Azəri
Friday 23rd of August 2019
  490
  0
  0

ALLAHIN PEYĞƏMBƏRI ¡ VƏ QƏNIMƏTIN MƏSRƏF OLUNMASI

ALLAHIN PEYĞƏMBƏRI ¡ VƏ QƏNIMƏTIN MƏSRƏF OLUNMASI

Peyğəmbər ¡ öz qəzvələrində piyadaları və süva­ri­lə­ri məsləhət gördüyü şəkildə qənimətlərdən bəh­rə­lən­dirir.[1] Qə­ni­məti əldə edənlərlə əldə etməyənlər arasında heç bir fərq qoymurdu. Qadınlar üçün də az miqdarda pay ayı­rır­dı.

Bundan əlavə, o həzrət hətta müharibədə iştirak etməyən şəxs­lər üçün də müəyyən pay ayırırdı, o cümlədən, Bədr müha­ri­bəsi qənimətlərindən Osmana verdi, Xeybərdəki qənimətləri Cə`­fər ibni Əbi Talibin köməkçilərinə bağışladı. «Səhihi Buxari», «Müsnədi Təyalisi», «Müsnədi Əhməd» və «Təbəqati ibni Sə`d» kitablarında deyilir: «Peyğəmbəri Əkrəm ¡ Bədr müharibəsində Osmanı öz yerində saxladı ki, o, öz arvadına (o, Peyğəmbərin qızı idi) xəstə olduğuna görə baş çəksin. Peyğəmbər onun üçün də qənimətdən mücahidlərdən biri qədər pay nəzərdə tutdu.»[2]

«Səhihi Buxari»nin həmin səhifəsində Əbu Musadan belə nəql olunur: «Peyğəmbər ¡-in hicrət xəbərini eşit­dik­də Yəməndə olduğumuz halda əllidən artıq adamla hicrətə ha­zır­laşdıq. Biz gəmiyə oturduq. Bizi Nəcaşinin diyarı olan Hə­bə­şistana apardılar. Cə`fər ibni Əbi Talib və onun kö­mək­çiləri ilə yoldaş olduq, Peyğəmbərin yanına gələnə qədər ha­mımız onunla birgə idik. Xeybərin fəth olunması vaxtı onun­la görüşdük və o həzrət bizi, bizim köməkçilərimizi və Cə`­fər ibni Əbi Talibi Xeybər qənimətlərində şərik etdi.[3]

Peyğəmbər ¡ həmçinin, Hüneyn müharibəsində əvvəl­də qeyd olunduğu kimi, «müəllifətu qulubihim» olan şəxslərə mö`­min mücahidlərdən artıq pay vermişdi.

Bəli, Islam dini müharibə qənimətlərinin bu şəkildə mül­kiyyətə keçirilməsini mücahidlərə qadağan etmiş və onu Pey­ğəmbəri Əkrəm ¡-in ixtiyarında qoymuşdur ki, onu məs­ləhət gördüyü hər bir şəkildə məsrəf etsin. Bununla da əgər biz «Qənimətdən bir pay çatan şəxs müharibədə olub, ya­xud olmamasından asılı olmayaraq onu məşəqqətsiz ələ gətir­miş­dir; çünki müharibə yolu ilə yox, Peyğəmbəri Əkrəm ¡-in əlindən almışdır,.» - desək, bu halda düzgün söz de­miş olarıq. Bu tə`birlə biz bu mal-dövləti qənimət və məğ­nəm qəbilindən əldə edilən mal-dövlət hesab edə bilərik. Hə­min qənimət və məğnəm ki, ərəblərin arasında «məşəqqət və mü­ha­ribə olmadan əldə olunan mal» mə`nasındadır. Müharibə və döyüş yolu ilə əldə edilən malların başqa adları da var­dır ki, yuxarıda onlara işarə olundu. Həmçinin, bu tə`birlə "və`­ləmu ənnəma ğənimtum..." bu qəzvədə (Bədrdə), yaxud Ühüddə na­zil olan «ənfal» ayəsinə əsasən, qənimət sözü özünə iki mə`na al­dı:

1-Lüğətdəki mə`nası. O da bundan ibarətdir: «Məşəqqət və çə­tin­lik olmadan malı əldə etmək.» Bu, müharibə qə­ni­mət­lərinə şamil olmurdu, çünki o qənimətlərin səlb, nəhb və hərb kimi xüsusi adları vardır.

