Peyğəmbəri Əkrəm onu yerinə yetirməyə göstəriş vermişdir. Onlar da tə`yin olun muş mehriyyə ilə – un, ya xurma, yaxud paltarı mehriyyə qə rar verərək – Peyğəmbərin dövründə qadınlarla müvəqqəti ev lə nirdilər. Bu hökm Əbu Bəkrin dövründə və Ömərin xila fə tinin bir qismində də davam etmişdir. Nəhayət Ömər Əmr ibni Hərisin gördüyü iş xatirinə onu qadağan etdi.

Həmçinin, aydın oldu ki, müt`ə nikahı Ömərin xilafəti döv ründə qadağan olunmamışdan öncə aşkar şəkildə yerinə ye ti rilirdi. Bəlkə də onun bu işi qadağan etməsi tədrici və mərhələ-mərhələ olmuşdur. Əvvəlcə şahidlərlə əlaqədar cid di tələbkarlıq göstərir və əmr edirdi ki, mö`minlərin adil lərindən şahid tutsunlar. Bu da yuxarıdakı bə`zi rə va yət lərdən aydın olur. Sonra özünün yekun qadağasını bəyan edib dedi: «Əgər bundan qabaq qadağan etmiş olsaydım, indi daş-qalaq edərdim.»

Bu hadisədən sonra müvəqqəti izdivac Islam cəmiyyətində qadağan və haram edildi. Xəlifə Ömər də öz hakimiyyətinin axırına qədər ona israr etdi, nəsihət edənlərin xeyirxahlıq və öyüd-nəsihətləri ona heç bir tə`sir qoymadı.

Təbəri «Sireyi-Ömər» bölməsində Imran ibni Səvadədən rə vayət edir ki, o, xəlifədən icazə istəyib onun yanına da xil oldu və dedi: «Sənə öyüd-nəsihət etmək üçün gəlmişəm!» Ömər dedi: «Sübh-axşam sənə eşq olsun, ey nəsihətçi!»

O dedi: «Ümmətin dörd şeydə sənə irad tuturlar...»

Ömər şallağın dəstəyini çənəsinin altına, ucunu isə diz lərinin üstünə qoyub dedi: «De gəlsin!»

Imran dedi: «Onlar deyirlər ki, sən ümrəni həcc ayla rın da haram etmisən, halbuki, Peyğəmbər bu işi gör mə mişdir. Əbu Bəkr də onu halal saymışdır.»

Ömər dedi: «O halaldır, lakin ümrəni həcc aylarında ye ri nə yetirsələr, belə təsəvvür edərlər ki, o, həclərinin əvə zi nə kifayət edir və bu halda yumurta cücəsiz olar, yə`ni Mək kə ilin başqa aylarında ümrəçilərdən boş olar, onla rın həcci də xəlvət olar, halbuki, həcc Ilahi nurlardan olan bir nurdur. Deməli, mənim işim düz olmuşdur!»

Imran dedi: «Deyirlər ki, sən müvəqqəti evlənməni haram etmi sən, halbuki, o, Allah tərəfindən icazə verilən bir iş idi. Biz münasib bir mehriyyə ilə müt`ə edir, üç gündən son ra ayrılırdıq.»

Ömər dedi: «Peyğəmbəri Əkrəm onu zərurət halında halal bi lirdi. Ondan sonra camaat rifah halına çatdılar, indi mü səl manlardan bir kəsi tanımıram ki, ona əməl etsin, ya xud ona doğru qayıtsın. Indi də hər kəs istəyirsə, münasib bir mehriyyə ilə (daimi) evlənsin və üç gündən sonra təlaqla ayrıl sın. Deməli, mənim işim düzgündür.»[11]

Müəllif: Xəlifə Ömərin müt`ə həccini qadağan etməsinə bə ra ət qazandırılan sözü «əgər müsəlmanlar ümrəni həcc ay la rında yerinə yetirsələr, onların həccinin əvəzinə kifayət et diyini təsəvvür edərlər» – deyə nəhy etməsi ilə əlaqədar sö zü ilə, yə`ni həcc və ümrənin bir yerə yığılması ilə əla qə dar sözü ilə düzgün gəlmir. Həqiqətdə onun səbəbi digər bir rəvayətdə qeyd olunandır. Orada demişdir: «Məkkə əha li sinin nə süd verən heyvanları, nə faydalı əkin sahələri var dır. Onların ticarətlərinin rövnəqləndiyi vaxt yalnız bu evin qonaqlarının gəldiyi günlərdədir. Buna əsasən, adam lar gərək iki dəfə ona tərəf gəlsinlər: Bir dəfə müf rə də həcci üçün, bir dəfə də müfrədə ümrəsi üçün. Bunu et mə lidirlər ki, mühacirlərin əsli və kökü olan Qüreyş on lar dan (maddi cəhətdən) bəhrələnsin.»

Amma xəlifənin müt`ə nikahı barəsindəki nəzərinə, yə`ni «Pey ğəmbərin dövrü zərurət dövrü idi, indi isə belə deyil dir» - sözünə gəldikdə isə, bu yozum da qəbulolunası deyil dir. Çünki müt`ənin Peyğəmbər dövründə baş verməsini aş kar şəkildə bəyan edən rəvayətlərin çoxu bunu çatdırmaq is tə yir ki, onun nazil olması müharibə və səfər halında ol muş dur. Buna görə də Peyğəmbərin əsri, Ömərin əsri və bi zim dövrümüzə qədərki əsrlər arasında heç bir fərq olmaya caq dır.

Çünki insan yer üzündə tapıldığı bir vaxtdan həmişə səfərə ehtiyaclıdır, günlər, aylar, bə`zən illərlə öz əhli-əyalından ayrı olur. Indi əgər bir kişi səfərə getsə və səfəri uzansa, özünün cinsi qərizəsi ilə nə etməlidir? Onu özündən ayıraraq başqa bir yerdə qoya bilərmi ki, yenidən qa yıt dıqdan sonra ondan istifadə etsin?! Yoxsa cinsi qərizəsi hə mişə onunladır və səfər və qeyri-səfərlərdə ondan ayrıl mır? Əlbəttə ki, bu qərizə həmişə onunladır. Belə olan hal da onu inkar etmək olarmı?! Hələ bunlar bir tərəfə, əgər bəşər övladlarından olan nadir şəxslər (hər bir şə rait də) iffətçiliyə riayət edə bilsələr, onda yenə də bütün in san lar belə ola bilərmi?! Yoxsa onların əksəriyyəti öz cin si qərizələri qarşısında acizdir? Cəmiyyətdə bəşər nəs lindən belə bir böyük qrup ola-ola onu cinsi qərizədən çə kin dirmək mümkündürmü ki, o özünün fitri qanunları ilə mü xa lifət etsin?! Onun üçün cəmiyyətə xəyanət etməkdən baş qa bir yol qalırmı?!

Görəsən, insanın bütün maddi və mə`nəvi müşküllərini ən münasib yollarla həll edən Islam dini bu müşkülü ca vab sız qoyubdurmu?! Xeyr! Əksinə, bu müşkül üçün müvəqqəti evlənmə yolunu qanuni hala salmışdır. Necə ki, imam Əli buyurmuşdur: "Əgər Ömər (müvəqqəti evlənməni) qadağan et mə səydi, bədbəxtlərdən başqa heç kəs zina etməzdi." Amma qeyri-is lami cəmiyyətlərə gəldikdə isə, çıxış yolunu zinanın caizliyində görür və onu hər bir halda azad qoyurlar.