2-Şəriətdəki mə`nası. O da bundan ibarətdir: «Müfrədati Ra­ğib» kitabında qeyd olunduğu kimi, «istər müharibə, istərsə də başqa yollarla mal-dövləti mütləq şəkildə əldə etmək.» Be­lə­liklə də Islam məğnəmin xarici nümunələrindən olan mü­ha­ribə qənimətlərini onun nümunələrindən qərar ver­mişdir.

Həmçinin mə`lum oldu ki, hədis və sirədə qənimət və məğ­nəm kəlmələri bə`zən özünün lüğətdəki mə`nasında istifadə olu­nur. Belə ki, hər bir kəlmə özünün həqiqi mə`nasında iş­lə­nir və heç bir qərinəyə ehtiyac duyulmur. Bə`zən də özünün şər`i mə`nasında, özü də kəlamdakı qərinənin varlığı ilə, yaxud danışıq zamanı mövcud halı nəzərə almaqla işlənir ki, bu da nəzərdə tutulan şər`i mə`nasına dəlalət edir.

Beləliklə, bu iki kəlmə xəlifə Ömərin dövründə fəth­lə­rin genişləndirilməsi və ondan sonrakı dövrlərə qədər «ha­liy­y­ə», yaxud «məqaliyyə» qərinənin varlığı ilə, «ğənəm» kəl­mə­si­ni müharibə qənimətlərində istifadə olunması həd­din­dən artıq idi və bu iki mə`nada-lüğətdəki və şəriətdəki mə`­na­sında istifadə olunurdu. Lüğət alimləri vücuda gəldikdən son­ra öz əsrlərinin ərəbləri arasında və ondan başqa yerlər­də «ğənəm» maddəsinin hansı yerlərdə istifadə olunmasını araş­dırdılar və onun aşağıdakı mə`naya işləndiyini bil­dilər:

a) «Əşya və mal-dövləti heç bir məşəqqət olmadan ələ ke­çir­mək» mə`nasındadır ki, bu mə`na cahiliyyət dövründə və Is­la­mın əvvəllərində bütün ərəblər arasında istifadə olu­nur­du.

b) «Düşmənin və başqalarının mal-dövlətinə, əşyalarına əl tapmaq» mə`nasındadır ki, bu mə`na xüms ayəsi nazil olduq­dan sonra Peyğəmbər ¡ əsrinin müsəlmanları arasında – səhabə əsrinə qədər – istifadə olunurdu.

v) Özünün xüsusi mə`nasında: «Düşmənin mal-dövlətini və əş­yalarını əldə etmək.» Bu mə`na fəthlər əsrində diqqət yeti­rilmədiyi halda «haliyyə» qərinələrinin varlığı ilə iş­lə­nir­di. Sonra tədrici olaraq lüğət alimlərinin əsrində, xü­su­silə islami cəmiyyətdə qərinə olmadan işlədildi. Alimlər lü­ğət kitabları yazmağa başladıqları zaman «ğənəm» maddə­si­nin məfhumunun dəyişdirilməsinin, dəyişikliyə uğramasının fər­qinə varmadılar. Nəticəsi bu oldu ki, onlardan bə`ziləri – Rağib Isfahani kimi – onun Mədinədə, xüms hökmünün qanu­ni hala salınmasından sonra işlənməsini diqqət mər­kəzində saxlamadılar və dedilər: «Bu kəlmə düşmənlərin və başqalarının mal-dövlətini hər növ əldə etmək barəsində işlə­dilir.»