Qeyd olunanlar təkcə vətənlərindən uzaqda yaşayan müsa fir lərin çətinliyi deyil; əksər camaat da öz vətənlərində çox vaxtlar daimi əqdlə evlənə bilmirlər. Bu çətinlikdə qa dın və kişi eyni səviyyədədir. Halbuki, əgər uzun illər boyu dai mi olaraq evlənə bilməyən insan vardırsa, onda müvəqqəti izdi vaca pənah aparmasa, nə etməlidir? Xüsusilə bunu nəzə rə alaq ki, Qur`ani-Kərim müsəlman kişilərə buyurmuşdur: "Və la tuvaiduhunnə sirrən- onlarla gizlində qərar qoymayın." Müsəl man qadınlara isə belə buyurmuşdur: "Vəla müttəxizati əxdan- xəl vətdə özlərinə dost seçməsinlər."

Amma xəlifə Ömər özünün bu qadağasını izah edərək de diyi: «Müvəqqəti izdivacı daimi izdivaca çevirin və üç gün dən sonra təlaq verin» - sözünə gəldikdə isə, bu işin nəti cə si iki halda ola bilər: Birincisi budur ki, bu qərar qa dın la kişinin əvvəlcədən mə`lumatı ilə yanaşı olsun, hər ikisi onunla razılaşsınlar. Bu da elə müt`ə nikahından iba rət olacaqdır.

Ikincisi budur ki, ərin belə məqsədi olsun və onu qa dın dan gizlətsin ki, bu halda qadını aldatmaq və onu təh qir etmək sayılacaqdır. Çünki onlar daim izdivac əsasında qə rar qoyur və kişi batini niyyətini (üç gündən sonra təlaq ver məyi) gizlədir. Halbuki, zahirdə üç günlük olan daimi iz di vac da baş verdikdən sonra qadınların və onların hima yə çilərinin daimi izdivaca olan e`timadları aradan gedəcək dir.

Sonda bunu deyirik ki, Imranla xəlifə Ömərin və baş qa la rının arasında baş verən söhbətlərdən, eləcə də Ömə rin bu barədə dediyi söhbətlərindən aydın olur ki: Müvəq qə ti izdivacın qadağan olunmasına dair Peyğəmbəri Əkrəmdən nəql olunan və əsl təfsir və hədis kitablarında yayılan rə va yət lərin hamısı saxta rəvayətlərdir ki, Ömərin əsrindən son ra düzəldilmişdir. Çünki əgər Ömərin xilafəti döv rün də Peyğəmbər səhabələrindən hər hansı biri o həz rət dən Ömə rin həcc müt`əsi və qadınlar müt`əsi barəsindəki si y asə tini təsdiqləyən bir rəvayət nəql etsəydi, hökmən onu aş kar edərdi. Çünki xəlifənin bu işi qadağan edib və onu yeri nə yetirənləri cəzalandırması ilə əlaqədar aşkar tə`kid ləri və təhdidləri ilə yanaşı, onun xəlifədən gizlə dil məsinə heç bir ehtiyac görülmürdü. Xəlifənin özü də əgər bir müddət ər zində siyasətini təsdiqləyən bir şey tap saydı, ona istinad edər və müsəlmanlara bu qədər təzyiq göstər məyə ehtiyac duy maz dı.

Beləliklə, Ömərin dövrü öz siyasətinin müxaliflərini məhv edib nəfəslərini çəkməyə qoymadığından və hətta Pey ğəm bər hədislərinin ravilərini rəvayət nəql etməkdən saxla masına baxmayaraq sona çatdı.

Bu siyasət Osmanın xilafətinin əvvəlindəki altı ildə də davam etdi. Xəlifənin müt`əni qadağan etməkdəki hökmü təd rici olaraq Islam ölkələrinə və cəmiyyətinə yayıldı və bun dan sonrakı Islamda – xilafət aparatının icazə verdiyi şey lər dən başqa heç bir şey bilməyən – yeni bir nəsil yaran dı.