Ibni Mənzur və başqaları da bə`zən cahiliyyət dövründə işlə­nən sözlərə diqqət yetirmiş və demişlər ki, «ğənəməş-şey`ə», yə`ni bir şeyi əldə etdi, iğtinam, yə`ni qənimətin in­ti­­zarında olmaq. Bə`zən də onun fəthlər əsrində işlə­dil­mə­si hə­mişə qərinə ilə yanaşı olmuş və onlara gizli qal­mış­dır, sonralar da qərinəsiz olaraq istifadə edilmişdir. Onu diq­qət mərkəzində saxlayaraq demişlər ki: «Qənimət o şeyə de­yi­lir ki, müharibə əhlinin mal-dövlətindən əldə edil­miş olsun.»

«Qamus» kitabının müəllifi «ğənəm» maddəsində şəkk-şüb­­həyə düçar olmuş və demişdir: Görəsən «əldə etmək və fey[4] hər ikisidirmi? Yə`ni bu iki mə`na arasında müştə­rək­dir­­mi, yoxsa qənimət fey` mə`nasındadır və bu maddənin sair müş­təqləri (ondan alınan sair kəlmələr) əşyaya əl tapmaq mə`­na­sındadır?[5] Beləliklə, «ğənəm» maddəsinin təfsirində müəy­yən anlaşılmazlıq vücuda gəlmişdir. Düzgün yol bun­dan ibarətdir ki, yuxarıda da qeyd olunduğu kimi, bu mad­də­nin məfhumunun dəyişilməsini diqqət mərkəzində saxlayaraq be­lə deyək: «Ğənəm» maddəsinin dəyişilmə ardıcıllığı belə ol­muş­dur:

a) Cahiliyyət dövründən Islamın əvvəllərinə qədər özünün hə­qi­qi və lüğətdəki mə`nasında-məşəqqət olmadan şeyləri əl­də etmək mə`nasında idi.

b) Xüms ayəsi nazil olduqdan sonra şər`i həqiqət mə`na­sına-müharibə və qeyri-müharibə yolları ilə əldə edilən şey­lər-mə`nasına oldu ki, o günlərə qədər unudulmadığı həqiqi lüğə­tin yanında işlədilməyə başladı.

v) Lüğət kitablarının yazıldığı və onlardan sonrakı dövr­lərdə özünə xüsusi mə`na aldı: «Onu həqiqəti-mütəşərriə ad­lan­dırdılar və yalnız «düşmən qənimətlərini əldə etmək» mə`na­sında işləndi. Bu mə`na da özünün lüğəvi həqiqətinin yanın­da işlənməyə başladı.

Buna əsasən, biz hər vaxt kökü bu maddə olan hər hansı bir kəlməni kəlamda görsək ki, Islamın əvvəllərində, yaxud on­dan əvvəlki dövrlərdə işlənmiş olsa, layiqdir ki, onu özü­nün xüsusi lüğətdəki mə`nasına, yə`ni məşəqqət olmadan əşyaları və qeyri-müharibə qənimətlərini əldə etmək mə`na­sı­na yozmalıyıq.

Islam şəriətində və xümsün qanuni hala salın­ma­sın­dan sonra işləndiyini görsək, onda ya onu lüğətdəki mə`­na­sına, ya da şəriətdəki mə`nasına yozmalıyıq. Yə`ni: Müha­ri­bə və qeyri-müharibə mallarını əldə etmək. Bu zaman həm lü­ğət­dəki, həm də şəriətdəki mə`na arasında müştərək olacaq­dır.

Hər vaxt lüğət kitablarının yazıldığı dövrdə və ondan son­ra­kı dövrlərdə işləndiyini görsək, yaxşıdır ki, onun hə­min gündə məşhur olan mə`nasına yozaq, yə`ni: Yalnız düşmən mal-dövlətini əldə etmək.

Qeyd olunanlardan mə`lum olur ki, biz hər vaxt bu mad­də­nin müştəqlərindən birini hədisdə və başqa şeylərdə gör­sək və bilsək ki, səhabə dövründə xümsün qanuni hala salın­ma­sın­dan sonra işlədilmişdir, hökmən onu iki mə`nadan biri­nə – ya lüğətdəki, ya da şəriətdəki mə`nasına yozmalıyıq. Be­lə bir halda yaxşı olar ki, məqsədə dəlalət edən bir qəri­nə­ni də axtaraq.

Biz o dövrdə bu kəlmənin işlənmə yerləri ilə əlaqədar ax­ta­rış aparmağımızla bu nəticəyə çatmışıq ki, o dövrdə bu kəlmə əsas e`tibarı ilə şər`i mə`nasına dəlalət edən «ha­liy­yə», yaxud «məqaliyyə» qərinə ilə yanaşı olmuşdur. Əlbəttə, bir çox hallarda da özünün lüğətdəki mə`nasına və qərinə olma­dan bu mə`naya işlənmişdir.

7-XüMS

Xüms lüğətdə «beşdə biri almaq» mə`nasındadır. Əgər bir şəxs «xəməstul-qovmə» desə, məqsədi budur ki, qövmün malı­nın beşdə birini almışdır.

Amma onun şər`i mə`nasını dərk etmək üçün yaxşı olar ki, əvvəlcə cahiliyyət dövrünün ərəblərinin ürfünə müraciət edə­rək, onların ictimai sisteminin necə olmasını, sonra Islam şəriət qanunçuluğuna qayıdaraq xümsü onda araş­dıraq, bundan sonra isə onun Islam cəmiyyətindəki öt­düyü yolları araşdıraq.

1-CAHILIYYƏT DÖVRÜNDƏ

Cahiliyyət dövründə belə bir qayda var idi ki, qövmün, ya­xud qəbilənin rəisi qənimətin dörddə birini özünə götü­rür­dü. Bu zaman deyilirdi ki, «rəbəəl-qovmə», yə`ni qövmün mal-döv­lətinin dörddə birini götürdü; və «rəbəəl-ceyşə», yə`ni qoşu­nun mal-dövlətinin dörddə birini özünə məxsus etdi. Rəi­sin malik olduğu dörddə birə «mirba» deyilir. Hədisdə qeyd olunur ki, Üdey ibni Hatəm Islamı qəbul etdikdən sonra Pey­ğəmbəri Əkrəm ¡ ona buyurdu: «Sən mirba yeyirdin, hal­buki, o, sənin dinində halal deyildir![6]

Şair belə deyir:

لك المرباع منها والصفايا     وحكمك والنشيطة والفضول

"Dörddə birlər və seçilmişlər sənə məxsusdur,

Hər nə hökm etsən və azlar və artıqlar arasında!"[7]

«Nihayətul-lüğət» kitabında deyilir: «Innə fulanən qəd ir­təbəəl-qovmə», yə`ni filankəs bu qövmün rəisi olmaq inti­za­rın­dadır ki, mallarının dörddə birini özünə götürsün. «Hü­və əla ribaəti qövmihi», yə`ni o, öz qövmünün ağası, sərkər­dəsi­dir.»

Xüms maddəsi ilə əlaqədar deyilənlərdən biri də Ədi ib­ni Hatəmin dediyi «rəbə`tu fil-cahiliyyəti və xəməstu fil-Is­lam» sözüdür, yə`ni «cahiliyyət dövründə və Islamda qövmün rəi­si və hakimi idim.» Çünki qövmün rəisi cahiliyyət dövrün­də qənimətin dörddə birini alırdı, Islam gəldikdən sonra onu beşdə birə dəyişdirdi və onun üçün xüsusi sərf olunma yer­ləri tə`yin etdi.[8]

2-ISLAM ƏSRINDƏ

Xüms Islam şəriətində kitab və sünnənin hər ikisində qeyd olunan vacib bir hökmdür:

a) Xüms Allahın Kitabı Qur`anda

Mütəal Allah «Ənfal» surəsinin 41-ci ayəsində buyurur:

﴿وَاعْلَمُواْ أَنَّمَا غَنِمْتُم مِّن شَيْءٍ فَأَنَّ لِلّهِ خُمُسَهُ وَلِلرَّسُولِ وَلِذِي الْقُرْبَى وَالْيَتَامَى وَالْمَسَاكِينِ وَابْنِ السَّبِيلِ إِن كُنتُمْ آمَنتُمْ بِاللّهِ وَمَا أَنزَلْنَا عَلَى عَبْدِنَا يَوْمَ الْفُرْقَانِ يَوْمَ الْتَقَى الْجَمْعَانِ وَاللّهُ عَلَى كُلِّ شَيْءٍ قَدِيرٌ

"Bilin ki, hər növ qənimət əldə etsəniz, onun beşdə biri Allaha və Peyğəm­bərə, onun qohum-əqrəbasına, yetimlərə, miskinlərə, yolda qalanlara məx­susdur. Əgər Allaha və Allahın ayrılıq günündə – iki qrupun qarşı­laşdığı bir gündə – Öz bəndəsinə nazil etdiyimizə imanınız varsa. Allah hər bir şeyə qadirdir!"

Bu ayə xüsusi halda nazil olmasına baxmayaraq, ümumi bir hökmü e`lan edir ki, o da qənimətlərin və əldə olunan şeylərin xümsünün xüms sahiblərinə verilməsinin vacib­liyin­dən ibarətdir. Əgər bu ayənin məqsədi, yalnız müharibə qəni­mət­lərinin xümsünü verməyin bəyanı olsa idi, onda Allah-taala "və`­ləmu ənnəma ğənimtum fil-hərb" (yə`ni: bilin ki, müharibədə qəni­mət olaraq əldə etdiyiniz şeylərin xümsünü verin), qeydi ilə buyurardı, yaxud «və`ləmu ənnəma ğənimtum minəl-ədyi.» Am­ma bu ayədə «min şəy`in», yə`ni əldə etdiyiniz hər bir şey­dən» qeydi gətirilmişdir.

Islam bu qanunu qoymaqla rəyasətin payını dörddə birdən beş­də birə qədər azaltdı, onu alanların isə sayını artırdı: Bir pay Allah üçün, bir pay Peyğəmbər ¡ üçün, bir pay Peyğəm­bərin qohum-əqrəbası üçün, bir pay isə Peyğəmbərin qohum­larından olan yetimlər, miskinlər və yolda qalan fəqirlərə aid oldu. Bu beşdə bir pay əldə olunan hər bir şeyə aid olunur və onu heç vaxt müharibə qənimətləri ilə məhdudlaşdırmır. Cahiliyyət dövründə «mirba» adlandırılan şeylər isə Islam dövründə xüms adlandırıldı.

Zəkatın da məfhumu yuxarıda qeyd olunduğu kimi, Allahın mal-dövlətdə olan haqqı mə`nasına olduğuna görə, Qur`anın hər yerində zəkat verilməsindən və ona təşviq edilməsindən söz açılırsa,[9] bu söz insanın əldə etdiyi hər bir şeydə vacib sə­dəqə və vacib xümsün verilməsinə təşviq edir ki, Allah-taa­la Özünün bu haqqını «sədəqə» və «xüms» ayəsində bəyan etmiş­dir.

b) Xüms Peyğəmbər ¡ sünnəsində

Peyğəmbəri Əkrəm ¡ fərman vermişdi ki, istər mü­ha­­ribə qənimətlərinin, istərsə də sair yollarla əldə edi­lən qənimətlərin, o cümlədən, mə`dən və sair kimi şeylərin xümsünü ayırsınlar. Belə ki, Ibni Abbas, Əbu Hüreyrə, Cabir, Iba­dət ibni Samit və Ənəs ibni Malikin hər biri onu belə rəva­yət etmişlər.

«Müsnədi Əhməd» və «Sünəni ibni Macə» kitablarında Ibni Abbasdan belə nəql ounur: «Peyğəmbəri Əkrəm ¡ qı­zıl və gümüş mə`dəni üçün xüms tə`yin etdi.»