[1] «Səhihi Müslüm», «müt`ə» kitabı; «nikahi müt`ə» bölməsi, səh.1023, hədis:1405; «Şər hi Nüvəvi», 9-cu cild, səh.183; «Müsənnəf», Əbdür-Rəzzaq, 7-ci cild, səh.500; «Sü nə ni Beyhəqi», 7-ci cild, səh.237; «ma yəcuzu ən yəkunə mehrən» babı; «Müsnədi Əhməd», 3-cü cild, səh.304, onun ibarələrində deyilir: «Nəhayət, son zamanlarda Ömər onu bizə qa da ğan etdi.» «Təhzibut-təhzib» kitabının müəllifi də onun xülasəsini Musa ibni Müs lümün tərcümeyi-halında, 10-cu cild, səh.371-di qeyd etmişdir. «Fəthul-bari», 11-ci cild, səh.76; «Zadul-məad», Ibni Qəyyim, 1-ci cild, səh.205; «Kənzül-ümmal», 8-ci cild, səh.293.

[2] «Müsənnəf» Əbdür-Rəzzaq, 7-ci cild, səh.496-497; «müt`ə» babı.

[3] «Müsənnəf», Əbdür-Rəzzaq, 7-ci cild, səh.500; «Fəthul-bari», 11-ci cild, səh.76, onun ibarələrində deyilir: «Hadisəni ondan soruşdu və Əmr aşkar şəkildə bunu e`ti raf etdi.»

[4] «Müsənnəf», Əbdür-Rəzzaq, 7-ci cild, səh.500-501. Müəllif: Mənim nəzərimcə Əmr ibni Hovşəb səhvdir, onun düzgünü Əmr ibni Hərisdir. Belə ki, Ömərin sözlə ri nin bə`zi hissəsində «Ona adil şahid tutmursunuz?» - ibarəsi də ixtisara salınmış dır.

[5] «Kənzül-ümmal», 8-ci cild, səh.294, Heydərabadın «Dairətul-məarif» çapı, 1312-ci il.

[6] «Müsənnəf» Əbdür-Rəzzaq, 7-ci cild, səh.500; «Müsnədi Şafei», səh.132; «Əl-isabə», Rəbiə ibni Üməyyənin tərcümeyi-halı, 1-ci cild, səh.514.

[7] «Müvəttə Malik», səh.542, hədis:42; «nikahul-müt`ə» babı; «Sünəni Beyhəqi», 7-ci cild, səh.206. Orada deyilir: «Onu daş-qalaq edərdim.» «Əl-ümm», Şafei, 7-ci cild, səh.219; «Təfsiri Süyuti», 3-cü cild, səh.141.

[8] «Əl-isabə», 4-cü cild, səh.345, 2-ci cild, səh.61, Səlmanın tərcümeyi-halında.

[9] «Əl-müsənnəf», Əbdür-Rəzzaq, 7-ci cild, səh.449.

[10] «Əl-müsənnəf», Ibni Əbi Şeybə, 4-cü cild, səh.293.

[11] «Tarixi Təbəri», 2-ci cild, səh.32; «Ömərin sirəsinin bir hissəsi» bölməsi, 22-ci ilinin hadisələri.

  746
  0
  0
امتیاز شما به این مطلب ؟

latest article

      Nigeriya xalqı Şeyx Zəkzəkiyə azadlıq tələbilə növbəti mitinqini keçirdi – Foto
      Ərəbistan qırıcıları Yəməndə uşaqları daşıyan avtobusu hədəfə alıblar
      İMAMLARDAN ŞƏFAƏT İSTƏMƏK
      Səudiyyə təcavüzkarları ağır tələfata məruz qalıblar
      Qüdsə səfər edən Mikayıl Cabbarov işğalçı sionist rejimilə işbirliyi qurur
      Təqlid mərcələri Ümumdünya Qüds Gününə çağırış etdilər
      İnqilab Rəhbəri: Atom Enerjisi Təşkilatı tez bir zmaanda 190 min su istehsalına çatmağa ...
      İmam Əlinin(ə) şəhadəti münasibəti ilə matəm mərasimi islam inqilabının böyük ...
      Təqlid mərcələri Qüds günü yürüşündə geniş iştiraka çağırıblar
      Almaniya pivə şirkətindən İslama qarşı sayğısızlıq: Pivə şüşələrinin qapaqlarına ...

 
user comment