«Səhihi Müslüm», «Səhihi Buxari», «Sünəni Əbi Davud», «Sü­nəni Termizi», sünnəni ibni Macə», «Müvəttəi Malik» və Müs­nədi Əhməd» kitablarında Əbu Hüreyrədən belə nəql olu­nur: Peyğəmbəri Əkrəm ¡ belə buyurdu:

اَلْعَجْمَاءُ جَرْحُهَا جبَارٌ، وَالْمَعْدنُ جبَارٌ، وَفِي الرّكَازِ الْخُمُسُ

"Əcmaya (buraxılmış heyvana) dəyən xəsarət və mə`dənə vurulan xəsa­rət hədərdir. Rəkazın, yə`ni qızıl və gümüş mə`dəninin xümsü vardır". «Müs­nədi Əhməd»in bə`zi rəvayətlərində belə deyilir: «Bəhi­mə­nin (heyvanın) diyəsi hədərdir.»[10]

Əbu Yusif «Əl-xərac» kitabında bu hədisin şərhində de­yir: «Cahiliyyət dövründə bir nəfər quyuya düşdüyü za­man o quyunu onun qan bahası, bir kə­sin heyvanını öldürürdülərsə, o heyvanı onun qan bahası və əgər mə`dən bir şəxsin başına uçurdusa, o mə`dəni onun qəraməti (cəriməsi) qərar verirdilər. Onların ba­rə­sində Peyğəmbər ¡-dən soruşduqda, Həzrət buyur­du:

اَلْعَجْمَاءُ جبَارٌ، وَالْمَعْدنُ جبَارٌ، وَالْبِئْرُ جبَارٌ، وَفِي الرّكَازِ الْخُمُسُ فَقِيلَ لَهُ K مَا الرّكَازُ يَا رَسُولَ اللَّهِ؟ فَقاَلَK اَلذَّهَبُ وَالْفِضَّةُ الَّذِي خَلَقَهُ اللَّهُ فِي الْاَرْضِ يَوْمَ خُلِقَتْ

"Heyvanın xəsarəti və mə`dənin uçmasının qəraməti (cəriməsi) yox­dur, rəkazın xümsü vardır."

Soruşdular ki, ya Rəsuləllah! Rəkaz nədir? Həzrət buyurdu: "Qı­zıl və gümüşdür ki, Allah yerin xilqətinin əvvəlində xəlq etmiş­dir."[11]

«Müsnədi Əhməd» kitabında Şə`bidən və Cabir ibni Əbdüllahdan nəqlən deyilir ki, Peyğəmbər ¡ buyurdu:

السائمة جبار، والجب جبار، والمعدن جبار، وفي الركاز الخمس. قال الشعبي K الركازK الكنز العادي.

"Saimədən (əhliləşmiş heyvandan) varid olan xəsarət hədərdir, quyu nahiyəsindən varid olan xəsarət hədərdir. Mə`dənə varid olan xəsarət hədərdir, qızıl və gümüş mə`dənlərinin xümsü vardır."[12]

Həmçinin «Müsnədi Əhməd» kitabında Übadət ibni Sa­mit­dən nəqlən belə deyilir: Peyğəmbəri Əkrəm ¡-in hökm­lərindən biri də bu idi:

وَفِي مُسْنَدِ اَحْمَدَ عَنْ عبَادَةَ بْنِ الصَّامِتِ قَالَK مِنْ قَضَاءِ رَسُولِ اللّهِ (ص) اَنَّ الْمَعْدنَ جبار، والبئر جبار، والعجماء جرحها جبار والعجماءK البهيمة من الانعام وغيرها والجبار هو الهدر الذي لايغرم، وقضى في الركاز الخمس

"Mə`dəndən varid olan xəsarət hədərdir, quyudan varid olan xəsarət hədərdir, heyvandan dəyən xəsarət hədərdir, gümüş və qızıl mə`dəninin xümsü vacibdir."[13]

Həmçinin Malik ibni Ənəs deyir: Peyğəmbər ¡-lə birlikdə Xeybərə getmişdik, bizim yoldaşlardan bi­ri qəzayi-hacət etmək üçün bir xarabaya getdi. Özünü pak­la­maq üçün kərpic parçası götürdü, bu zaman bir qədər qızıl tö­kül­dü və o, onları götürüb Peyğəmbər ¡-in yanına gəl­di və məsələni bəyan etdi. Peyğəmbər ¡ buyurdu: «Gör çə­ki­si nə qədərdir?» O, qızılları çəkdi, iki yüz dirhəm qə­də­rində oldu. Həzrət buyurdu: «Bu, xəzinədir və xümsü var­dır.»[14]

«Müsnədi Əhməd» kitabında deyilir: Məzinə qəbiləsindən bir nəfər Peyğəmbər ¡-dən bə`zi suallar soruş­du ki, onlardan biri də bu idi: «Xaraba yerlərdə, «əram»ın al­tın­dan və əlamətləri olan daşların altından tapdığımız də­fi­nənin hökmü nədir?» Peyğəmbəri Əkrəm ¡ buyurdu: «Həm onların, həm də rəkaz, qızıl və gümüş mə`dənlərinin xümsü vardır.»[15]

«Nihayətul-lüğət», «Lisanul-ərəb» və «Tacül-ərus» kitab­la­rın­da «sib» maddəsində, həmçinin «Nihayətul-irəb», «Əqdul-fə­rid» və «Usdul-ğabə» kitablarında belə deyilir: Peyğəmbəri Ək­rəm ¡-in Vail ibni Hicrə məktubunda deyilirdi: «Sü­­yub­­da xüms vardır.» Süyub – rəkaz, yə`ni qızıl və gümüş mə`­­d­ə­ninə deyilir. O deyir: Demişlər ki, süyub – mə`dəndə ta­pı­­lan və zahir olan qızıl və gümüş parçalarıdır. Süyub bəx­­şiş və əta mə`nasına olan «seyb»in cəm formasıdır. On­dan Rə­suli Əkrəm ¡-in məqsədi, cahiliyyət dövründə dəfn olun­muş mal-dövlət, yaxud mə`dəndən ibarətdir. Çünki bun­lar Al­lah-taalanın Öz bəndələrinə bəxşiş və fəzi­lətidir.

Peyğəmbər ¡-in Vailə yazdığı məktubun ət­raf­lı iza­hı Qəlqəşəndinin «Nihayətul-irəb» kitabında qeyd olunmuş­dur.[16]



[1] «Səhihi Buxari», «Xeybər qəzvəsi» bölməsində deyilir: O Həzrət süvarilər üçün iki pay, piyadalar üçün bir pay qərar verirdi.

[2] «Səhihi Buxari», «cihad» kitabı, 2-ci cild, səh.131; «Müsnədi Təyalisi», hədis:1985; «Müsnədi Əhməd», 1-ci cild, səh.68, 75, 2-ci cild, səh.101-102; «Təbəqati ibni Sə`d», 3-cü cild, səh.56; «Bidayətul-müctəhid», «cihad» kitabı, 1-ci cild, səh.410-412.

[3] Yenə orada. (Biz onun xülasəsini qeyd etdik.)

[4] «Qamus»un müəllifi «fey`» maddəsində «fey`»i qənimət kimi təfsir etmişdir.

[5] «Qamusul-lüğət», «ğənəm» maddəsi.

[6] «Qamusul-lüğət», «Lisanul-ərəb», «Tacul-ərus», «Nihayətul-lüğət», «Sihahi Cövhəri», «rəbəə» maddəsi; «Sireyi Ibni Hişam», 4-cü cild, səh.294.

[7] «Nihayətul-lüğət», 2-ci cild, səh.62.

[8] Yenə orada, 1-ci cild, səh.321; «Müsnədi Əhməd», 4-cü cild, səh.257. Ədi ibni Ha­təm 9-cu hicri ilində Islamı qəbul etmiş, Iraqın fəth olunmasında iştirak etmiş və həmçinin Cəməl, Siffeyn, Nəhrəvan müharibələrində Imam Əli -ın kömək­çi­lə­rin­dən olmuşdur. Siffeyn müharibəsində gözündən xəsarət almışdı. Mühəddislər on­dan altmış altı hədis rəvayət emişlər. 68-ci hicri ilində Kufədə vəfat etmişir. Onun tərcümeyi-halı «Istiy`ab», «Usdul-ğabə» və «Təqribut-təhzib» kitablarında qeyd olun­muşdur.

[9]«Mö`cəmül-müfəhres», «zəkat» maddəsi, bu barədə 30-dan artıq ayə qeyd olun­muşdur.

[10] «Səhihi Müslüm», «hüdud» kitabı, 5-ci cild, səh.127; Səhihi Buxari», 1-ci cild, səh.182, 2-ci cild, səh.34; «Sünəni Əbu Davud», 2-ci cild, səh.354 və 70; «Sünəni Termizi», 3-cü cild, səh.138; «Sünəni ibni Macə», səh.83; «Müvəttə» (Malik), 1-ci cild, səh.244; «Müsnədi Əhməd», 2-ci cild, 228, 239, 254, 274, 285, 319, 382, 386, 404, 411, 415, 454, 456, 467, 475, 482, 493, 495, 499, 501, 507; «Əl-əmval», Əbu Übeyd, səh.336

[11] «Kitabul-xərac», Qahirə çapı, 1346-cı hicri ili, səh.26. Əbu Yusif Yə`qub ibni Ib­ra­him Ənsari 113-cü ildə Kufədə dünyaya gəlmiş, Əbu Hənifənin yanında tə`lim gör­müşdür. O, ilk şəxsdir ki, Əbu Hənifənin rə`yi əsasında kitab yazmışdır. O, Məh­di, Hadi və Harun ər-Rəşid Abbasinin dövründə Kufənin qazisi olmuş, 182-ci il­də vəfat etmişdir. O bu kitabı öz dövrünün xəlifəsi Harunər-Rəşid üçün yazmışdı.

[12] «Müsnədi Əhməd», 3-cü cild, səh.335, 336, 353, 354, 356; «Məcməüz-zəvaid», 3-cü cild, səh.78; «Ənsabus-sən`ani», səh.336.

[13] Yenə orada, 5-ci cild, səh.326.

[14] Yenə orada, 3-cü cild, səh.128; «Məcməüz-zəvaid», 3-cü cild, səh.77; «Məğaziye Vaqidi», səh.682.

[15] Yenə orada, 2-ci cild, səh.186, 202, 207; «Sünəni Termizi», 1-ci cild, səh.219; «Əl-əmval», Əbu Übeyd, səh.337.

[16] «Nihayətul-Iraq», səh.221, Qazi Əyazinin «Əş-şifa» kitabından nəqlən; «Əqdül-fərid», 2-ci cild, səh.48; «Usdul-ğabə», 3-cü cild, səh.38.

  490
  0
  0
امتیاز شما به این مطلب ؟

latest article

      Nigeriya xalqı Şeyx Zəkzəkiyə azadlıq tələbilə növbəti mitinqini keçirdi – Foto
      Ərəbistan qırıcıları Yəməndə uşaqları daşıyan avtobusu hədəfə alıblar
      İMAMLARDAN ŞƏFAƏT İSTƏMƏK
      Səudiyyə təcavüzkarları ağır tələfata məruz qalıblar
      Qüdsə səfər edən Mikayıl Cabbarov işğalçı sionist rejimilə işbirliyi qurur
      Təqlid mərcələri Ümumdünya Qüds Gününə çağırış etdilər
      İnqilab Rəhbəri: Atom Enerjisi Təşkilatı tez bir zmaanda 190 min su istehsalına çatmağa ...
      İmam Əlinin(ə) şəhadəti münasibəti ilə matəm mərasimi islam inqilabının böyük ...
      Təqlid mərcələri Qüds günü yürüşündə geniş iştiraka çağırıblar
      Almaniya pivə şirkətindən İslama qarşı sayğısızlıq: Pivə şüşələrinin qapaqlarına ...

 
user comment